II GZ 365/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. sp. z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 maja 2014 r.; sygn. akt III SA/Po 874/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. w B. na decyzję Zarządu Województwa W. z dnia [...] marca 2013 r.; nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Po 874/13 odmówił M. sp. z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w ramach umowy o dofinansowanie projektu. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W skardze z dnia 14 maja 2013 r. spółka M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, względnie zwolnienie jej w części od kosztów sądowych. W uzasadnieniu spółka wskazała, że realizuje projekt współfinansowany ze środków unijnych o wartości 9.538.867,76 zł. Sytuacja wnioskodawczyni skomplikowała się ze względu na wezwanie przez organ do zwrotu środków dofinansowania. Skarżąca spółka wyjaśniła, że nie prowadzi działalności na szeroką skalę i nie osiąga dochodów, które pozwalałyby jej na ponoszenie wysokich kosztów postępowania sądowego bez istotnego uszczerbku. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 2.600.000,00 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawczyni (według bilansu za ostatni rok) wynosi 8.037.283,40 zł (aktywa trwałe). Z kolei wartość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 27.062,95 zł. Spółka zadeklarowała, że posiada na swoich kontach w dwóch bankach odpowiednio: 1.249,65 zł oraz 515,57 zł. Ponadto spółka posiada prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w miejscowości K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Spółka oświadczyła, ze nie prowadzi działalności dochodowej, a dochód za 2012 rok osiągnęła ze sprzedaży materiałów z rozbiórki. Dochód ten został wydatkowany na cele związane z kontynuacją przedmiotowej inwestycji. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 26 lipca 2013 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, strona podkreśliła, że przedstawiona i udokumentowana sytuacja finansowa spółki jednoznacznie wskazuje, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, w szczególności kosztów związanych z uiszczeniem wpisu. W wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia 12 marca 2013 r., wzywającego spółkę do przedstawienia i udokumentowania jej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej, strona skarżąca oświadczyła, że w okresie od stycznia do lipca 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie doradztwa niezwiązanego z inwestycją. Majątek spółki stanowi budynek, na którym prowadzona jest inwestycja pod nazwą: "Rozwój bazy turystyczno-noclegowej w K."; obecnie inwestycja ta jest zawieszona. Strona podała, że wartość rzeczowych aktywów trwałych (środków trwałych, budynków, gruntów) wynosi 8.138.458,08 zł. W roku 2013 spółka osiągnęła zysk w wysokości 68.110,36 zł, który został przekazany na jej kapitał zapasowy. Od lipca 2013 r. strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Na dzień 31 marca 2014 r. spółka poniosła stratę w wysokości 132.544,17 zł. Stan konta bankowego strony na ten sam dzień wynosił 341,97 zł, nie dysponuje też – na dzień 7 kwietnia 2014 r. – żadnymi środkami finansowymi. Spółka posiada obciążania m.in. na rzecz: Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] w kwocie 4.646.436,62 zł, udziałowców w wysokości 1.960.710,30 zł (z tytułu pożyczek) oraz banku w kwocie 2.796.598,30 zł (z tytułu kredytu, zabezpieczonego na wskazanej nieruchomości znajdującej się w K., na którym prowadzona jest wspomniana inwestycja). Strona nie dysponuje żadnymi ruchomościami, takimi jak samochody czy wyposażenie albo wartościowy sprzęt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. odmówił M. sp. z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w ramach umowy o dofinansowanie projektu. Sąd wskazał, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej stanowi instytucję, która może znaleźć zastosowanie jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych uiszczenia opłaty sądowej. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżąca spółka nie wykazała zasadności jej wniosku o udzielenie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej strony. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Jak zaznaczył Sąd, przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie realizację prawa do sądu ponad funkcje przypisane kosztom sądowym i ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę wynika, że pomimo ponoszenia strat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz posiadania kilkumilionowych zobowiązań, spółka nadal istnieje w obrocie gospodarczym, zaś z bilansu na koniec roku 2013 oraz na koniec marca 2014 r. wynika, że wartość aktów spółki pokrywa wysokość jej pasywów. Ponadto wartość aktów trwałych spółki na koniec marca 2014 r. wzrosła, w porównaniu do stanu na koniec 2013 r. W okresie do końca marca 2014 r. spółka wydatkowała na tzw. inne koszty operacyjne kwotę 132.299,27 zł. Przy tym nie wykonuje niektórych zobowiązań pieniężnych, w tym nie uiszcza niektórych należności publicznoprawnych. Zdaniem Sądu uzasadniony jest więc wniosek, że uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi, czy ewentualnych innych kosztów sądowych, nie przekracza możliwości finansowych spółki. Ponadto Sąd ocenił, że zdobycie przez skarżącą spółkę środków finansowych jest obiektywnie możliwe, zaś traktowanie w sposób priorytetowy –w stosunku do obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowego– innych kosztów funkcjonowania przez spółkę w obrocie prawnym, nie jest uzasadnione. