I SA/Wa 2553/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] października 2012r. Minister Skarbu Państwa na podstawie art. 138 § 1 kpa, art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpatrzeniu odwołania M. K. – dalej skarżącej, od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmawiającej potwierdzenia na rzecz skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości Z., gmina R., powiat [...], województwo [...], obecne terytorium [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister Skarbu Państwa podał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 roku Wojewoda [...] odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości Z., gmina R. z uwagi na nie udowodnienie prawa własności w momencie pozostawienia nieruchomości przez J. S. Oświadczenia świadków nie spełniają wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r., gdyż nie zamieszkiwali oni w miejscowości, w której położona była pozostawiona nieruchomość ani w miejscowości sąsiedniej. Ponadto nie wykazano posiadania przez J. S. obywatelstwa polskiego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. K. Minister Skarbu Państwa rozpatrując odwołanie stwierdził, że prawidłowe są ustalenia organu wojewódzkiego odnośnie nie udowodnienia podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty – pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Wskazał, że jak wynika z art. 2 w/w ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1/był w dniu 1 września 1939r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, 2/posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Spadkobierca właściciela może to prawo zrealizować, jeżeli jest obywatelem polskim, a właściciel nieruchomości spełniał określone wyżej wymogi. W ocenie Ministra oświadczenia złożone przez E. K. i J. S. w dniu 4 października 1988r. nie mogą stanowić dowodu świadczącego na okoliczność pozostawienia nieruchomości, o którym mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005r., gdyż nie spełniają zawartych w tym przepisie wymogów. Osoby te, bowiem nie spełniają przesłanki z art. 6 ust. 5 pkt 1 – nie zamieszkiwały w miejscowości Z., gmina R., powiat [...], w której znajdowała się przedmiotowa nieruchomość ani nie zamieszkiwały w miejscowości sąsiedniej. Zarówno z przesłuchania strony z 23 lutego 2012r. jak i z oświadczenia J. S. wynika, że zamieszkiwał on w miejscowości R., gmina N., powiat [...]. E. K. oświadczył natomiast, że mieszkał w L., w powiecie [...]. Z ustaleń dokonanych przez Ministra Skarbu Państwa wynika, że zarówno miejscowość R. jak i L. nie były miejscowościami sąsiednimi w stosunku do miejscowości Z. Za miejscowość sąsiednią mogą być uznane wyłącznie miejscowości graniczące z tą miejscowością, otaczające tą miejscowość, położone nieopodal, w bliskim sąsiedztwie. Za takie miejscowości nie można uznać zarówno miejscowości R., jak i L. skoro nie są położone w tej samej gminie czy nawet powiecie. Zdaniem organu II instancji Wojewoda prawidłowo uznał, że skarżąca nie spełnia wymogów z art. 2 w/w ustawy w oparciu o w/w ustalenia. Nie przedłożenie przez stronę dokumentów na potwierdzenie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP i przysługiwania w tym momencie prawa własności, a także wskazanie przez stronę na brak możliwości złożenia zeznań innych świadków skutkuje na podstawie art. 7 ust. 2 cyt. ustawy wydaniem decyzji odmownej. Jednocześnie organ podniósł, że Zaświadczenie o Ewakuacji do Polski nr [...] z dnia [...] kwietnia1945r. nie zawiera jednoznacznego potwierdzenia posiadania przez J. S. obywatelstwa polskiego. Zaświadczenie to wskazuje, bowiem na narodowość polską J. S. a nie obywatelstwo polskie. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 6 ust. 5 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005r.; art.6, 107 § 3 kpa poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów odwoławczych; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu nie przedłożenia przez skarżącą dokumentów na okoliczność posiadania obywatelstwa polskiego przez J. S.; błędne przyjęcie za podstawę uzasadnienia decyzji wyroku NSA z 5 października 2011r. I OSK 1649/10, wyroków WSA w Warszawie z 8 maja 2007r. I SA/Wa 78/07 i z dnia 23 lipca 2010r. I SA/Wa 444/10 w kontekście utraty tytułu prawnego do nieruchomości. Wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji obu instancji i potwierdzenie M. K. prawa do rekompensaty ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano między innymi, że gdyby J. S. nie był obywatelem polskim nie byłby objęty repatriacją, nadto do dnia zgonu w 1953 r. posługiwał się polskim dowodem osobistym. Podniesiono też, że przesłuchani w sprawie świadkowie znali J. S., bywali u niego w gospodarstwie, wiedzieli jak ono wygląda i byli w stanie poświadczyć, że w 1945 r. stanowiło ono własność repatrianta, złożyli swe oświadczenia pod groźbą odpowiedzialności karnej i na podstawie wykładni teleologicznej cyt. przepisu przyjąć należy, że świadkowie ci spełniali wymagania ustawowe i bezzasadne jest kwestionowanie ich zeznań. Zarzucono też, że postępowanie administracyjne w tej sprawie trwa od ponad 20 lat, co skutkuje brakiem możliwości przedstawienia przez stronę innych świadków spełniających wymagania ustawowe. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U.Nr 169, poz. 1418 ze zm. dalej – "ustawa zabużańska") w myśl, których prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium RP oraz opuścił je z przyczyn określonych w art. 1 ustawy tj. repatriował się w trybie tzw. układów republikańskich bądź opuścił byłe terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną – art. 2 ustawy. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami PR prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom, bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych, jeżeli posiadają obywatelstwo polskie, a właściciel spełnia w/w przesłanki. W sprawie niniejszej kwestią sporną jest okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez J. S. i potwierdzenie posiadanie przez J. S. obywatelstwa polskiego. Czyniąc ustalenia dotyczące pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP organy obu instancji nie wzięły pod uwagę znajdującego się w aktach administracyjnych uwierzytelnionej za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentu - wyciągu z wykazu hipotecznego księgi wieczystej Nr Hip [...] nieruchomości w powiecie [...], gminie R., wydzielonej z dóbr [...], w którym w dziale pierwszym pod pozycją "wyszczególnienie nieruchomości i opisanie granic" wpisano [...] wymienionego majątku [...] ogólnego obszaru [...] oznaczone nr [...] na dołączonym do dowodów tej księgi pod Nr [...] planie, sporządzonym przez [...], w roku 1910 i granicząca stosownie do tego planu: z parcelami Nr Nr [...], [...], [...], [...], z wsią C., z parcelą Nr [...] i Nr [...], z wsią B., z wsią W. i z gruntami T. A. Wpis ten dokonany został na mocy decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia [...] października 1922r. Jak wynika z dalszej części wpisu z działu pierwszego z księgi wieczystej dóbr ziemskich [...] Nr Hip [...] wydzielono i do księgi niniejszej dołączono 3 parcele Nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] dziesięcin szczegółowo na dołączonym pod Nr [...] do zbioru dokumentów księgi Nr Hip [...] urzędowym planie oznaczone. Wpisu dokonano na mocy decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia [...] listopada 1928r. W dziale drugim pod pozycją "wymienienie właściciela. Ustalenie własności." wpisano: J. S. [...] powierzchni [...] dziesięciny (...) oraz parcele Nr [...], [...], [...] łącznej powierzchni [...] dziesięcin (...) posiada prawem własności według następującego wywodu: tytuł własności co do [...], powierzchni [...] dziesięciny uregulowany był czystym wpisem na imię J. S. w księdze niniejszej, a ponieważ tenże S. za aktem kupna zeznanym w księdze Nr Hip [...], pod Nr [...], t. [...], w dniu [...] lipca 1927 r. nabył na własność od C. K. z uregulowanych na tego ostatniego imię dóbr [...] w księdze Nr Hip [...] – trzy parcele Nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] dziesięcin i te trzy parcele wydzielił z księgi Nr Hip [...] i dołączył do księgi niniejszej – przeto tytuł własności przepisano jak wyżej. Wpisu dokonano z mocy powołanego aktu kupna oraz na wniosek z dnia 23 października 1928r. (k. 55-60 akt administracyjnych). Ustalając stan faktyczny w sprawie niniejszej organy pominęły też treść zaświadczenia archiwalnego nadesłanego przez Konsula Generalnego RP w [...] wydanego w oparciu o częściowo zachowane dokumenty zbioru archiwalnego [...] Powiatowego Urzędu Ziemskiego za lata 1921-1933 o dokonaniu w 1922 roku parcelacji majątku [...], znajdującego się w gminie [...], powiat [...] i o nabyciu przez J. S. s. J. na podstawie postanowienia [...] Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] września 1922r. działki gruntu o powierzchni [...] ha z ziem majątku [...]. Akt kupna-sprzedaży zarejestrowano pod Nr [...] w księdze hipotecznej w dniu [...] października 1922r. (k. 73 akt administracyjnych). Pominięto też zaświadczenie archiwalne wydane w oparciu o częściowo zachowane dokumenty zbioru archiwalnego "[...] Starostwo Powiatowe" za lata 1921 – 1939, gdzie w aktach w sprawie parcelacji majątku "[...]" gminy [...] znajdują się informacje o tym, że według stanu na 31 października 1929r. J. S. był właścicielem majątku [...] gminy [...], powiat [...], województwo [...], o powierzchni około [...] ha (k. 72 akt związkowych). W aktach administracyjnych znajdują się także: rejestr pomiarowy części folwarku [...], uwierzytelniony za zgodność z oryginałem, wykonany przez Biuro Mierniczo - Melioracyjne [...], zgodnie z