I OSK 2498/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 625/13 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. oddala skargę kasacyjna, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I OSK 2498/13 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 625/13, oddalił skargę M. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia skargi w kwestii przetwarzania danych osobowych. Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny: W dniu 20 sierpnia 2009 r. Telefonia [...] S.A. zawarła umowę zlecenia z M. G. oraz udzieliła pisemnego pełnomocnictwa (stanowiącego załącznik do umowy zlecenia), na podstawie którego M. G. została umocowana do podpisywania i zawierania w imieniu i na rzecz Spółki umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych. M. G. pozyskała dane osobowe M. S. bezpośrednio od niej w miejscu zamieszkania w celu zawarcia umowy ze Spółką o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Umowa ta została zawarta w dniu 31 sierpnia 2009 r. Następnie w dniu 30 grudnia 2009 r. M. S. otrzymała do zapłaty fakturę za usługi telekomunikacyjne od [...] S.A. i tego dnia powzięła informację o przetwarzaniu jej danych osobowych przez ten podmiot. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe, II Wydział Cywilny, wyrokiem z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt. [...], uznał, że umowa z dnia [...] sierpnia 2009 r. o świadczenie usług [...] WRL - Abonament [...], zawarta pomiędzy M. S. a Telekomunikacją [...] S.A. oraz zamówienie abonamentu na linii analogowej dokonane w dniu 31 sierpnia 2009 r., są nieważne. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, decyzją z dnia [...] marca 2012 r., odmówił uwzględnienia wniosku M. S. w kwestii pozyskania danych osobowych przez [...] S.A. z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm., dalej: u.o.d.o.). W trakcie postępowania Spółka wyjaśniła, że aktualnie przetwarza dane osobowe M. S. w zakresie jej imienia, nazwiska, adresu zameldowania oraz NIP w związku z regulacjami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, dalej; O.p.), ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2013 r. poz. 186 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.). Poinformowała także, że okres retencji danych, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. z 2014 r. poz. 243 ze zm.), będzie zawierał się w okresie 5 lat od zakończenia roku, w którym wystawiono faktury VAT. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, po rozpoznaniu wniosku M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. S., oddalił ją. Wskazano, że przetwarzanie jej danych w zakresie imienia, nazwiska, adresu zameldowania i NIP zawartych w wystawionych przez [...] S.A. fakturach VAT, znajduje uzasadnienie w art. 32 § 1, art. 86 § 1, art. 88 § 1 O.p. oraz art. 73 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Administrator danych, zgodnie z art. 26 ust. 1 u.o.d.o. powinien zachować szczególną staranność przy ich przetwarzaniu, tak aby chronić interesy osób, których dane dotyczą. Podkreślono jednak, że Spółka -wbrew zarzutom - dochowała należytej staranności przy wypełnianiu obowiązków administratora danych. Zebranie danych M. S. nastąpiło w imieniu [...] S.A. przez osobę, z którą podpisano umowę zlecenia i której udzielono pełnomocnictwa do podpisywania oraz zawierania umów w imieniu i na rzecz tego podmiotu w zakresie świadczenia usług telekomunikacyjnych. Tym samym M. G. była właściwie umocowana przez Spółkę do podejmowania przedmiotowych czynności. Wskazano, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż [...] S.A. nie orientował się w nielegalnym źródle pozyskiwania danych osobowych, ponieważ wiedzę tę uzyskał dopiero po wydaniu wyroku z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt [...]. Stwierdzono, że GIODO w sposób lakoniczny i mało precyzyjny oraz bez wskazania konkretnych dowodów uznał, iż Spółka dochowała staranności i nie wiedziała o nieprawidłowościach przy pozyskiwaniu danych, czym naruszył art. 107 § 3 K.p.a. Naruszenie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ organ ustalił stan faktyczny na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Zebrane dowody były wystarczające do wykazania prawdy obiektywnej. Organ nie naruszył zatem art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną wniosła M. S., żądając uchylenia wyroku WSA w Warszawie, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zarzucono naruszenie: * art. 23 ust. 1 pkt. 2 u.o.d.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło Sąd I instancji do błędnego przekonania, że [...] S.A. przetwarzał dane osobowe w sposób dopuszczalny, jako niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z art. 32 § 1, art, 86 §1, art. 88 § 1 O.p.; * art. 135 P.p.s.a., ponieważ postępowanie WSA w Warszawie i wydany wyrok nie doprowadziły do załatwienia sprawy. Odniosły jednak przeciwny skutek i spowodowały, że przedmiotowa sprawa wróciła do punktu wyjścia; • art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1-3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Nie uwzględniono bowiem naruszeń procedury administracyjnej, które powinny skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Sąd I instancji pominął fakt, że prawdopodobnie umowa świadczenia usług telekomunikacyjnych została zawarta w wyniku przestępstwa, a także okoliczność, że Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Południe w sprawie o sygn. akt [...] uznał tę umowę za nieważną. Pominął także kwestię wpływu wystawionego, w wyniku zawarcia nieważnej umowy, rachunku, który dawał uprawnienie do przetwarzania danych osobowych przez administratora danych. Zgodnie z poglądami orzecznictwa nieważność samej umowy nie powoduje automatycznego skutku w postaci odmowy prawa do odliczenia przez podatnika podatku. Takie ograniczenie mogłoby mieć jedynie zastosowanie w przypadku podatników mających świadomość uczestniczenia w transakcjach, których celem jest nadużycie prawa lub oszustwo. Zgodnie jednak z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054, ze zm.) podstawy do odliczenia podatku nie stanowią faktury potwierdzające czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i art. 83 K.c. "Tym samym orzeczenie wydane przez Sąd Rejonowy stwierdzające nieważność zawartej przez skarżącą umowy, powoduje bezskuteczność wystawionych przez Spółkę faktur, a tym samym konieczność przetwarzania przez Spółkę danych osobowych skarżącej". Ponadto organ nie przeprowadził właściwej kontroli w zakresie przetwarzania przez [...] S.A. danych osobowych, pomimo, że Spółka doskonale wiedziała, iż przetwarza dane osobowe pozyskane nielegalnie. W odpowiedzi na skargę GIODO wniósł o jej oddalenie podkreślając, że wyrok jest zgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., w rozpoznawanej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Wskazać zatem należy konkretne przepisy prawa, którym -zdaniem skarżącego - uchybił sąd i uzasadnić swoje twierdzenia. