I FZ 19/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Go 170/13, w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 18 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólnika spółki jawnej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. oraz styczeń i luty 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Go 170/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił J.G. (zwanego dalej również "stroną" bądź "skarżącym") przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 6 listopada 2013 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku zaznaczył, że od marca 2012 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Ś. jako bezrobotny, w tym do marca 2013 r. bez prawa do zasiłku, gdyż ze względu na wiek (64 lata) nie może znaleźć pracy. Następnie podniósł zarzuty przeciwko wydanemu rozstrzygnięciu, nie przedstawił natomiast argumentów obrazujących jego aktualną sytuację finansową. Zamieszczone w formularzu PPF rubryki dotyczące stanu majątkowego oraz rodzinnego skarżący przekreślił. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2013 r., wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowo, w terminie 7 dni, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy : – dokumentu potwierdzającego ustanie związku małżeńskiego z M.G., ewentualnie innego dokumentu potwierdzającego, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. W przypadku braku takiego dokumentu i w dalszym ciągu prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z M.G. przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonki za ostatnie dwa miesiące, oświadczenia o posiadanych przez nią nieruchomościach i ich wartości, zestawienia wszystkich płatności otrzymanych w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez małżonkę skarżącego w latach 2011, 2012 i 2013 (odpisy decyzji ARiMR); – wyciągów, ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostanie dwa miesiące; – oświadczenia skarżącego o miesięcznych kosztach utrzymania ze wskazaniem źródeł ich pokrycia; – umowy dożywotniej służebności mieszkania, na którą powołuje się skarżący w piśmie z dnia 24 kwietnia 2013 r. – dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego skarżącego. Jednocześnie pouczono, że ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że pomimo pozostawania w związku małżeńskim nie ma żadnej wiedzy na temat sytuacji materialnej swojej małżonki. Stwierdził, że żona odmówiła mu udzielenia informacji w tym zakresie, a jeśli Sąd potrzebuje tego typu informacji powinien wezwać jego małżonkę do złożenia takich oświadczeń. Wskazał, że w kwestii udzielenia wzajemnej pomocy w małżeństwie jego małżonka uważa za wystarczające utrzymywanie jego osoby, ale odmawia jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Koszty związane z jego egzystencją pokrywa żona nie informując go o ich wysokości. Nadal posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Zaś umowa dożywotniej służebności mieszkania została przesłana do Sądu wcześniej, w związku ze zwolnieniem z opłat sądowych. Sąd I instancji, analizując powyższe dane stwierdził, że stanowisko skarżącego jakoby małżonka odmówiła mu jakiegokolwiek wsparcia finansowego są mało wiarygodne, gdyż wszelkie dotychczas poniesione przez skarżącego opłaty sądowe (wpis od skargi w wysokości 500 zł i opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł) zostały uiszczone z konta jego małżonki. Mało prawdopodobne jest również to, że skarżący nie zna kosztów związanych z jego egzystencją. Wbrew twierdzeniom skarżącego w aktach niniejszej sprawy brak jest umowy dożywotniej służebności mieszkania, na którą powołuje się w piśmie z dnia 24 kwietnia 2013 r. W ocenie Sądu nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd zaznaczył jednocześnie, że pierwszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych został rozpatrzony przez odmownie z tego samego powodu, tj. braku dokumentów pozwalających określić rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego. Składając zatem kolejny wniosek skarżący miał świadomość jakie informacje obowiązany będzie przedstawić. Z tego też względu we wniosku z dnia 6 listopada 2013 r. rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, w tym m.in. informacji z kim pozostaje w gospodarstwie domowym, skarżący przekreślił próbując wprowadzić Sąd w błąd, co do tych okoliczności, tak bowiem wypełniony formularz sugerował, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe sam. W ocenie Sądu pozostałe oświadczenia skarżącego budzą wątpliwości czy są zgodnie z prawdą, czy też zostały wskazane jedynie na potrzeby postępowania w zakresie prawa pomocy. W złożonym zażaleniu skarżący ponownie podkreślił, że znajduje sę w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie stać go na ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania przez sądem. Zakwestionował wydaną przez Sąd I instancji ocenę jego sytuacji finansowej, podnosząc ponownie, że nie jest w stanie uzyskać od małżonki niezbędnych informacji dotyczących uzyskiwanych przez nią dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął w rozpoznawanej sprawie, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm./, zwanej dalej "P.p.s.a."), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W świetle ww. przepisu , ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Mając na uwadze stanowisko strony zaprezentowane we wniesionym zażaleniu należy podnieść, że na podstawie art. 255 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny może wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten wyznacza więc granicę podmiotową swojego zastosowania – nie może być podstawą do wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych niezwiązanych z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., II FZ 474/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jednocześnie art. 255 P.p.s.a. nadaje sądom administracyjnym rozpoznającym wnioski o przyznanie prawa pomocy kompetencję do wezwania strony o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Poza sporem w sprawie jest to, że skarżący współtworzy z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Za uzasadnione w tej sytuacji należy na mocy art. 255 P.p.s.a. uznać wezwania sądu do przedłożenia ww. dokumentów źródłowych. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zresztą, jak wskazano to już skarżącemu we wcześniej wydanym w stosunku do niego postanowieniu o przyznaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 308/13) konieczność podawania tego typu informacji wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Prawidłową ocenę tych faktów przeprowadził Sąd I instancji i trafnie skonstatował, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie poprzez uchybienie obowiązkowi nałożonemu przez niego na podstawie art. 255 P.p.s.a. Podzielając powyższą ocenę Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.