II SA/Łd 279/13

Dnia 28 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. LS Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 7, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 27 ust 1 i 1 a), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.), odmówił A. W. umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej A. W. za okres od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2012r. w wysokości 3 778,51 złotych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji w wysokości 433,33 złotych, co łącznie stanowi kwotę 4 211,84 złotych. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wyjaśnił, iż wskutek niedopełnienia przez wnioskodawcę obowiązku alimentacji: decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. W. na w/w okres w wysokości 200,00 złotych miesięcznie, po czym decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. W. na okres od dnia 1 października 2011r. do dnia 30 września 2012r. w wysokości 200,00 złotych miesięcznie. Kolejną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], orzeczono o zwrocie należności w kwocie 1 400,00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 177,86 złotych, co łącznie stanowiło kwotę 1 577,86 złotych z tytułu otrzymanych przez A. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2011r. Organ wskazał ponadto, iż po uwzględnieniu wpłat dokonanych na konto organu właściwego wierzyciela ustalono, iż według stanu na dzień 6 listopada 2012r., kwota należności z tytułu wypłaconych w okresie od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2012r. świadczeń z funduszu, alimentacyjnego na rzecz A. W. wynosi 3 778,51 złotych wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 433,33 złotych, co łącznie stanowi kwotę 4 211,84 złotych. organ dodał, że pismem z dnia 24 października 2012r. A. W. zwrócił się z prośbą o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. W. w okresie od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2012r. Dalej wskazano, iż ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Łodzi bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. w postaci zasiłku okresowego w wysokości 271 złotych miesięcznie oraz zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 50 złotych miesięcznie. Do stałych wydatków związanych z utrzymaniem należy opłata za energię elektryczną w wysokości ok. 26 złotych miesięcznie. Posiada zadłużenie w opłatach za czynsz na kwotę 398 złotych. Cierpi na dolegliwości zdrowotne oraz ponosi koszty wykupu leków w wysokości ok. 40 złotych miesięcznie. Powyższe okoliczności - w ocenie organu nie są wystarczające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ dodał, że wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia pracy, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna objęta programem aktywizacji zawodowej, istnieją więc szansę na znalezienie odpowiedniego zatrudnienia, co pozwoli na poprawę sytuacji bytowej wnioskodawcy i systematyczne wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Natomiast umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem wnioskodawcy. Podkreślono fakt, iż aktualnie przed Sądem Rejonowym dla Ł. w Ł., V Wydział Karny, toczy się przeciwko A. W. postępowanie, w związku z ciążącym na wnioskodawcy zarzutem uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej A. W.. W dniu 27 listopada 2012r. wpłynęło do organu odwołanie A. W., domagającego się umorzenia zaległości alimentacyjnych, jakie zostały wypłacone w okresie od 1 marca 2011r. do 30 września 2012r. na rzecz jego córki jako niemożliwych do spłacenia, a tym samym powodujących narastanie długu. W uzasadnieniu odwołujący się wyjaśnił, iż w dniu 26 listopada 2012r., bezpośrednio po otrzymaniu zasiłku z MOPS, dokonał wpłaty 200 złotych, tytułem alimentów za październik 2012r., przekazem pocztowym na ręce A. W.. Dodał, że obecnie jest studentem I roku Uniwersytetu [...], na Wydziale Filozoficzno – Historycznym, kierunek Regionalistyka Kulturowa i zwrócił się do Wydziały Spraw Socjalnych U[...] o przyznanie mu stypendium socjalnego, z którego zamierza pokrywać na bieżąco zobowiązania alimentacyjne wobec A. W.. Nadmienił, że jest członkiem Rady Rodziców w Szkole Podstawowej nr [...], gdzie uczęszcza A. W. i aktywnie uczestniczy w życiu córki. Podkreślił, iż jest w wieku przedemerytalnym i prawdopodobieństwo znalezienia odpowiedniego zatrudnienia, czy też jakiegokolwiek zatrudnienia, jest znikome, stąd podjął decyzję o rozpoczęciu studiów. Podkreślił, iż bezspornie posiada zaległość alimentacyjną, lecz egzekucja komornicza w stosunku do jego osoby została wszczęta na podstawie fałszywego wniosku A. W., wskutek której utracił zdolność kredytową, co doprowadziło do upadku prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Dodał, że wpłacane przez niego kwoty alimentacyjne, przekazywane żonie która winna w pierwszej kolejności przekazać je na konto Funduszu Alimentacyjnego, dzięki czemu jego dług wobec funduszu, by malał a nie rósł, a nadto prócz regulowania zobowiązań alimentacyjnych w 2010r, pokrywał także świadczenia w Przedszkolu nr [...], co wskazuje, że sprawy jego dziecka nie są mu obojętne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] W uzasadnieniu podjętej decyzji Kolegium wyjaśniło, że A. W. