I FZ 471/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 307/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 21 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 307/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił A. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do wykazania, że spełnia przesłanki do jego przyznania. W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 14 sierpnia 2013 r. skarżąca została wezwana m.in. do wykazania braku środków na rachunkach bankowych męża J. L., taką bowiem okoliczność podniosła w sprzeciwie. Nie nadesłała jednak żądanych przez Sąd dokumentów. Wcześniej podała zaś, że jej mąż posiada trzy rachunki bankowe. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca przysłała wyciąg z własnego rachunku bankowego i wyciąg z konta wspólnego z mężem za okres od 1 stycznia 2013 r. do 13 września 2013 r. Nie przedstawiła natomiast dowodu braku środków na rachunkach bankowych męża. Ponadto strona nie przedstawiła kserokopii umowy o pracę męża wskazała jedynie, że mąż otrzymuję wynagrodzenie w wysokości 1.600 zł. Rata spłacanego przez stronę kredytu wynosi około 600 zł, nie zaś 2.000 zł, jak podała. Sąd I instancji uznał, że przedstawione przez stronę dokumenty nie obrazują w pełni jej sytuacji materialnej i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie orzeczenia ewentualnie zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona wskazała, że przedstawiła wyciągi ze wszystkich kont bankowych, do których miała darmowy dostęp. Z czasem rachunki były likwidowane przez banki, a pobranie wyciągów i zaświadczeń wiązało się z poniesieniem dodatkowych kosztów. Strona oświadczyła, że nie jest zarejestrowana jako bezrobotna z przyczyn osobistych. Jej mąż nie otrzymał od pracodawcy umowy o pracę. Na chwilę obecną nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na uiszczenie wpisu sądowego i nie ma majątku, który mogłaby spieniężyć, gdyż wszystkie ruchomości i nieruchomości objęte są zajęciem komorniczym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy zauważyć, że konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Sąd odwoławczy zwraca uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2011 r. II FZ 733/10). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji wezwał skarżąca m.in. do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową. Skarżąca mimo wezwania Sądu I instancji z dnia 14 sierpnia 2013 r. o wykazanie dokumentami okoliczności podniesionych w sprzeciwie dotyczących m.in. braku środków oraz obrotów na rachunku bankowym męża strony nie przedłożyła stosownych dokumentów obrazujących tę okoliczność. Wzywając skarżącą do uzupełnienia wniosku Sąd I instancji chciał uzyskać aktualne informacje w tym zakresie. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez NSA w niniejszej sprawie – pogląd, że strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały udokumentowane źródła finansowania podanych przez stronę kosztów utrzymania. Mimo wezwania Sądu strona nie przedłożyła umowy o pracę męża. Z oświadczeń skarżącej wynika z kolei, że nie uzyskuje ona żadnych dochodów. Tymczasem miesięczne koszty utrzymania skarżącej wynoszą 4.300 zł. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.