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez przyznanie spółce prawa pomocy, zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zdaniem spółki argumentacja Sądu zmierzała do zamknięcia skarżącej drogi procesu. Strona nie zgodziła się z oceną Sądu dotyczącą znaczenia stosunku aktywów do pasywów spółki, wpływu wysokości aktywów trwałych na możliwość ponoszenia przez nią kosztów sądowych oraz oceny kosztów i wydatków spółki. Spółka wskazała, że fakt długotrwałego prowadzenia postępowania w przedmiocie udzielenia pomocy prawnej, przyczyn leżących po stronie WSA, który przez wydawanie kolejnych błędnych orzeczeń spowodował konieczność zaskarżenia sprawy do NSA, stwarza dodatkową dolegliwość dla strony, lecz również powoduje, iż strona przedkładając kolejne dokumenty na żądanie Sądu zarazem potwierdza, iż w dłuższym okresie czasu nie zaistniały żadne istotne zdarzenia, które spowodowałyby możliwość generowania istotnych przychodów na rzecz skarżącej. Skarżąca nie zgodziła się również z oceną Sądu, jakoby jej sytuacja mogła zostać poprawiona w drodze rozszerzenia działalności gospodarczej lub pożyczek od udziałowców. W ocenie spółki niewykonywanie przez skarżącą niektórych zobowiązań publicznoprawnych świadczy o złej sytuacji finansowej spółki i nie pozwala przyjąć, że spółka dysponuje dostatecznymi środkami finansowymi na uiszczenie wpisu w pełnej wysokości. Skarżąca wskazała ostatecznie, że jeśli brak odpowiednich środków stanowiłby przeszkodę w zainicjowaniu postępowania, byłoby to sprzeczne z zasadą sprawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi możliwość przyznania stronie prawa pomocy, które jest formą dofinansowania z budżetu państwa i ma zastosowanie tylko w szczególnych okolicznościach. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ustawa nakłada zatem na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Wniosek powinien być poparty dokładną i wyczerpującą argumentacją służącą uprawdopodobnieniu, że osoba prawna nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie pozwala stwierdzić, iż nie dysponuje ona dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Nie potwierdza tego podnoszona przez skarżącą okoliczność ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która jak należy przyjąć skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Przynoszenie przez działalność gospodarczą strat nie jest bowiem równoznaczne z utratą płynności finansowej i nie przesądza o zaistnieniu po stronie wnioskodawcy przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny nie można uznać, że skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04; z 23 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r., sygn. akt I FZ 215/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić zatem należy się z oceną Sądu I instancji, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej strony, zaś opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Przez brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, należy bowiem rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych. Tymczasem, z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę wynika, że pomimo ponoszenia strat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz posiadania kilkumilionowych zobowiązań (w tym publicznoprawnych), spółka nadal istnieje w obrocie gospodarczym, dysponuje wysokich rozmiarów majątkiem, zaś z bilansu na koniec roku 2013 oraz na koniec marca 2014 r. wynika, że wartość aktów spółki pokrywa wysokość jej pasywów. W roku 2013 spółka osiągnęła zysk w wysokości 68.110,36 zł, który został przekazany na jej kapitał zapasowy. Ponadto wartość środków trwałych spółki na koniec marca 2014 r. wzrosła, w porównaniu do stanu na koniec 2013 r. W okresie do końca marca 2014 r. spółka wydatkowała na tzw. inne koszty operacyjne kwotę 132.299,27 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca spółka nie wykazała, że zdobycie środków finansowych w celu uiszczenia wpisu jest obiektywnie niemożliwe. Nie można bowiem wnioskować o zwolnienie z kosztów "chociażby w części" bez podania, w jakiej kwocie spółka jest zdolna uiścić wpis i wykazania co jest powodem tak sformułowanego wniosku. Wskazuje to bowiem, że strona posiada jakieś środki finansowe, a tym samym potwierdza to słuszność zajętego przez Sąd I instancji stanowiska. Strona nie wykazała na przykład braku możliwości pozyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych w inny sposób (np. poprzez uzyskanie pożyczki od udziałowców, na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 720 § 2 k.c.). Stwierdzenie skarżącej spółki, że udziałowcy spółki nie są zainteresowani w udzieleniu pożyczek, z uwagi na wielomilionowe zadłużenie spółki, nie może stanowić dostatecznego uzasadnienia do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych, skoro podjęcie działalności przez spółkę i jej kontynuowanie zależy od wyłącznej woli jej udziałowców. Uzyskanie wsparcia z budżetu państwa jest możliwe jedynie wówczas, gdy strona bezsprzecznie wykaże, że nie jest zdolna do uiszczenia wpisu, a nie z innych względów. Podkreślić też trzeba, że strona skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej, powinna była liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Końcowo należy wskazać, że stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193) wysokość wpisu została prawidłowo ustalona, w oparciu o wartość przedmiotu zaskarżenia tj. kwoty przypadającej do zwrotu przez spółkę w wysokości 3.173.104,00 zł. Z przedstawionych wyżej względów uzasadniony jest więc wniosek, że uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi, czy ewentualnych innych kosztów sądowych, nie przekracza możliwości finansowych spółki. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.