I SA/Sz 257/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu mandatu karnego 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. M. K. kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą E. G. umorzenia grzywny w wysokości [...] zł nałożonej mandatem karnym. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że [...] r. E. G. został ukarany przez Straż Miejską mandatem karnym kredytowanym seria [...] nr [...] - na podstawie art. 95 § 1 i art. 96 § 1 ustawy dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148) - na kwotę [...] zł. W piśmie z dnia [...] r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] r.) ukarany zwrócił się do Burmistrza z wnioskiem o warunkowe umorzenie należności z tytułu mandatu karnego. Uzasadniając wniosek, wnioskodawca wskazał, że wraz z chorą żoną znalazł się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdyż w 2010 r. wskutek powodzi został zalany jego dom oraz jego firma, a utrzymują się tylko z jego emerytury w wysokości [...] zł; z kwoty tej spłacany jest kredyt zaciągnięty na zakup samochodu w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz opłacane są media, a uiszczenie kwoty [...] zł spowodowałoby utratę przez nich środków do życia. Do pisma wnioskodawca dołączył m.in. zaświadczenie o zalaniu w maju 2010 r. budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w [...], obliczenie wysokości emerytury oraz informację o wysokości bieżącej raty kredytu samochodowego. Burmistrz decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia grzywny w wysokości [...] zł z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ stwierdził, że wnioskodawca nie przedłożył organowi dowodów, które pozwoliłyby w wystarczającym stopniu ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. E. G. nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu i wniósł odwołanie, w którym zwrócił się o warunkowe umorzenie mandatu karnego, ponawiając argumenty przedstawione we wniosku, a ponadto zarzucił, że decyzja zawiera liczne braki formalne, m.in. została wydana na podstawie przepisów odnoszących się do zobowiązań cywilnoprawnych, a zatem do przepisów, które nie mogły mieć zastosowania w sprawie oraz, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej, bowiem powołanie przez organ przepisu art. 104 k.p.a. nie spełnia obowiązku wskazania podstawy prawnej decyzji. Odwołujący zarzucił także, że organ nie prowadził żadnego postępowania i nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego do wydania decyzji oraz nie wyjaśnił czy wystawiony mandat karny jest mandatem kredytowym, czy zaocznym; zarzucił, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów stawianych przez przepisy prawa, ponieważ nie zawiera dokładnego uzasadnienia prawnego, a uzasadnienie faktyczne jest lakoniczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ I instancji wyjaśnił, iż - zgodnie z art. 100 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.) - grzywna z tytułu mandatu karnego stanowi niepodatkowy dochód budżetu gminy. Zgodnie zaś z przepisami ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, dochody z mandatów karnych należy traktować jako niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157. poz. 1240 ze zm.). Dalej, organ wyjaśnił, że ustawa o finansach publicznych w art. 67 rozstrzyga o trybie załatwiania spraw związanych z takimi dochodami, tj. obowiązku stosowania przepisów k.p.a. oraz działu III Ordynacji podatkowej. Następnie, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo zastosował w sprawie przepis art. 67 a Ordynacji podatkowej określający zasady udzielania ulg podatkowych, w tym umorzenia zaległości podatkowych, a odnosząc się do przedłożonych przez wnioskodawcę dowodów, w tym zaświadczenia o wysokości emerytury w kwocie [...] zł (netto), uznał, że twierdzenie wnioskodawcy, iż emerytura stanowi jedyne źródło utrzymania jego i żony nie jest wiarygodne, gdyż we wniosku wyraźnie wskazał, że w maju 2010 r. w wyniku powodzi został zalany jego dom i jego firma. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawca głównie powołuje się na szkody poniesione w powodzi, nie wykazując przy tym, jaki wpływ miały one na jego sytuację materialną, nie opisał także sytuacji finansowej swojej żony, która może uzyskiwać rentę lub emeryturę; nie wyjawił też organowi wielkości majątku (m.in. posiadanych nieruchomości i rzeczy nieruchomych), który stanowi potencjalne źródło środków pieniężnych z jakich mógłby uiścić grzywnę w wysokości [...] zł, bez większego uszczerbku dla siebie i żony. Wnioskodawca nie przedstawił również dokumentacji, z której wynikałaby wysokość ponoszonych wydatków na leczenie (siebie i żony), jak również dowodów wskazujących na nadzwyczajny, nagły i wyjątkowych charakter tych wydatków i nie wykazał w jakim stopniu zachwiały one jego równowagą finansową, uniemożliwiając uiszczenie grzywny. Kolegium podkreśliło także, że mimo złej sytuacji materialnej wnioskodawca jest w stanie co miesiąc płacić [...] zł z tytułu spłaty kredytu bankowego, co prawie trzykrotnie przewyższa kwotę grzywny. Według organu, nie można zgodzić się, aby pierwszeństwo w zapłacie miało zobowiązanie cywilnoprawne, a zobowiązanie publicznoprawne zostało umorzone, bowiem rażąco naruszałoby to zasady słuszności i zasady współżycia społecznego, gdyż uprzywilejowywałoby wnioskodawcę w stosunku do innych osób płacących mandaty karne. Według Kolegium, znaczenie ma również fakt zawinienia przez samego wnioskodawcę powstania zobowiązania z tytułu mandatu karnego i cel, jakiemu ma służyć ten sposób ukarania wykroczenia popełnionego przez niego. W piśmie z dnia [...] r. E. G. wniósł skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której odniósł się do argumentów przedstawionych przez Kolegium, wskazując m.in., że powódź zabrała mu dorobek całego jego życia, nie posiada żadnego majątku, ma do spłaty jedynie długi, żona nie nabyła praw ani do renty ani do emerytury, gdyż nie pracowała (wychowywała niepełnosprawne dziecko). Do skargi skarżący załączył kserokopie: orzeczeń o stopniu niepełnosprawności żony, zaświadczenia o stanie jej zdrowia oraz artykuły z gazet dotyczące mandatów nakładanych przez straż miejską z powodu przekroczenia prędkości przez kierowców. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - na podstawie przepisu art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dopuścił znany sądowi z urzędu dowód uzupełniający z dokumentu, tj. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1350/11 . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, sąd nie stwierdził takiego naruszenia prawa, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy wskazać, że grzywna nakładana w drodze mandatu karnego przez straż miejską za popełnienie wykroczenia stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego, co jednoznacznie wynika z brzmienia art. 100 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.), który stanowi, że ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Grzywna ta stanowi dochód budżetu państwa, a gdy nałoży ją funkcjonariusz organu podległego władzom jednostki samorządu terytorialnego - stanowi dochód tej jednostki samorządu. Zatem, stanowi ona niepodatkową należność budżetową, o której mowa w przepisie art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). W przepisie tym ustawodawca wprowadził termin niepodatkowych należności budżetowych oraz zawarł otwarty katalog tych należności. Definicję zaś niepodatkowych należności budżetowych zawiera przepis art. 3 pkt 8 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.) zwanej dalej "Ordynacją podatkową", który stanowi, że przez niepodatkowe należności budżetowe należy rozumieć należności niebędące podatkami i opłatami, stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych. W powołanym zaś przepisie art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych, jako niepodatkowe należności budżetowe wskazano dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych przepisów. Zgodnie natomiast z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 tej ustawy ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Zatem, stosownie do art. 55 tej ustawy, niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. W ustawie o finansach publicznych ustawodawca nie wskazał jednak przesłanek, których zaistnienie uzasadniałoby stosowanie ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, lecz odesłał do przepisów Ordynacji podatkowej. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 67 ustawy o finansach publicznych, do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 nieuregulowanych niniejszą ustawą, stosuje się przepisy k.p.a i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Zatem, w sprawie znajdują zastosowanie przepisy art. 67a - 67e rozdziału 7a zatytułowanego: "Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych" zawartego w dziale III Ordynacji podatkowej dotyczącego zobowiązań podatkowych, przy czym organem właściwym do rozpoznania sprawy nie będzie organ podatkowy, a organ jednostki samorządu terytorialnego. Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne, należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie decyzje organów obydwu instancji prawidłowo wydane zostały na podstawie przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Stosownie do brzmienia tego przepisu, organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe. W przepisie tym wprowadzono ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu niepodatkowych należności budżetowych, co stanowi odstępstwo od zasady obowiązkowego ich ponoszenia. Jedną z kilku ulg wymienionych w omawianym przepisie jest umorzenie tych należności. Organ może przyznać taką ulgę, o ile stwierdzi, że wystąpiły ściśle określone przesłanki, tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny. W ustawie nie zdefiniowano tych przesłanek, niemniej w doktrynie wskazuje się, że termin "interes podatnika" obejmuje pewien stan oczekiwania, określoną potrzebę zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra. Natomiast termin "interes publiczny" należy rozumieć jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego, itp. (Komentarz do art. 22 ustawy - Ordynacja podatkowa, pod red. L. Etela, Lex). W orzecznictwie wskazuje się, że ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, niepubl.). Przesłanki umorzenia należy więc oceniać nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej, a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999 r., sygn. akt I SA/Łd 13/98, niepubl.). Podstawę umorzenia może stanowić każda z wyżej wymienionych przesłanek samodzielnie, jak również obie łącznie. Organ kończy postępowanie w sprawie dotyczącej udzielenia ulgi wydaniem decyzji uznaniowej, w której umarza należności lub odmawia ich umorzenia. Uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie występują przesłanki uzasadniające umorzenie. W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2002 r., sygn. akt III SA 2302/00). Zatem, to na organie ciąży obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy w celu ustalenia czy występuje ważny interes podatnika lub interes publiczny. Jednakże, ustalenie zaistnienia tych przesłanek, nie wiąże organu w tym sensie, że musi on podjąć korzystną dla