II GSK 2031/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "S." Sp. z o.o. w B. – B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1689/12 w zakresie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1746/10 w sprawie ze skargi "S." Sp. z o.o. w B. – B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie gier losowych i zakładów wzajemnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 24 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1689/12, r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpatrzeniu sprawy ze skargi "S." Sp. z o.o. z siedzibą w B.-B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1746/10 oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie przedłużenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a. w związku z wyrokiem TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 dotyczących wykładni w zakresie charakteru zakwestionowanych norm prawa krajowego, a to art. 129 ust. 2, art. 135 ust. 2 i art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540) w odniesieniu do Dyrektywy nr 98/34/WE. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 281 p.p.s.a. stwierdził, iż skarga ta nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem wznowienie postępowania jest możliwe w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, o którym mowa jest w omawianym przepisie i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej niewątpliwie do takich organów międzynarodowych należy. Artykuł 272 § 3 p.p.s.a. przewiduje odpowiednie stosowanie § 2 tego przepisu. Oznacza to, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wynosi trzy miesiące, z tym że termin ten biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Zdaniem Sądu, z unormowania tego wynika, że uprawnienie do wystąpienia z żądaniem przysługuje tylko adresatowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Osoba, która nie była stroną postępowania zakończonego wspomnianym rozstrzygnięciem organu międzynarodowego nie jest uprawniona do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Zakończona orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. sprawa bezpośrednio nie dotyczyła skarżącej spółki. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczył: "FORTUNA" spółka z o.o., "GRAND" spółka z o.o. oraz "FORTA" spółka z o.o. Wobec czego skarżąca nie była stroną postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, tym samym wyrok ten nie został jej doręczony, ani jej pełnomocnikowi. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczył analogicznego stanu faktycznego i prawnego jak w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1746/10, lecz brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania sądowego ze względu na to, że wyrok Trybunału Unii Europejskiej dotyczył innej sprawy. "S." Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1. Przepisów postępowania – art. 272 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że legitymację czynną do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, w sytuacji gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską tj. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – TSUE, przysługujące wyłącznie stronie postępowania przed takim organem międzynarodowym, co w konsekwencji doprowadziło WSA w Gliwicach do błędnego wniosku o braku ustawowej przesłanki wznowienia postępowania w sprawie i niezastosowaniu przepisu art. 272 § 3 p.p.s.a., podczas gdy adresatami rozstrzygnięć TSUE są nie tylko strony postępowania przed TSUE. Równoczesne zastosowanie trzech rodzajów wykładni (językowej, funkcjonalnej i systemowej) prowadzi do wniosku, że termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego dla nieoznaczonego kręgu adresatów rozstrzygnięcia TSUE biegnie od dnia publikacji rozstrzygnięcia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. 2. "art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że za zgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa uznać należy dokonany przez WSA w Gliwicach podział adresatów rozstrzygnięcia TSUE na grupę adresatów uprzywilejowanych (stron postępowania przed TSUE uprawnionych w terminie 3 miesięcy na zasadzie wyłączności do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego) oraz grupę pozostałych adresatów rozstrzygnięcia TSUE (nie mających statusu stron postępowania do złożenia w terminie 3 miesięcy skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumentację dotyczącą tych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Kasator trafnie bowiem zarzuca, iż Sąd I instancji nie miał podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, gdyż skarga ta opierała się na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Sąd I instancji nie miał wątpliwości, iż wyrok TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. wydany w sprawach połączonych "Fortuna" Spółki z o.o. (C-213/11), "Grand" Spółki z o.o. (C-214/11) oraz "Forta" Spółki z o.o. (C-217/11) przeciwko Dyrektorowi Izby Celnej w G. w przedmiocie gier losowych i zakładów wzajemnych, na który to wyrok powoływała się strona skarżąca w skardze o wznowienie postępowania, jest rozstrzygnięciem organu międzynarodowego o jakim mowa w art. 272 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji niewadliwie też ocenił, iż pod względem przedmiotowym powyższy wyrok TSUE