II FZ 989/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. M. i S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 366/13 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi S. M. i S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 5 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Pismem z dnia 21 lutego 2013 r., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, S. i S. M. zwrócili się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 5 grudnia 2012 r. ([...]) uchylającą w części decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 29 lutego 2012 r. ([...]) i orzekającą o obniżeniu podatnikom wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. z kwoty 14.206,00 zł do kwoty 14.145,00 zł. Uzasadniając wniosek wskazano, że dopiero w dniu 4 lutego 2013 r. pełnomocnik podatników uzyskał telefonicznie wiedzę o wydaniu i doręczeniu zastępczym dwóch decyzji kończących postępowania odwoławcze przed Dyrektorem Izby Skarbowej w G., w tym wyżej wymienionej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 5 grudnia 2012 r. Tego samego dnia pełnomocnik wystąpił o wydanie kopii wspominanych decyzji wyjaśniając, że doręczenia dokonano na poprzedni adres pełnomocnika, pomimo ustanowionego przez niego na poczcie przekierowania korespondencji na nowy adres. Przedmiotowe decyzje doręczono pełnomocnikowi w dniu 18 lutego 2013 r. Okoliczność ta, zdaniem pełnomocnika wyznacza moment, z którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skarg, którego nie można z kolei utożsamiać z chwilą uzyskania wiedzy o wydaniu przedmiotowych decyzji. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 366/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek podatników o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji, odwołując się do dyspozycji art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." wskazał, że w złożonym wniosku pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, przez co wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, pełnomocnik skarżących dopuścił się braku staranności, albowiem przyczyna uchybienia do wniesienia skargi wynika z niewłaściwego wykonywania powierzonych mu obowiązków. Wskazując na obowiązek informowania organów podatkowych w toku postępowania o każdej zmianie adresu podatnika lub reprezentującego go pełnomocnika podkreślił, iż zmieniając adres swojej siedziby pełnomocnik powinien przede wszystkim zawiadomić o tym prowadzący postępowanie organ podatkowy, a nie właściwy dla pełnomocnika urząd pocztowy. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie skarżący wnieśli zażalenie, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także o zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwa interpretację i zastosowanie oraz naruszenie prawa reprezentowanych do Sądu, wynikające wprost z art. 45 Konstytucji. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż pełnomocnik strony, zatrudniony w zadaniowym czasie pracy składając wniosek o przekierowanie korespondencji na inny adres, pod którym osoby odpowiedzialne za jej przyjęcie niezwłocznie go informowały o jej dostarczeniu lub konieczności odbioru poczty po otrzymaniu aviza, skorzystał z najbardziej dogodnej dla niego formy, która wobec jego doświadczenia życiowego, jako człowieka należycie dbającego o swoje interesy, powinna mu zagwarantować bezproblemowe dotarcie korespondencji. Ponadto wskazano, iż pełnomocnik pięć lat temu zmienił miejsce zamieszkania, dokonując przekierowania na nowy adres i nie zdarzyło się jeszcze, żeby korespondencja do niego nie dotarła. Do zażalenia załączono oświadczenie ówczesnego pełnomocnika skarżących, J. G., który przedstawił stan faktyczny w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż dokonywanie czynności przez stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym ograniczone jest w przeważającej części terminami procesowymi. Od negatywnych skutków uchybienia terminowi strona może bronić się wyłącznie poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Na podstawie dyspozycji przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Z przytoczonego przepisu wynika, że sąd postanawia o przywróceniu terminu, jeżeli strona wykaże, że w okresie, w którym powinna dokonać czynności w postępowaniu sądowym, nie dokonała jej bez swojej winy. Odnosząc się do zażalenia przypomnieć należy, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wniosek o przywrócenie terminu będzie skuteczny, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; postanowienie NSA z dnia 2.10.2002 r., sygn. V SA 793/02, opubl. Mon. Praw. z 2002 r. Nr 23, poz. 1059). Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie zaś do § 3 powołanego artykułu, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Należy podkreślić, że termin "uprawdopodobnienie", o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. nie jest pojęciem tożsamym z "udowodnieniem". Niemniej jednak dyspozycja tego przepisu nakazuje przyjąć, że konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ponadto, przy ocenie zawinienia sąd bierze pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona dołożyła staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swoje interesy, czy też - przeciwnie - wykazała się niedbalstwem. uchybiony termin nie może zostać przywrócony, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (postanowienie NSA z 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04, niepubl.). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99, LEX nr 45409). Jeżeli natomiast strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z 21 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11). Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Należy podzielić również pogląd, iż nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (postanowienie NSA z 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04, niepubl.). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G.. Podkreślenia wymaga, że strona w żaden sposób nie wykazała, aby niedopełnienie tego obowiązku było spowodowane nadzwyczajnymi przeszkodami. Jeżeli pełnomocnik strony miał możliwość złożenia u operatora dyspozycji o przekierowywaniu korespondencji na nowy adres, to tym bardziej mógł powiadomić o zmianie adresu organ podatkowy. Obowiązek określony w art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), powoływanej dalej jako: "O.p.", ma charakter bezwzględny i w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu, który by z niego zwalniał. Słusznie wskazał zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny, że pomimo złożenia takowej dyspozycji pełnomocnik strony w dalszym ciągu powinien powiadomić o zmianie adresu organ, a jeżeli tego nie zrobił, to powinien liczyć się z negatywnymi skutkami takiego zaniechania. Reasumując stwierdzić należy, że niepowiadomienie organu o zmianie adresu do doręczeń wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 146 § 1 O.p., przy jednoczesnym złożeniu u operatora pocztowego dyspozycji przekierowywania korespondencji na nowy adres, nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 stycznia 2006 r., II FZ 833/05, gdzie stwierdził: "W związku z obowiązkiem strony zawiadomienia organu o zmianie adresu wyraźnie określonym w art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 ze zm.) nie może być uznane za świadczące o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi /art. 86 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ złożenie dyspozycji na poczcie o przekierowaniu korespondencji na nowy adres". Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także naruszenia wskazanego w zażaleniu przepisu Konstytucji RP. Na prawo do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z 2 czerwca 2009 r., sygn. akt SK 31/08, opubl. OTK-A z 2009 r., nr 6, poz. 83, i powołane tam orzecznictwo) składa się: a) prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury), b) prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej (zgodnej z wymogami sprawiedliwości i jawności) oraz c) prawo do wyroku sądowego (prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia). Rzetelna procedura to taka, która na stronę działającą bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie nakłada zbyt surowych rygorów, trudnych do wypełnienia przez stronę szukającą ochrony prawnej i nie zamyka jej (poprzez zbyt surowe wymagania) możliwości uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 2009 r., sygn. akt P 88/08, OTK-A z 2009 r., nr 10, poz. 146). Określenie terminu złożenia skargi sprzyja pewności prawa i szybkości postępowania. Jednocześnie termin ten nie jest, biorąc pod uwagę charakter czynności, zbyt krótki i niemożliwy do zachowania dla działające starannie strony. Oceniając istnienie przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia skargi w świetle art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem wskazanego w zażaleniu przepisów Konstytucji i nie odebrał skarżącym prawa do sądu. W konsekwencji należy uznać, że postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi, było zasadne i zgodne z prawem. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, przepisy nie przewidują bowiem takiej możliwości w postępowaniu zażaleniowym (art. 209 p.p.s.a.; por. także postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2007 r., II FZ 12/07, Lex 299419).