podatnika decyzję. Może bowiem - w ramach uznania administracyjnego - zdecydować o odmowie umorzenia należności, nawet wówczas, gdy stwierdzi, że zachodzą te przesłanki. Jeżeli mimo istnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podejmie decyzję polegającą na odmowie umorzenia należności, winien szczegółowo określić motywy takiego rozstrzygnięcia. Skład orzekający w sprawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Według składu orzekającego w sprawie, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż z akt sprawy wynika, że organy obydwu instancji przeprowadziły szczegółowe postępowanie wyjaśniające i dowodowe na podstawie materiału dowodowego. Jak słusznie bowiem wskazały organy, to na stronie ubiegającej się o przyznanie ulgi ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki określone w przepisach prawa, a zatem to przede wszystkim wnioskodawca powinien już na etapie postępowania przed organami administracyjnymi przedłożyć wszystkie dowody potwierdzające podnoszone okoliczności. Organy dokonały także prawidłowej oceny faktów, na które powoływał się skarżący. W konsekwencji, słusznie organy uznały, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu ulgi w postaci umorzenia grzywny nałożonej mandatem karnym. Skarżący w swoim wniosku o umorzenie grzywny oraz w załączonych kserokopiach dokumentów wskazał jako jedyne źródło utrzymania siebie i żony emeryturę w wysokości ok. [...] z (netto), ponadto podał, że co miesiąc spłaca kredyt w wysokości ok. [...] zł zaciągnięty na kupno samochodu. Skarżący nie wyjawił natomiast innych składników majątkowych oraz nie przedstawił w żaden sposób sytuacji majątkowej żony. Wobec tego, słusznie organy uznały, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku uzasadnienia swojego wniosku w sposób wyczerpujący i z rzetelnego udokumentowania podnoszonych okoliczności, bowiem swoją sytuację materialną i rodzinną, a także stan swojego zdrowia oraz żony przedstawił w sposób bardzo ogólny. Natomiast, załączone do wniosku dokumenty nie pozwoliły na zweryfikowanie przez organ m.in. wysokości wszystkich faktycznie ponoszonych wydatków. Skarżący podnosząc, że jest jedynym żywicielem rodziny, nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego sprawowanie przez żonę opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, co nie pozwoliło jej na podjęcie pracy i nabycie prawa do uzyskiwania renty lub emerytury. Skarżący nie przedstawił również szczegółowej dokumentacji, z której by wynikała wysokość ponoszonych wydatków na media, tj. opłatę za mieszkanie, gaz, prąd, wodę, ścieki, itp. Skarżący nie okazał faktur lub rachunków świadczących o wysokości ponoszonych kosztów leczenia bądź nabywania leków. A, jak wskazano to wyżej, to na wnioskującym o przyznanie ulgi ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki określone w art. 67a Ordynacji podatkowej, zwłaszcza mając na uwadze wyjątkowy i nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia. Wobec tego, prawidłowo organy uznały, że stanowisko skarżącego nie jest wiarygodne i przekonywające. Słusznie również organy zwróciły uwagę na okoliczność, że ważąc interes podatnika winno się mieć na uwadze także interes publiczny, przejawiający się tym, że wpływy z podatków i innych niepodatkowych należności budżetowych mają umożliwić realizację różnych innych ważnych celów społecznych. W ocenie sądu, trafnie organy zauważyły, że kwota grzywny obciążającej skarżącego jest stosunkowo niska ([...] zł) w stosunku do wysokości rat kredytu, które regularnie uiszcza co miesiąc (ok. [...] zł) co pozwala uznać, że istnieje realna możliwość spłaty grzywny, np. w ratach, zatem umarzanie tej należności byłoby przedwczesne. Ponadto, sądowi z urzędu wiadome jest, że podczas powodzi w maju 2010 r. w [...] - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie został zalany dom, w którym mieszka, ani pomieszczenia przeznaczone przez niego na prowadzenie działalności gospodarczej, a dowodem na tę okoliczność jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1350/11, którym - na mocy art. 170 p.p.s.a. - związany jest także sąd orzekający w tej sprawie, bowiem przepis ten stanowi, że: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.". Wobec tego, za niezgodne z rzeczywistością należy uznać stwierdzenia skarżącego, że zarówno jego sytuacja finansowa jak i rodzinna uległa znacznemu pogorszeniu wskutek zalania jego domu przez powódź, co miałoby uzasadniać przyznanie ulgi w postaci umorzenia niepodatkowych należności budżetowych wynikających z mandatu karnego. Wobec powyższego uznać należy, że organy wszechstronnie rozpatrzyły i prawidłowo oceniły wszystkie aspekty faktyczne oraz prawne rozpoznawanej sprawy, a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżącego oraz w wyniku tej oceny podjęły prawidłowe decyzje mieszczące się w granicach uznania administracyjnego, dlatego sąd nie znalazł podstaw do uznania ich za niezgodne z prawem. Nadto, należy wskazać, że załączniki do skargi przedstawione sądowi powinny były zostać przedstawione organom rozstrzygającym sprawę, gdyż sąd administracyjny tylko kontroluje legalność zaskarżonego aktu (decyzji) w dacie jego wydania, nie rozstrzyga natomiast za organy administracji publicznej sprawy administracyjnej. Mając na względzie wszystkie powyżej wskazane okoliczności, sąd - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie przepisów art. 250 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a., sąd zasądził na rzecz pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu zwrot kosztów postępowania z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.