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania dłużnika są świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego w kwocie 271 złotych miesięcznie i zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 50 złotych miesięcznie, a także stypendium socjalne przyznane w związku z rozpoczęciem studiów na Uniwersytecie [...], w kwocie 555 złotych miesięcznie. Łączna kwota dochodów uzyskiwanych przez odwołującego się wynosi ok. 876 złotych miesięcznie. A. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, do jego stałych wydatków należą koszty związane z utrzymaniem zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz zakupem lekarstw. Dłużnik skarży się jednocześnie na problemy ze zdrowiem (anemia i nadciśnienie tętnicze). Analizując powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, że sytuacja materialna strony w istocie jest trudna, jednakże owa sytuacja nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie spornego zadłużenia. Wskazano ponadto, że A. W. jest osobą zdolną do pracy, w wieku pełnej aktywności zawodowej, może zatem i powinien podjąć starania w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, a zgłaszane dolegliwości zdrowotne nie wyłączają skarżącego z możliwości wykonywania pracy. Organ dodał, że zadłużenie w niniejszej sprawie powstało w wobec niewywiązywania się A. W. z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na ich rodzicach, a nie na organach państwa. Obecne żądanie oddania tej kwoty jako wypłaconej w czasowym zastępstwie dłużnika, nie powinno być zatem postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które zostały niejako wyłożone w imieniu dłużnika na poczet jego zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium nie podzieliło argumentacji podnoszonej w toku postępowania przez stronę, jakoby świadczenia wypłacone były A. W. w sposób niezasadny. W zakresie tym prowadzone było, w związku z przekazanymi przez dłużnika zastrzeżeniami odrębne postępowanie wyjaśniające, które potwierdziło zasadność wypłaty świadczeń, wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, do których łożenia zobowiązany był od grudnia 2009r. A. W.. Natomiast osobisty wkład czy zainteresowanie wychowywaniem dziecka, na które powołuje się strona, nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego ustalonego przez sąd, wszakże zarówno prawo do alimentów jak i wysokość świadczeń należnych osobom uprawnionym wynikają z prawomocnych wyroków sądowych. Treścią tychże wyroków związany jest zarówno sam zobowiązany, jak i wszystkie organy władzy państwowej. Powyższą decyzję A. W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w odwołaniu. dodatkowo wyjaśnił, że zaksięgowanie na koncie komorniczym wpłat z dnia 10 stycznia 2011r. oraz 7 marca 2011r. – o treści "A za W.", uniemożliwiało wystawienie zaświadczenia o bezskuteczności alimentacji, lub pozbawiało zaświadczenie mocy prawnej, zaś zaświadczenie to stało się podstawą przyznania A. W. świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Dodał, że wniosek o egzekucję alimentów złożony w dniu 16 lipca 2010r, przez A. W., mimo posiadania klauzuli natychmiastowej wykonalności, jest w jego ocenie poświadczeniem nieprawdy albowiem na dzień złożenia wniosku, zobowiązany posiadał nadpłatę w podatku dochodowym a nie zaległość a zatem, złożony wniosek o egzekucję jest fałszywy w swojej treści merytorycznej a czynność prawna powstała wskutek fałszywego czynu, skutkuje pozbawieniem jej mocy prawnej, jako czynności niezgodnej z prawem a nadto je łamiącym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż te podniesione w skardze. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270 ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie sądu, organ drugiej instancji błędnie zastosował przepisy prawa procesowego, czego skutkiem musi być wyeliminowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] orzekającej o odmowie A. W. umorzenia należności z tytułu zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej A. W. za okres od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2012r. Przede wszystkim wskazać należy, że wyłącznym trybem weryfikacji nieostatecznych decyzji w ramach regulacji zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego jest postępowanie odwoławcze, które oparte jest w pełni na zasadzie skargowości. Może ono być uruchomione w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania w terminie określonym w art. 129 k.p.a. Warunkiem skuteczności wniesienia odwołania jest jednak spełnienie określonych prawem wymagań co do formy, treści, terminu i trybu. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 128 wskazuje, iż odwołanie nie wymaga szczególnej formy ani szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona jest niezadowolona z decyzji. Wskazać zatem należy, iż o treści żądania strony nie przesądzają takie elementy jak nazwa pisma, jego forma, czy wskazanie organu administracji. To właśnie na organie administracji spoczywa obowiązek obiektywnej weryfikacji podstaw i celu składanych przez stronę pism w toku postępowania. Oznacza to, że żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma, bowiem o charakterze pisma decyduje wyłączne jego treść. Niemniej jeżeli jednak treść pisma (w tym również odwołania) nasuwa wątpliwości, to na organie spoczywa obowiązek wyjaśnienia w sposób nie budzący wątpliwości intencji strony, bowiem organ jest związany żądaniem strony i nie może zmieniać jego treści wedle własnego uznania ( por. B. Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C. H. Beck, Warszawa 2011r., str. 492). Przenosząc te uwagi o charakterze ogólnym na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...], nr [...] orzekł, w stosunku do skarżącego, o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2011r. a powyższa decyzja została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...]. Następnie decyzją z dnia [...], nr [...], tj. decyzją pierwszo instancyjną, poprzedzającą zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. W. w okresie od dnia 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2012r., po czym decyzją z dnia [...], nr [...] organ pierwszej instancji orzekł w stosunku do A. W. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od dnia 1 października 2011r. do dnia 30 września 2012r. Dwie przywołane wyżej decyzje tj. decyzja: z dnia [...] (o odmowie umorzenia należności) i z dnia [...]( o zwrocie) zostały doręczone skarżącemu jedną przesyłką w dniu 13 listopada 2012r., o czym świadczy znajdujące się w aktach sprawy zwrotne poświadczenie odbioru owych decyzji. Konsekwencją powyższego, jak wynika to z akt administracyjnych, było pismo A. W. z dnia 27 listopada 2012r., zatytułowane "odwołanie od decyzji i prośba", w którym skarżący wniósł wprawdzie u umorzenie zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego za okres 1 marca 2011r. do dnia 30 września 2012r., to jednak w nagłówku owego pisma wskazał wyraźnie numer decyzji z dnia [...] orzekającej o zwrocie świadczeń z okresu między 1 października 2011r. a 30 września 2012r. Porównanie przywołanych dat wydania decyzji jednoznacznie wskazuje, że w chwili wniesienia odwołania oba rozstrzygnięcia tj. decyzja z dnia [...] odmawiająca umorzenia i decyzja z dnia [...] orzekająca o zwrocie, miały walor decyzji nieostatecznych. W tych okolicznościach jednak, organ samodzielnie, bez wyjaśnienia woli strony co do przedmiotu zaskarżenia, potraktował pismo strony jedynie jako odwołanie od decyzji z dnia [...] odmawiającej umorzenia postępowania i orzekł o utrzymaniu w mocy tej decyzji, nota bene przywołując jako materialno prawną podstawę rozstrzygnięcia zarówno przepis art. 27 ust. 1 jak i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem obowiązkiem organu odwoławczego było wnikliwe zbadanie charakteru pisma skarżącego z dnia 27 listopada 2012r. (uzupełnionego pismem z dnia 11 grudnia 2012r.) i ustalenie ponad wszelką wątpliwość, czy stanowi ono odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...], czy też z dnia [...], czy też ewentualnie od obu z nich. Takie działanie organu winno zostać zainicjowane już przez samą treść owego pisma, fakt jego złożenia w otwartym terminie do wniesienia odwołania od w/w decyzji, a w szczególności ze względu na sformułowanie zawarte w tymże piśmie, gdzie strona się złożyła "odwołanie od decyzji" wskazując numer powyżej wskazanej decyzji z dnia [...] Podjęcie przez organ takich czynności wyjaśniających i ustalających rzeczywistą wolę strony pozwoli na nadanie sprawie właściwego bieg i wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zdaniem sądu, wskazana wadliwość działania organu, stanowi naruszenie nie tylko ogólnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7 i 9 k.p.a., ale i przepisów art. 127 § 1 k.p.a., 128 k.pa. w związku z art. 64 § 2 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i wobec tego stanowi już samodzielną podstawę uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia, niezależnie od zarzutów skargi, których badanie w tych okolicznościach uznać należy za niecelowe. Niemniej zwrócić należy uwagę organu, iż orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest możliwe bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Sprawa dotycząca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest bowiem sprawą administracyjną powiązaną z uprzednim orzeczeniem przez organ o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 listopada 2011r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1070/11, Lex nr 1069573; z dnia 27 czerwca 2012r., w sprawie o sygn. akt I OSK 60/12, Lex nr 1217371; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2012r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 752/11, Lex nr 1139686; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 maja 2012r., w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 344/12, Lex nr 1230637). W związku z powyższym należy stwierdzić, że w razie złożenia przez dłużnika alimentacyjnego wniosku o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej, właściwy do jego rozpatrzenia organ administracji zobowiązany jest ustalić, czy w przedmiocie świadczeń objętych tym wnioskiem zapadła ostateczna decyzja (decyzje) orzekająca o obowiązku ich zwrotu. Prowadząc ponownie postępowanie organ winien więc w sposób prawidłowy zakwalifikować pismo skarżącego z dnia 27 listopada 2012r. (uzupełnione pismem z dnia 11 grudnia 2012r.), a następnie nadać mu odpowiedni bieg, zgodnie z zaleceniami zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Z uwagi na okoliczności sprawy, za niecelowe uznano rozstrzyganie o niewykonywaniu decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku w myśl art. 152 p.p.s.a. a.tp.