dotyczył analogicznego stanu faktycznego i prawnego jaki występował w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/GL 1746/10, a zatem można uznać, iż spełniona została również przesłanka z art. 272 § 3 p.p.s.a. w postaci "potrzeby" wznowienia postępowania. Zdaniem tego Sądu z treści art. 272 § 3 p.p.s.a. wynika jednak, że uprawnienie do wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania przysługuje tylko adresatowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, a strona skarżąca nie była stroną postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej i wyrok tego Trybunału bezpośrednio jej nie dotyczył ani też nie został jej doręczony. Naczelny Sąd Administracyjny tego ostatniego poglądu Sądu I instancji nie podziela. Zauważyć bowiem należy, iż w zd. 1 § 3 art. 273 p.p.s.a. użyto zwrotu "można żądać wznowienia postępowania", a to oznacza, iż z takim żądaniem może wystąpić każdy, jeżeli zachodzi przesłanka przedmiotowa określona w tym przepisie. W zd. 2 § 3 art. 273 p.p.s.a. w żaden zaś sposób nie ograniczono kręgu podmiotowego w zakresie żądania wznowienia postępowania, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Wynika to z jednoznacznej treści tego przepisu, zgodnie z którym przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. W § 2 art. 273 p.p.s.a. jest mowa o terminie do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zgodnie z tym przepisem (zd. 1 § 2 art. 273 p.p.s.a.) w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującego aktu normatywnego. Z uwagi na treść tego ostatniego przepisu Konstytucji RP ustawodawca – jak się wydaje – nie zdecydował się na liczenie terminu do złożenia skargi o wznowienie od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, lecz od dnia wejścia w życie orzeczenia TK. W przypadku zaś orzeczeń TSUE wchodzą one w życie z chwilą publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Poza tym w zd. 2 § 2 art. 273 p.p.s.a. jest też mowa o innym sposobie liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a mianowicie jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został wstępnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu. Z uwagi na te odrębności w zakresie liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK, ustawodawca w zd. 2 § 3 art. 273 p.p.s.a. zdecydował się na stosowanie § 2 art. 273 p.p.s.a. "odpowiednio", co nie zmienia oceny, iż to "odpowiednie" stosowanie dotyczy wyłącznie liczenia terminu do wniesienia skargi, z zastrzeżeniem, że "termin do wniesienia skargi biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego". Oznacza to, że w przypadku rozstrzygnięcia organu międzynarodowego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku stron, które nie były stronami w postępowaniu przed organem międzynarodowym wynosi trzy miesiące od daty publikacji tego rozstrzygnięcia, gdyż z tym dniem orzeczenie to wchodzi w życie, a w przypadku stron, które brały udział w postępowaniu przed tym organem termin ten biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Z regulacji ustawowych dotyczących możliwego sposobu liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie można więc wyciągać wniosku dotyczącego podmiotu uprawnionego do złożenia takiej skargi i to w sytuacji, gdy podmiot ten został w sposób jednoznaczny określony w art. 273 § 3 p.p.s.a. przez użycie sformułowania "można żądać wznowienia postępowania". Zauważyć przy tym należy, iż interpretacja przepisu art. 273 § 3 p.p.s.a. dokonana w dosłownym jego brzmieniu pozwala też na realizację celów przewidzianych przez przepisy unijne. W skład porządku prawnego Unii Europejskiej, a w szczególności – aquis communautaire – wchodzi nie tylko prawo pierwotne (tzn. prawo traktatów) oraz prawo stanowione przez instytucje unijne, tzw. prawo wtórne, ale również orzecznictwo TSUE, w którym Trybunał dokonuje wykładni prawa unijnego przez pryzmat zasad, będących fundamentem UE. Zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego, jak i zasady efektywności prawa wspólnotowego, która byłaby zagrożona, gdyby sądy krajowe odmawiały stosowania prawa w rozumieniu przyjętym, przez Trybunał powoduje, że odpowiedź TSUE na wskazane pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2012 r., I FPS 5/11). Celem mechanizmu odesłania prejudycjalnego jest zapobieżenie rozbieżnościom w wykładni prawa, a tym samym zapewnienie spójności prawa Unii w państwach członkowskich (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. I GSK 655/10 oraz z dnia 27 maja 2010 r., sygn. II GSK 355/10). Znaczenie orzecznictwa TSUE dla zapewnienia jednolitej i prawidłowej wykładni oraz stosowania prawa unijnego przez wszystkie państwa członkowskie jest na tyle istotne, iż zgodnie z art. 273 § 3 p.p.s.a. zachodzi potrzeba wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego. Przypomnieć przy tym należy, iż doktryna pozostaje zgodna co do tego, iż nawet wobec braku odpowiedniego przepisu krajowego w sprawie wznowienia postępowania, to wznowienie postępowania musiałoby nastąpić na mocy regulacji unijnych przez wzgląd na związanie państw członkowskich zasadą współpracy (por. B. Brzeziński, K. Lasińska – Sulecki – Znaczenie orzecznictwa ETS dla polskiej praktyki podatkowej "Przegląd Podatkowy", 2009 r., nr 11). Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.