II FZ 456/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 312/12 w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 8 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2012 r., I SA/Po 312/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek T. M. (powoływanego dalej jako "Skarżący") o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. (powoływanego dalej jako "Dyrektor IS") z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje postanowienie, WSA w Poznaniu stwierdził, że w skardze z dnia 28 lutego 2012 r. Skarżący (działający przez pełnomocnika – adwokata), wniósł o wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania w całości zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody, a wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki. 2.2. W uzasadnieniu wskazano, że w chwili obecnej Skarżący zatrudniony jest w F. sp. z o.o. (wcześniej T. sp. z o.o.) z wynagrodzeniem 10.000 zł miesięcznie. Jak podano, Skarżący jest stroną umów o pożyczkę zawartych z bankami. Powołano poszczególne paragrafy umów traktujących o konsekwencjach prawnych w przypadku utraty zdolności kredytowej przez Skarżącego. W ocenie strony skarżącej podjęcie przez organy podatkowe działań zmierzających do egzekucji kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji jest równoznaczne z natychmiastową egzekucją kwoty ponad 500.000 zł wraz odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi. Natychmiastowa zapłata tej kwoty przez Skarżącego nie jest możliwa. Możliwym do przewidzenia następstwem egzekucji będzie wypowiedzenie umów kredytowych i pożyczki przez Bank A. oraz Bank B. W konsekwencji Skarżący stanie w krótkim terminie przed koniecznością jednorazowej zapłaty kwot wynikających z tych umów. Zakładając nawet pośpieszne zbywanie istotnych składników majątku, nie będzie on w stanie uzyskać potrzebnej kwoty. Istotnym jest, że konieczność zbycia majątku, zwłaszcza nieruchomości w krótkim terminie spowoduje uzyskanie ceny znacznie niższej od możliwej do uzyskania w sytuacji braku faktycznego przymusu ich sprzedania. Zachodzi więc przesłanka określona w art. 61 § 3 p.p.s.a., polegająca na niebezpieczeństwie wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody. Do wniosku załączono: (a) odpis umowy pożyczki z 10 maja 2010 r., (b) harmonogram spłaty kredytu z 10 maja 2010 r., (c) odpis umowy kredytu hipotecznego z 4 września 2009 r., (d) odpis umowy pożyczki hipotecznej z 20 czerwca 2008 r., (e) odpis umowy o pracę z 1 lutego 2003 r. wraz z aneksem z 1 lutego 2012 r. oraz (f) operat szacunkowy. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Oddalając wniosek Skarżącego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wskazane przesłanki wstrzymania są zwrotami niedookreślonymi, klauzulami generalnymi odsyłającymi do ocen pozaprawnych. Użyte przez ustawodawcę pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien zaprezentować wnioskodawca. Warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę okoliczności uzasadniających powyższe przesłanki oraz ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. Nie wystarczy więc samo powtórzenie treści przepisu. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione (por. np. postanowienie NSA z dnia 18 maja 2004 r., FZ 65/04, niepubl.). Na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku popartego materiałem dowodowym, tak aby przekonać Sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. 3.2. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonego aktu. We wniosku wskazano na ciążące na Skarżącym zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, szczegółowo opisano przedmiot zawartych umów i konsekwencje prawne w przypadku ich wypowiedzenia, zwracając uwagę na ewentualną egzekucję. Strona nie wykazała jednak sytuacji finansowej, która potwierdzałaby, że wykonanie aktu spowodowałoby wyrządzenie znacznej szkody. Oprócz harmonogramu spłat rat kredytowych oraz umowy o pracę Skarżący nie przedstawił dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego ze względu na ustawowe kryteria wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie wniosku sprowadza się do powołania prawnych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Tymczasem wywody w tej materii, jak wskazano powyżej, powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej Skarżącego, np. odpisami z podatkowych zeznań rocznych, rachunkami zysków i strat. Skarżący do wniosku nie dołączył takich dokumentów, a w tym zakresie Sąd nie ma obowiązku działania z urzędu i wyręczania strony skarżącej. 3.3. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił również, że przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego. Z tego względu ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w art. 8-10 przewiduje, że dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania zobowiązanego i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Obawy Skarżącego dotyczące skutków ewentualnej egzekucji nie mogą stanowić podstawy wstrzymania zaskarżonej decyzji. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu, Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata) zażądał zmiany zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu i zasądzenia kosztów postępowania. Uzasadniając zażalenie Skarżący stwierdził, że wykazał realną – "graniczącą niemalże z pewnością" - możliwość wypowiedzenia konkretnie wskazanych ww. umów kredytowych w przypadku wszczęcia egzekucji kwoty określonej w zaskarżonej decyzji Dyrektora IS. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., podstawa do wstrzymania wykonania w całości aktu lub czynności, o których mowa w § 1, występuje jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyrządzenie znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Zasadne jest twierdzenie, że wszczęcie egzekucji należności określonej w zaskarżonej decyzji Dyrektora IS skutkować będzie wypowiedzeniem wskazanych we wniosku o wstrzymanie wykonania umów i w konsekwencji koniecznością zapłaty przez Skarżącego kwot wynikających z tych umów. Wobec niemożliwości jej zapłaty przez Skarżącego egzekucja zostanie skierowana do nieruchomości. Skarżący wskazał, że Bank A. z tytułu umowy pożyczki uprawniony jest do skierowania egzekucji do nieruchomości. Szkoda powstała w ten sposób nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia. Zwrot wyegzekwowanej kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji Dyrektora IS w żadnym stopniu nie wynagrodzi skutków wypowiedzenia wskazanych umów pożyczek i kredytu. Nie pozwoli również na przywrócenie do majątku Skarżącego nieruchomości. Późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia określonego w zaskarżonej decyzji nie pozwoli na wynagrodzenie szkody wynikającej z konieczności przedwczesnej spłaty przez Skarżącego zobowiązań z umów pożyczek i kredytowych. WSA w Poznaniu wskazał, że dla oceny zasadności wniosku konieczna byłaby ocena całości sytuacji finansowej Skarżącego. Artykuł 61 § 3 p.p.s.a. nie pozwala na przyjęcie, że wstrzymanie wykonania decyzji uzależnione jest od wyniku porównania wysokości zobowiązania w stosunku do całości majątku zobowiązanego. Przesłankami wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji są natomiast: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków. Nie ma przy tym znaczenia w stosunku do jakiej części majątku Skarżącego zachodzi przesłanka w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody czy też trudnych do odwrócenia skutków. W żadnym zaś wypadku wykładnia ustawowych przesłanek nie może prowadzić do wniosku, że dopiero zagrożenie minimum utrzymania Skarżącego uzasadniałoby wstrzymanie wykonania decyzji. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu prowadzi do wniosku, że Sąd utożsamił przesłanki wstrzymania wykonania decyzji z art. 61 § 3 p.p.s.a. z zagrożeniem minimum utrzymania zobowiązanego i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Wykładnia taka nie znajduje podstaw w brzmieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Ustalenie w odniesieniu do jakiej części majątku Skarżącego wystąpiły przesłanki trudnych do odwrócenia skutków nie ma znaczenia dla określenia zasadności wniosku. Istotne jest stwierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w odniesieniu do części chociażby majątku Skarżącego. W świetle prawidłowej wykładni przywołanej przesłanki uznać więc należy, że wniosek zawierał uzasadnione podstawy, a podniesione w nim i istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały wykazane. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu odpowiada prawu i prawidłowo stwierdzono w nim, że Skarżący nie wykazał w należyty sposób, wynikający z art. 61 § 3 p.p.s.a., zasadności wstrzymania wykonania ww. decyzji Dyrektora IS. 5.2. W myśl art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia - znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10, z dnia 29 grudnia 2010 r., II FSK 1836/10, z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FSK 528/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął na gruncie art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. 5.3. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA w Poznaniu przyjął, że skoro Skarżący powołuje się na potencjalną szkodę majątkową, to do oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS konieczne jest odniesienie wskazanych przez Skarżącego okoliczności (wielkości zobowiązań z ww. umów kredytowych) do sytuacji finansowej Skarżącego. Sytuacja ta jednak nie tylko nie została przez Skarżącego udokumentowana, ale nawet nie została opisana we ww. wniosku. Także akta sprawy nie zwierają niezbędnych do rekonstrukcji sytuacji finansowej Skarżącego dokumentów źródłowych. W ww. wniosku Skarżący wskazał na ciążące na nim zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, szczegółowo opisano przedmiot zawartych umów i konsekwencje prawne w przypadku ich wypowiedzenia, zwracając uwagę na ewentualną egzekucję. Oprócz harmonogramu spłat rat kredytowych, umowy o pracę oraz operatu szacunkowego (k. 28-33, 49-72 akt WSA w Poznaniu) Skarżący nie przedstawił dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę jego sytuacji majątkowej Skarżącego ze względu na ustawowe kryteria wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, np. odpis podatkowych zeznań rocznych, rachunków zysków i strat lub wyciągów z rachunków bankowych. Wbrew stanowisku Skarżącego, wyrażonego w zażaleniu, w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. nie wystarczy jedynie wykazać, że na skutek wykonania decyzji dojdzie do egzekucji znacznej kwoty pomiędzy (w przypadku Skarżącego 4.910.510,31 zł). Skoro Skarżący dąży do wykazania, że w jego przypadku dojdzie do wyrządzenia znacznej szkody, to dla oceny, czy rzeczywiście w stanie faktycznym sprawy może dojść do szkody majątkowej, konieczne jest bowiem odniesienie ww. kwoty do stanu majątkowego Skarżącego. Jak zasadnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie nie było to możliwe ze względu na brak stosowanych informacji od Skarżącego. Ponadto, ocena tego, czy na skutek potencjalnych egzekucji (administracyjnej i bankowych), na co powoływał się Skarżący, mogłoby doprowadzić do trudnego do odwrócenia skutku w postaci licytacji nieruchomości Skarżącego, także wymagała znajomości przez Sąd pierwszej instancji sytuacji majątkowej Skarżącego. Tylko bowiem wówczas WSA w Poznaniu mógłby zbadać możliwe konsekwencje egzekucji konkretnej kwoty pieniędzy z majątku Skarżącego i związane z tym niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków poprzez wykonanie zaskarżonej decyzji. Reasumując, należy więc stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie ocena przez WSA w Poznaniu wystąpienia jednej z dwóch przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. była niemożliwa ze względu na niewystarczające przedstawienie swojej sytuacji majątkowej przez Skarżącego. Tym samym, Skarżący nie wykonał ciążącego na nim na mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. obowiązku wykazania wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS, co prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. 5.4. Uwzględniając powyższe i oceniając prawidłowość rozważań WSA w Poznaniu w zakresie wykazania przez Skarżącego wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.