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu, że stawiane zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi jaka powinna być prawidłowa wykładnia zastosowanego przepis prawa, bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. nie jest uzasadniony. W orzecznictwie NSA podnosi się, że powołany przepis posiada zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi. Ponadto, naruszenie art. 135 P.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, ponieważ przepis ten wskazuje na uprawnienia sądu administracyjnego, a nie wnoszącego skargę na dokładnie określony akt lub czynność organu administracji publicznej (por. wyroki NSA: z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1199/12, z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1979/13). W przedmiotowej sprawie WSA w Warszawie uznał, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie dopuścił się naruszenia prawa i oddalił skargę, co powoduje, iż zarzut naruszenia powołanego przepisu nie może odnieść zamierzonego skutku. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania administracyjnego przez GiODO nie budzi wątpliwości i w pełni uzasadnia wydanie rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. Z tego względu zarzut uchybienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszeń procedury administracyjnej, jest nieusprawiedliwiony. Zarzut dotyczący naruszenia art. 23 ust. 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm., dalej: u.o.d.o.) sprawdza się w istocie do odpowiedzi na pytanie: czy w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność umowy cywilnoprawnej, przedsiębiorca legalnie może nadal przechowywać dane osobowe zapisane na fakturach wystawianych w związku z obowiązkiem podatkowym strony umowy będącej osobą fizyczną? Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Według bowiem art. 23 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o. przetwarzanie danych jest dopuszczalne wtedy, gdy jest to niezbędne do realizacji obowiązku wynikającego z przepisów. W sytuacji, gdy stwierdzono nieważność umowy cywilnoprawnej, będącej podstawą wystawienia faktur podatku od towarów i usług, przedsiębiorca nadal może przetwarzać dane osobowe strony umowy w zakresie jej imienia, nazwiska, adresu zameldowania i numeru NIP na podstawie art. 32 § 1, art. 86 § 1 oraz art. 88 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, dalej: O.p.). Zgodnie bowiem z art. 32 § 1 O.p. płatnicy i inkasenci obowiązani są przechowywać dokumenty związane z poborem lub inkasem podatków do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania płatnika lub inkasenta. Należy również przypomnieć, że według art. 86 § 1 O.p. podmioty zobowiązane do prowadzenia ksiąg podatkowych przechowują księgi i związane z ich prowadzeniem dokumenty do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Stosownie zaś do art. 88 § 1 O.p. wystawiający rachunki zostali zobowiązani kolejno je numerować i przechowywać kopie tych rachunków, w kolejności ich wystawienia, do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Podkreślić należy, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 O.p.). Zgodnie natomiast z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1995 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.) dowody księgowe i dokumenty inwentaryzacyjne przechowuje się w jednostce, z zastrzeżeniem ust. 4, w oryginalnej postaci, w ustalonym porządku dostosowanymi do sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych, w podziale na okresy sprawozdawcze, w sposób pozwalający na ich łatwe odszukanie. Roczne zbiory dowodów księgowych i dokumentów inwentaryzacyjnych oznacza się określeniem nazwy ich rodzaju oraz symbolem końcowych lat i końcowych numerów w zbiorze. Według art. 73 ust. 3 ustawy o rachunkowości, po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy, dokumentację przyjętych zasad rachunkowości, księgi rachunkowe oraz sprawozdania finansowe, w tym również sprawozdanie z działalności jednostki, przechowuje się odpowiednio w sposób określony w ust. 1. Należy także podkreślić, że obligatoryjny okres przechowania tych dokumentów oraz ksiąg wynika bezpośrednio z art. 74 ustawy o rachunkowości i wynosi 5 lat. Uznać zatem należy, że Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, iż Telefonia [...] S.A. przez okres 5 lat od końca roku kalendarzowego, za który zostały wystawione faktury za usługi świadczone M. S., była uprawniona do przetwarzania jej danych osobowych zapisanych na fakturach m.in. dla potrzeb postępowania kontrolnego prowadzonego przez organy administracji skarbowej Spółka jest zobowiązana przechowywać wystawione faktury, niezależnie od istnienia podstawy prawnej do jej wystawienia. Obowiązek przechowywania faktur przez wystawcę jest zabezpieczony również przepisami karnymi. Zgodnie bowiem z art. 62 § 3 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz.U z 2013 r. poz. 186 ze zm.) penalizowane jest zachowanie polegające na nieprzechowywaniu, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów prawa, otrzymanej faktury lub rachunku, bądź dowodu zakupu towarów. Za ten czyn sprawcy grozi grzywna w wysokości do 180 stawek dziennych. Dodać jednak należy, że przetwarzanie danych osobowych M. S. nie może obejmować innych działań, niż związanych z wynikającym z przepisów obowiązkiem przechowywania wystawionych faktur. [...] S.A. nie może zatem wykorzystywać danych M. S. np. w celach marketingowych. Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odstąpiono, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie.