IV SA/Gl 831/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi R.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 2, 23 i 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy", Burmistrz Miasta M. zobowiązał R.T. do zwrotu kwoty 465,34 zł wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.03.2009 r. do 30.09.2009 r. Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że w powyższym okresie pobierania świadczeń z funduszu komornik dwukrotnie przekazał R.T. środki wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w wymienionej łącznej kwocie 465,34 zł. Organ orzekający wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy nienależnie pobranym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego: wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe i bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Wskazana kwota jest zatem świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, w całości podzielając jej ustalenia i wnioski. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R.T. zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Według twierdzeń skarżącej przy przyznawaniu jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ I instancji wiedział, że komornik przekazywał jej określone wyegzekwowane kwoty. Za wadliwe działania komornik nie powinna przy tym ponosić odpowiedzialności. Natomiast od dłużnika nie otrzymała żadnych alimentów. Z tytułu alimentów posiadał on znaczne zaległości, w związku z czym sumy przekazywane przez komornika powinny być zaliczone na poczet długu najdawniej wymagalnego. Skarżąca powołała się również na zasady współżycia społecznego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Otóż organy administracyjne ustalając fakt nienależnego pobierania przez skarżącą świadczeń oparły się na definicji z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1.01.2012 r. Jednak w art. 3 zawiera ona przepis intertemporalny, zgodnie z którym sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej noweli, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Ponieważ niniejsze postępowanie dotyczy świadczeń przyznanych decyzją z 2008 r., to należało się oprzeć na wersji art. 2 pkt 7 lit. d sprzed tej nowelizacji. Przepis ten stanowił, że nienależnie pobranym jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Nie było zatem w tej normie definiującej takich określeń, jakie zostały wskazane przez organy, a mianowicie, że chodzi o alimenty otrzymane od komornika niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy, i że chodzi zarówno o alimenty zaległe jak i bieżące. Tego rodzaju sformułowania pojawiły się dopiero we wskazanej nowelizacji. Natomiast na poprzednim gruncie w orzecznictwie wypracowano zasadnicze kierunki wykładni pojęć zawartych w tych przepisach. Przyjęto m. in., że w ramach art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy oprócz świadczeń z funduszu osoba uprawniona otrzymała alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10, dostępny w internecie). Uznano też, że warunek jednoczesności świadczeń wymaga, by występowała tożsamość okresu, za który świadczenie to wypłacono (wyrok tut. Sądu z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 345/10, zbiór LEX nr 758362). Pod tym kątem organy administracyjne sprawy nie wyjaśniły. Jeszcze istotniejsze dla jej wyniku jest jednak rozróżnienie między pojęciem "nienależnego świadczenia", a pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie podkreśla się, że przy tym drugim chodzi o świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W tym ujęciu obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10 i wymienione nim inne wyroki, zbiór LEX nr 754434). Z tym aspektem wiążą się okoliczności wynikające z materiału omawianej sprawy. Mianowicie poza sporem pozostawało, że skarżąca nie otrzymała alimentów bezpośrednio od dłużnika, lecz określone sumy przekazał jej komornik w następstwie prowadzonej egzekucji. Jego wadliwe działania nie mogą prowadzić do przyjęcia złej woli po stronie skarżącej (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 1073/10, dostępny w internecie). W ramach powyższej oceny prawnej sprawa wymaga więc ponownego rozpatrzenia. Przy braku nowych okoliczności właściwe będzie zastosowanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 138 § 1 pkt 2 in fine kpa. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. sw