II FZ 448/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 157/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2012 r. nr ... w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 157/13) oddalił wniosek W. R. o przyznawanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 września 2014 r., na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: P.p.s.a.) odrzucił skargę wniesioną przez podatnika. Skarżący pismem z dnia 6 listopada 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 14 grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest inwalidą z orzeczeniem inwalidzkim i choruje. Wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu jest renta w wysokości 1.400 zł netto. Oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r., na podstawie art. 178 P.p.s.a., odrzucił wniesioną w dniu 6 listopada 2014 r. skargę kasacyjną od powyższego postanowienia z dnia 16 września 2014 r. Pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 stycznia 2015 r. wniosek w przedmiocie prawa pomocy, zawarty w piśmie z dnia 29 grudnia 2014 r., uznano za tożsamy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 grudnia 2014 r. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. oświadczył, że nie posiada i w związku z tym nie może złożyć odpisów z kont i rachunków bankowych. Wnioskodawca podał, że otrzymywane przez niego świadczenie rentowe w kwocie 1.400 zł, nie starcza na pokrycie kosztów miesięcznego utrzymania. Skarżący wskazał, że nie posiada udziałów w spółkach. Podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada pojazdu mechanicznego, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Zamieszkuje na ogródku działkowym, który dzierżawi od gminy. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że z tytułu renty uzyskał dochód w wysokości 28.617,42 zł oraz kserokopię umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową z dnia 8 sierpnia 2011 r. oraz kserokopię umowy częściowego podziału majątku wspólnego z dnia 8 sierpnia 2011 r., z której wynika, że małżonka skarżącego nabyła w całości spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz na wyłączną własność samochód osobowy marki Volkswagen Polo, rok prod. 2004, skarżący natomiast nabył w całości przedsiębiorstwo prowadzone pod firmą ... z siedzibą w S.... Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 lutego 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, uchylił się od udzielenia pełnej odpowiedzi i nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów i oświadczeń, co stanowiło przeszkodę wyłączającą możliwość przyznania jemu prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd uznał, że treść oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dlatego wezwał podatnika do uzupełnienia wniosku. Następnie wobec wybiórczego potraktowania przez skarżącego skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie wniosku Sąd stwierdził, że nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Sąd wskazał, że skarżący w złożonym wniosku oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, mieszka na ogródku działkowym, który dzierżawi od gminy. Ponadto wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże od 8 sierpnia 2011 r. pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Wskazał także, że jego jedynym dochodem jest świadczenie rentowe w wysokości 1.400 zł netto. Skarżący podał, że otrzymywane przez niego świadczenie nie starcza na pokrycie jego wszelkich potrzeb życiowych, przy czym nie wskazał konkretnie - pomimo wyraźnego żądania referendarza - jakie to wydatki i w jakich kwotach ponosi. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów i oświadczeń, na podstawie których można by zobrazować sytuację finansową i majątkową jego żony. Wskazał jedynie, że od dnia 8 sierpnia 2011 r. w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że brak dostarczenia przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej jego żony, nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Podatnik wniósł zażalenie na opisane wyżej postanowienie Sądu. W jego uzasadnieniu wskazał, że wywiązał się ze wszystkich zapytań Sądu oraz przekazał dokumenty potwierdzające stan jego zdrowia oraz przedstawił orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. W pierwszej kolejności należy wskazać, o czym nie wspomniał Sąd pierwszej instancji, że weryfikowany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już trzecim wnioskiem skarżącego złożonym w tej sprawie. Uprzednio prawomocnie odmówiono podatnikowi przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2013 r. II FZ 750/13), jak i w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2014 r. II FZ 712/14). Obecny wniosek dotyczy zaś przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zarówno zwolnienia z kosztów sądowych, jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na powyższe należy przypomnieć, iż zgodnie z w myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). Na tej też podstawie winien był ocenić wniosek strony Sąd pierwszej instancji. Innymi słowy, należało porównać wnioski skarżącego pod kątem na tyle istotnych zmian, aby można było mówić o zmianie zapadłego orzeczenia. WSA nie wziął tego pod uwagę, jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika bowiem, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które obecnie umożliwiałyby udzielenie tej pomocy z budżetu państwa. W nowym wniosku strona powołuje bowiem te same okoliczności, co w poprzednim tj. że jest osobą niepełnosprawną, leczącą się psychiatrycznie, nie posiada majątku o znacznej wartości, utrzymuje się z renty w wysokości ok. 1400 zł, jest żonaty jednakże z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Należy zauważyć, że obraz sytuacji majątkowej skarżącego, wynikający z akt sprawy, nie uległ istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanego postanowienia w sprawie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.