II GZ 519/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. P. G. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1573/13 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. C. z siedzibą w T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1573/13, na wniosek S. C. z siedzibą w T. (dalej: skarżący) wstrzymał wykonanie decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2012 r., [...] unieważniającej patent nr [...] pt.: "Sposób i urządzenie dekodujące obraz filmowy". W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd wywiódł, że skarżący dowodząc niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wskazał, iż niewstrzymanie wykonania decyzji spowoduje utratę przez niego uprawnienia, wynikającego z prawa do patentu a w konsekwencji uniemożliwi mu skorzystanie z tego prawa. Nadto skarżący stwierdził, że taka sytuacja doprowadzi do tego, iż będzie musiał godzić się na ingerencję podmiotów trzecich w stworzony przez siebie wynalazek. A to z kolei niewątpliwie osłabi pozycję gospodarczą jego firmy, co będzie skutkować negatywną informacją, adresowaną przede wszystkim do potencjalnych jego kontrahentów i inwestorów. Skarżący wskazał też, że wskutek wydanej decyzji nie będzie mógł w negocjacjach uzurpować sobie prawa do tego rozwiązania, co spowoduje trudne, wręcz niemożliwe do odwrócenia skutki w przyszłości. Skarżący podniósł, że proces odbudowy jego wizerunku – w szczególności renomy, która opiera się na tworzeniu innowacyjnych produktów, będzie niewątpliwie kosztowny, czasochłonny i żmudny. Sąd podkreślił, iż w ocenie skarżącego unieważnienie patentu ma bezpośrednie przełożenie na wartość jego przedsiębiorstwa. W przypadku niewstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wartość nie tylko prawna, ale i ekonomiczna przedmiotowego patentu diametralnie spadnie, a wręcz nie będzie on miał żadnej wartości ekonomicznej co automatycznie przełoży się na wartość przedsiębiorstwa. Zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W ocenie Sądu przedmiotem wniosku o wstrzymanie wykonania aktu jest decyzja unieważniająca patent na wynalazek, czyli akt noszący znamiona wykonalności wobec czego tego rodzaju wniosek jest dopuszczalny. Zdaniem Sądu I instancji skarżący wykazał istnienie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdyż przesłanki te występują łącznie. Sąd podkreślił, że niewątpliwie unieważnienie przyznanego skarżącemu prawa bez wstrzymania wykonania tego unieważnienia wywoła taki skutek, iż wnioskujący o unieważnienie tego prawa podmiot, będzie mógł swobodnie korzystać z wynalazku do czasu ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji. Unieważnienie patentu i możliwość korzystania przez inny podmiot z wynalazku skarżącego bez jego zgody, spowoduje po jego stronie szkodę materialną, w postaci spadku wartości przedsiębiorstwa oraz w postaci braku opłat za korzystanie z wynalazku, a także szkodę niematerialną przejawiającą się utratą renomy i osłabienia pozycji gospodarczej, co niewątpliwie spowoduje trudne bądź wręcz niemożliwe do odwrócenia skutki. W ocenie Sądu niewymaga obszernego uzasadnienia czym na obecnym rynku jest renoma, jak długo się buduje pozycję na rynku oraz jak trudnym zadaniem jest odbudowanie utraconej renomy. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł uczestnik postępowania D. P.G. Sp. z o.o. w W., zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. W zażaleniu zarzucono naruszenie: 1) art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez dokonanie oceny treści zawartego w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji i zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego w sposób dowolny, przekraczający granice swobodnej interpretacji, co skutkowało wadliwymi ustaleniami faktycznymi, 2) art. 61 § 3 p.p.s.a. przez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie zaszły przesłanki tego przepisu w postaci zarówno "niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" jak i "spowodowania trudnych do odwrócenia skutków", 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez niewłaściwe ich zastosowanie i odstąpienie w uzasadnieniu od podania zasadniczych motywów decyzji Sądu I instancji co do renomy skarżącego, której rzekome naruszenie zdecydowało o wstrzymaniu wykonania decyzji. W zażaleniu podniesiono, że uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie zostało poparte żadnym wartościowym materiałem, który pozwoliłby ocenić nieostre przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia istnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., co w tej sprawie nie miało miejsca. W konsekwencji stanowisko Sądu I instancji jest ogólnikowe, nie znajduje oparcia w aktach sprawy podsumowanie dotyczące renomy, a interpretacja przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. nabrała znamion dowolności w miejsce swobodnego uznania. Nie wyjaśniono przy tym, gdyż wniosek nie był poparty żadnym konkretnym materiałem, na czym miałaby polegać "znaczna szkoda". W odpowiedzi na zażalenie (pismo procesowe z dnia [...] lipca 2013 r.) skarżący wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Uczestnik postępowania D. P. G. Sp. z o.o. w W. w piśmie procesowym z dnia [...] września 2013 r. podtrzymała stanowisko zawarte w zażaleniu akcentując, iż skarżący nie przedstawił żadnego konkretu na poparcie twierdzeń wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący S. C. w T. w piśmie procesowym z dnia [...] września 2013 r. – podkreślił, że ze względu na specyfikę prawa wyłącznego z patentu samo wykonanie tego rodzaju decyzji powoduje powstanie szkody i trudnych do odwrócenia skutków, gdyż decyzja ta – w okresie do prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego tworzy dla skarżącego zupełnie nową sytuację prawną uniemożliwiającą mu korzystanie z wcześniej przyznanych uprawnień. Skarżący nie będzie miał żadnej prawnej możliwości podnoszenia wobec osób trzecich roszczeń zakazowych, nakazowych i odszkodowawczych ani też żądania uiszczenia opłat licencyjnych w związku z korzystaniem przez osoby trzecie z wynalazku w okresie pomiędzy wydaniem decyzji, a prawomocnym zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego w przypadku, gdy wskutek orzeczenia sądowego zaskarżona decyzja zostanie uchylona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z regulacji powyższej wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest zamknięty. Przesłanką wstrzymania wykonania decyzji jest niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody o której można mówić, jeżeli rozmiary szkody wywołanej wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego są większe niż zwykłe skutki wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Natomiast spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków musi być rozważone z uwzględnieniem specyfiki aktu administracyjnego, którego dotyczy wniosek o wstrzymanie – w tym przypadku decyzji. Przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. dotyczą zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności, czy to w drodze egzekucji administracyjnej, czy to w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. Zaznacza się przy tym, że skutki te mają w ocenie wniosku znaczenie niejako potencjalne. Skoro ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznaje stronie prawo do wystąpienia do sądu z takim wnioskiem, uzależniając możliwość udzielenia ochrony tymczasowej od wystąpienia choć jednej z dwóch wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tych przesłanek, a korelatem tego obowiązku po stronie sądu jest powinność zbadania, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności można zakwalifikować jako niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny dokonując tych czynności, przy uwzględnieniu, że przesłanki zawarte w art. 61 § 3 p.p.s.a. zostały sformułowane w sposób nieostry, ma obowiązek kierować się interesem zarówno wnioskodawcy jak i pozostałych uczestników postępowania mając na uwadze m.in. wytyczne przedstawione w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 13 września 1989/89/8 (por. Z. Kmieciak: "ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym" str. 18 i nast., post. NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 574/12, zbiór lex nr 1273757, post. NSA z dnia 10 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 102/06 z glosą M. Szubiakowskiego, OSP 2006/10/119). Sąd administracyjny wydając orzeczenie w omawianym przedmiocie powinien swoje rozstrzygnięcie oprzeć zarówno o wniosek skarżącego jak i materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy i ocenić, czy występują wymienione przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Jednakże uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa na stronie skarżącej. Wnioskodawca ma obowiązek uzasadnienia wniosku poprzez poparcie go twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej. Sąd administracyjny wydając postanowienie na skutek rozpoznania wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej ma natomiast obowiązek, na podstawie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. odnieść się do wskazanych w nim okoliczności oraz wyjaśnić z jakich względów uznał, że w danej sprawie zachodzą bądź nie występują przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wywiódł, że skarżący we wniosku wykazał łączne istnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu wykonanie zaskarżonej decyzji wywoła taki skutek, że wnioskujący o unieważnienie tego prawa podmiot będzie mógł korzystać z wynalazku, co spowoduje szkodę materialną w postaci spadku wartości przedsiębiorstwa i braku opłat za korzystanie z wynalazku. Ponadto wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje szkodę niematerialną poprzez utratę renomy i osłabienie pozycji gospodarczej co z kolei spowoduje trudne bądź niemożliwe do odwrócenia skutki. Uwzględniając więc treść motywów zaskarżonego orzeczenia w konfrontacji z powyższymi wywodami Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszącymi się do wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz działań sądu administracyjnego rozpoznającego przedmiotowy wniosek stwierdzić należy przede wszystkim, iż trafne są zarzuty zażalenia co do naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. W świetle zarzutów sformułowanych w zażaleniu stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jest zbyt ogólnikowe i lakoniczne, co w efekcie powoduje niemożność dokonania kontroli instancyjnej tego postanowienia. Podkreślenia zatem wymaga, że przesłanki zawarte w art. 61 § 3 p.p.s.a. zostały sformułowane w sposób nieostry. To zaś wiąże się z koniecznością konkretyzacji tego rodzaju zwrotów. Przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. odmowa tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. W art. 61 § 3 p.p.s.a. jest mowa nie o jakiejkolwiek szkodzie (materialnej lub niematerialnej) lecz o znacznej szkodzie. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Uwzględniając powyższe brak jest podstaw do uznania, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w powyższy sposób odniósł okoliczności wskazywane przez skarżącego we wniosku do przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Trafne w tej sytuacji są zarzuty zażalenia, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wyjaśniono na czym miałaby polegać znaczna szkoda w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. w związku z brakiem wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Oczywiście unieważnienie patentu może mieć wpływ na sytuację ekonomiczną skarżącego, może też skutkować brakiem opłat za korzystanie z wynalazku. Istotnym jednak jest czy zostało uprawdopodobnione, że tego rodzaju szkoda będzie znaczna, a tylko taka stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. uzasadniałaby zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd winien był więc wyjaśnić w motywach pisemnych podjętego rozstrzygnięcia, czy skarżący przedstawił konkretne dane na poparcie swojej argumentacji w tym zakresie. Wymagało też wskazania w uzasadnieniu orzeczenia, czy korzystanie przez skarżącego z wynalazku, którego dotyczył unieważniony patent, związane było z czerpaniem konkretnych korzyści ekonomicznych, których strona na skutek wydania zaskarżonej decyzji została pozbawiona, bądź jakichkolwiek innych korzyści majątkowych związanych z wynalazkiem. Trafnie także zarzucono w zażaleniu, że stanowisko Sądu I instancji co do tego, iż wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje szkodę niematerialną w postaci utraty renomy narusza art. 141 § 4 i 166 p.p.s.a. Wbrew poglądowi Sądu I instancji wyjaśnienie tej kwestii wymagało stosownego uzasadnienia. Stwierdzenie Sądu, że: "Nie wymaga chyba obszernego uzasadnienia czym na obecnym rynku jest renoma, jak długo się buduje pozycję na rynku oraz jak trudnym zadaniem jest odbudowanie utraconej renomy" nie oznacza, iż w ten sposób Sąd wyjaśnił podstawy podjętego rozstrzygnięcia. Zastosowanie art. 61 § 3 p.p.s.a. wymaga wykazania, że w okolicznościach konkretnej sprawy zachodziły podstawy do utraty renomy i że ta okoliczność spowoduje znaczną szkodę niematerialną bądź trudne do odwrócenia skutki. Chodzi tutaj o ocenę czy argumenty strony w tym zakresie mają charakter wyłącznie subiektywny, czy też mogą być zweryfikowane w postępowaniu o udzielenie ochrony tymczasowej. W związku z powyższym zauważyć należy, że przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż ochrona tymczasowa może zostać udzielona nie tyle z uwagi na wykazanie przesłanek przez stronę, co na faktyczne ich zaistnienie. Oznacza to, że sąd oceniając wniosek winien zbadać rzeczywisty kontekst sprawy, a nie tylko informacje przedstawione przez wnioskodawcę. Przy tej ocenie istotne znaczenie ma też uwzględnienie specyfiki aktu administracyjnego, którego dotyczy wniosek o wstrzymanie. Wskazać też należy, że wstrzymanie wykonania decyzji trzeba rozpatrywać w kategoriach wyjątku od zasady przewidzianej w art. 61 § 1 p.p.s.a. W świetle powyższego stwierdzić należy, że argumentacja Sądu I instancji jest na tyle pobieżna, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynika w czym WSA upatruje zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że w kontekście art. 141 § 4 i 166 p.p.s.a. Sąd ten nie dopełnił wymogów uzasadnienia, nie wyjaśnił zastosowania podstawy prawnej co do charakteru "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków". Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera takich argumentów, które w sposób logiczny świadczyłyby o zasadności jego rozstrzygnięcia w oparciu o zastosowaną podstawę prawną. Z tych zatem względów przedwczesnym jest rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach sprawy Sąd zasadnie zastosował art. 61 § 3 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wymaga ponownego rozpoznania. Przy ponownym jego rozpoznaniu Sąd I instancji uwzględni powyższe wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Weryfikacja stanowiska zawartego we wniosku powinna uwzględnić stanowisko uczestnika postępowania i skarżącego zawarte w załączonych do nich dokumentach. Uwzględnienie tych wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącego oraz wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy pozwoli na ocenę czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 61 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.