II GSK 1442/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. K., O. K., A. K. i J. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 218/13 w sprawie ze skargi W. K., O. K., A. K. i J. K. na pismo Prezesa Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odwołania z funkcji kuratora społecznego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. W. K. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w S. o kontynuację postępowań kontrolnych dotyczących kuratora T. W.. Jednocześnie wskazał, że pismo to stanowi wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w rozumieniu art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W odpowiedzi na wskazane pismo Prezes Sądu Rejonowego w S. pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. poinformował, że zarówno Kierownik Zespołu Kuratorów Sądu, jak i Kurator Okręgowy w G. uznali wykonywanie obowiązków przez kuratora społecznego T. W. za prawidłowe. Organ wskazał, że nie jest bezpośrednim przełożonym kuratora społecznego i nie jest informowany o zwolnieniach lekarskich kuratorów społecznych. Nadto z poczynionych przez Kierownika Zespołu Kuratorów ustaleń jednoznacznie wynika, że zwolnienie lekarskie nie wpływa na pracę kuratora T. W., która jest oceniana jako wykonywana prawidłowo. Na podstawie art. 35 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dz. U. Nr 98 poz. 1071 ze zm.; dalej ustawa o kuratorach sądowych), nadzór nad działalnością kuratorów wykonuje kurator okręgowy z zastosowaniem określonych uprawnień sądu lub prezesa sądu, jak również kurator okręgowy na podstawie art. 36 dokonuje kontroli i oceny pracy kuratorów społecznych. W. K. działając w imieniu własnym i swoich małoletnich dzieci O., A. i J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., powołując się na przepisy art. 50 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., skargę na akt Prezesa Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa polegający na odmowie odwołania T. W. z pełnienia funkcji kuratora społecznego, domagając się jego uchylenia. Nadto wniósł o uznanie przez Sąd obowiązku odwołania T. W. z pełnienia funkcji kuratora społecznego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił skargę na wskazane pismo. Sąd I instancji przypomniał, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje na akt lub czynność, gdy podjęty jest on w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, jest określony w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. W ocenie Sądu zaskarżone pismo Prezesa Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. nie jest aktem, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Pismo zawierające informację o postrzeganiu pracy oraz postawy kuratora społecznego przez Prezesa Sądu Rejonowego w S. oraz jego ocenę o braku podstaw do podjęcia działań w celu odwołania tegoż kuratora nie przybiera formy decyzji administracyjnej ani postanowienia. Nie można go również zaliczyć do żadnej z kategorii aktów, czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 - 8 p.p.s.a. Takie działania muszą bowiem dotyczyć uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa i mieć charakter prawnie wiążący. Oznacza to, że wpływają one na sytuację danego podmiotu w taki sposób, że same tę sytuację wyznaczają, bądź wywołują określony skutek sprawy. Ponadto żadna z ustaw szczególnych nie przewiduje kontroli tego rodzaju pism przez sądy administracyjne, więc skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje również na mocy art. 3 § 3 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od wskazanego postanowienia złożyli W. K., O. K., A. K. oraz J. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazania sprawy do WSA do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylenie w całości aktu Prezesa Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucili: I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 88 ust. 1 i 3 pkt 1 w zw. z art. 84 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o kuratorach sądowych oraz naruszenie art. 1, 35 ust. 2 i art. 37 ust. 2 ustawy o kuratorach sądowych poprzez ich niezastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że akt "nie zawiera cech żadnego z przejawów działania administracji publicznej, podlegających kontroli sądowoadministracyjnej", 2. art. 109 § 2 k.r.o. art. 100 § 1 k.r.o., art. 111 § 1 i 1a k.r.o. i art. 18 i 72 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że "pismo Prezesa Sądu Rejonowego w S. z [...] stycznia 2013 r. nie nakłada na skarżącego żadnych obowiązków ani nie przyznaje mu żadnych praw", podczas gdy wyrażona w skarżonym akcie z [...] stycznia 2013 r. odmowa Prezesa Sądu Rejonowego odwołania kuratora, bezpośrednio wpływa na prawa i obowiązki Skarżących ad 1-4, gdyż wyznacza – utrzymuje na dalszy okres sytuację braku realizacji praw Skarżących przez kuratora – braku realizowania przez kuratora funkcji ochronnej wobec Skarżących 2,3, i 4 (małoletnich dzieci jako podmiotu ochrony), braku realizacji funkcji pomocy Skarżącemu ad 1 jako rodzicowi we właściwym wykonywaniu władzy rodzicielskiej oraz braku wykonania przez kuratora zabezpieczenia roszczenia o pozbawienie i ograniczenie władzy rodzicielskiej (które to funkcje nadzór kuratora ma spełniać zgodnie z przepisami prawa). II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 3) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) i art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej k.p.a.) poprzez błędną analizę dowodów zawartych w aktach spawy w zakresie treści aktu i wpływu aktu na interes prawny Skarżących, co doprowadziło WSA do odmowy uwzględnienia skargi wskutek błędnego przyjęcia, że akt Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], nie wpływa na prawa i obowiązki Skarżących, 4) art. 50 § 1 p.p.s.a. pominięcie interesu prawnego Skarżących we wniesieniu skargi, podczas gdy interes prawny Skarżących we wniesieniu skargi wynika z potrzeby ochrony następujących praw Skarżących: a) prawa Skarżących ad 2-4 jako dzieci wynikającego z art. 113 § 1 k.r.o., art. 109 § 1 i § 2 pkt 3 oraz z art. 72 ust. 1 Konstytucji i Rozporządzenia Rady Ministrów z 13 września 2011 r. do kontaktów z ojcem oraz do ochrony przed zagrożeniami, w tym przemocą, demoralizacją i naruszeniem więzi rodzinnych, w tym także przed przemocą polegająca na ponad 500 czynach "izolowanie, "ograniczanie kontaktów" zakwalifikowanych jako akty przemocy psychicznej w części A. punkt IV niebieskiej karty - załącznika nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z 13 września 2011 r., b) prawa Skarżącego ad 1 do wykonywania władzy rodzicielskiej, w tym wychowywania Skarżących 2-4 oraz pomocy kuratora w wykonywaniu władzy rodzicielskiej, wynikających z art. 93 § 1 k.r.o., art. 96 § 1 k.r.o. i art. 97 § 1 k.r.o. i art. 100 § 1 k.r.o.; 5) art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. polegające na niezastosowaniu tego przepisu i uznaniu że zaskarżony akt nie stanowi aktu administracyjnego, podczas gdy skarżony akt stanowi "inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa", 6) art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegające na odrzuceniu przez WSA skargi, która nie podlegała odrzuceniu, 7) poprzez odrzucenie skargi prawa Skarżących do Sądu, tzn. naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 184 Konstytucji oraz naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, polegające na zamknięciu Skarżącym drogi sądowej, w sytuacji gdy skarżony akt i czynność należą do sfery działania władzy publicznej, a Skarżącym w sprawie odwołania kuratora nie przysługuje żaden środek ochrony prawnej przed Sądem powszechnym. IV. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wnieśli o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentów prywatnych: a) pisma E. C. z [...] maja 2013 r. do Skarżącego, doręczonego Skarżącemu ad 1 w dniu [...] maja 2013 pocztą, b) pisma E. C. do Wydziałów Kontroli i Kurateli Ministerstwa Sprawiedliwości z [...] kwietnia 2013 r., przesłanego Skarżącemu przez E. C. w załączeniu do pisma z [...] maja 2013 r. wskazanego w punkcie IV a), na okoliczność interesu prawnego Skarżących ad 1 – ad 4 do złożenia Skargi na odmowę odwołania kuratora T. W., tzn. na okoliczność tego, że: 1. odwołanie kuratora T. W. jest konieczne dla ochrony praw Skarżących, gdyż postawa kuratora T. W. stwarza zagrożenie demoralizacją małoletnich Skarżących ad 2-4 ze względu na niespełnienie przez kuratora przesłanki nieskazitelności charakteru wyrażające się w: - w zachęcaniu do zażywania marihuany przez dzieci; - przemocy słownej i emocjonalnej kuratora wobec innych osób, w tym kobiet; - skrajnej wulgarności kuratora; - w nadużywaniu przez kuratora alkoholu; 2. odwołanie kuratora T. W. jest konieczne dla ochrony praw Skarżących ad 1- ad 4, w tym w szczególności prawa Skarżących ad 2-4 do kontaktów z ojcem -Skarżącym ad 1, 3. kurator T. W. w sposób aktywny działa przeciwko wykonaniu punktu III prawomocnego wyroku z [...] grudnia 2009 r. i prawomocnego postanowienia z [...] sierpnia 2010 r. w sprawie kontaktów Skarżących ad 2-4 ze Skarżącym ad 1, tzn. przeciwko kontaktom Skarżących ad 2-4 z ojcem, 4. kurator T. W. sprawuje "nadzór" nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej przez podopieczną w sposób pozorny tzn. pod nieobecność małoletnich Skarżących ad 2-4 ; 5. kurator T. W. blokuje ochronę małoletnich zainicjowaną przez Skarżącego ad 1 i Miejski Ośrodek Ochrony Społecznej w S. (MOPS) w ramach niebieskiej karty, w ten sposób, że przekonywał innych uczestników tego postępowania w tym przedstawicieli szkoły małoletnich do niepopierania wniosku o ochronę małoletnich oraz poświadczył w ramach tego postępowania nieprawdę, jakoby nie dochodziło do czynów na szkodę Skarżących "izolowanie" i "ograniczanie kontaktów", chociaż jest świadomy, że miały one miejsce ponad 500 razy; 6. kurator T. W. nie realizuje zabezpieczenia roszczenia Skarżącego ad 1 o pozbawienie i ograniczenie władzy rodzicielskiej ze względu na osobistą słabość wobec osoby poddanej kurateli (A. B., matki Skarżących ad 2-4), skutkującej brakiem obiektywizmu wobec podopiecznej, wynoszeniem dla podopiecznej informacji z toczącego się wobec niej postępowania niebieska karta i uzgadnianiem przez kuratora z podopieczną linii obrony ze szkoda dla interesu Skarżących ad 2-4, które niebieska karta miała chronić, 7. brak obiektywizmu kuratora wobec matki Skarżących ad 2-4 wyraża się także w istotnie odmiennym traktowaniu tej podopiecznej jako "damy" od traktowania przez kuratora innych kobiet; 8. kurator T. W. nie daje rękojmi żadnej wiarygodności, w tym wiarygodności swoich sprawozdań kuratorskich, gdyż osobiście postępuje w sposób rażąco nierzetelny i sprzeczny z interesem Wymiaru Sprawiedliwości. Na poparcie wniosków dowodowych skarżący przedstawił m.in. fragmenty prywatnych rozmów kuratora społecznego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna, jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w rozpoznawanej sprawie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. została złożona na pismo Prezesa Sądu Rejonowego w S. informujące skarżącego, W. K., o braku przesłanek faktycznych i prawnych do zakwestionowania prawidłowości czynności wykonywanych przez kuratora społecznego. WSA w G. skargę tę odrzucił, uznając, że nie należy ona do właściwości sądów administracyjnych, z czym nie zgodził się skarżący. Wobec powyższego zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania jest stwierdzenie, czy orzeczenie Sądu I instancji było prawidłowe, a innymi słowy – czy pismo Prezesa Sądu Rejonowego w S. podlegało kontroli sądowoadministracyjnej. Należy więc przypomnieć, że stosownie do przepisu art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Zaskarżone w rozpoznawanej sprawie pismo – informacja o braku przesłanek faktycznych i prawnych do zakwestionowania prawidłowości czynności wykonywanych przez kuratora społecznego kasator traktuje jako, określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Oceny tej nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny. O innych niż decyzje administracyjne lub postanowienia, wskazane w art. 3 § 2 pkt 1 – 3 p.p.s.a., aktach lub czynnościach z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa można mówić, jeżeli akt posiada następujące cechy: ma charakter władczy, jest podjęty w sprawie indywidualnej, ma charakter publicznoprawny, dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 32). Zakres przedmiotowy aktów dotyczących uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa należy ograniczyć do przepisów materialnego prawa administracyjnego (B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), ZNSA 2006 nr 2 s. 12 za J.P. Tarno, Op. cit., s. 33). Nie budzi żadnych wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zaskarżone pismo nie spełnia tych przesłanek. Nie podlega bowiem dyskusji, że akt ten nie ma charakteru publicznoprawnego, tj. nie dotyczy praw i obowiązków strony wynikających z przepisów prawa administracyjnego, lecz dotyczy uprawnień w zakresie opieki i kurateli, instytucji prawa cywilnego (rodzinnego). Skoro więc pismo to nie jest aktem z zakresu administracji publicznej, czego wymaga art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to należy uznać, że złożona w sprawie skarga została prawidłowo odrzucona przez Sąd I instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jako złożona w sprawie niebędącej we właściwości sądów administracyjnych, a w konsekwencji skarga kasacyjna od postanowienia WSA w G. podlega oddaleniu. W związku z brakiem właściwości sądów administracyjnych nie jest możliwe odniesienie się do pozostałych zarzutów i wniosków skargi kasacyjnej, ponieważ zmierzają one do merytorycznego zbadania sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.