którym J. S. posiada grunty o powierzchni ogólnej [...] ha, z czego: ogrody i place zabudowane stanowią [...] ha, grunty orne [...] ha, łąki [...] ha, piaski i inne nieużytki [...] ha, granice drogi i rowy [...] ha (k.114-116); poświadczony notarialnie odpis planu części folwarku [...] o łącznej powierzchni [...] ha z wyszczególnieniem terenu stanowiącego zabudowania i place, ziemię orną, łąki, ogród owocowy, torfowisko, drogi i rowy (k. 120-121); uwierzytelniony notarialnie odpis wyrysu parcel Nr [...], [...] i [...] wydzielonych z planu dóbr ziemskich [...] o ogólnej powierzchni [...] dziesięcin, sporządzony w 1910r. (k.118-119). Wskazane wyżej dokumenty stanowią dowody świadczące o pozostawieniu przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP ze wskazaniem rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Jak wynika z decyzji organu I instancji wskazane wyżej dokumenty urzędowe nie były przedmiotem analizy organu z uwagi na ich pochodzenie z lat 20 XX wieku, a wobec braku dowodów wymienionych w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 organ dokonał analizy oświadczeń świadków. Ostatecznie organy obu instancji stanęły na stanowisku, że oświadczenia złożone przez E. K. i J. S. w dniu 4 października 1988r. nie mogą stanowić dowodu świadczącego na okoliczność pozostawienia nieruchomości, o którym mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005r., gdyż nie spełniają zawartych w tym przepisie wymogów. Osoby te, bowiem nie spełniają przesłanki z art. 6 ust. 5 pkt 1 – nie zamieszkiwały w miejscowości Z., gmina R., powiat [...], w której znajdowała się przedmiotowa nieruchomość ani nie zamieszkiwały w miejscowości sąsiedniej. Z oceną tą tylko częściowo można się zgodzić. I tak oceniając powyższe rację należy przyznać organom orzekającym, iż oświadczenia w/w świadków, wbrew zarzutom skargi, nie spełniają przesłanek z art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy zabużańskiej, bowiem poza sporem pozostaje, że świadkowie nie zamieszkiwali w miejscowości Z. lub sąsiedniej. Z drugiej strony należy mieć na uwadze, że wymienione w art. 6 ust. 4 dopuszczone przez ustawodawcę dowody potwierdzające pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ich rodzaj i powierzchnię nie stanowią katalogu zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Tak, więc jakkolwiek przepisy ustawy zabużańskiej przyznają szczególny walor wskazanym w niej dowodom – w tym zeznaniom dwóch świadków zamieszkującym w tej samej miejscowości, w której położona jest pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej i niespokrewnionych ze stroną – to jednak nie wykluczają stosowania także innych środków dowodowych. Ustawodawca nie wyłączył, bowiem w tego rodzaju sprawach stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Analiza tego przepisu również prowadzi do wniosku, że zawiera on jedynie przykładowe wyliczenie środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu administracyjnym a zatem dopuszczalne są też inne środki dowodowe, niewymienione w cytowanym wyżej przepisie, np. oświadczenia świadków. Dodać wypada, że ustawodawca w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty nie zawęził środków dowodzenia zaistnienia powyższej przesłanki np. jedynie do możliwości wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu. Granicą dopuszczalności środków dowodowych jest, więc ich zgodność z przepisami prawa w związku z czym tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych jest niedopuszczalne. Art. 77 § 1 kpa nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym całego materiału dowodowego. Natomiast to czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego – art. 80 kpa. Organy administracji w ramach toczącego się postępowania mają prawo a nawet obowiązek dokonywać oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena ta winna jednak być odpowiednio uargumentowana, oparta na analizie całokształtu zgromadzonych dowodów i wyczerpująco zaprezentowana w pisemnych motywach decyzji. Wymaganiom powyższym nie sprostał Wojewoda prezentując twierdzenie o potwierdzeniu posiadania (a nie własności) nieruchomości przez ojca strony tylko do roku 1929, bezpodstawnie odrzucając w/w dokumenty urzędowe, z których wynika, że J. S. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości jak i oświadczenia świadków, z których z kolei wynika stan nieruchomości na dzień jej opuszczenia przez repatrianta. Oświadczenia świadków winny być również przedmiotem oceny przy ustalaniu okoliczności spłaty pożyczki przez poprzednika prawnego skarżącej. Czyniąc te ustalenia należy mieć też na uwadze, że pożyczka zaciągnięta została jedynie na zakup trzech parceli o Nr [...], [...] i [...] łącznego obszaru [...] dziesięcin i jej zabezpieczenie na rzecz b. [...] Banku [...] obejmowało tylko w/w zakupione w 1927 roku trzy parcele, nie obejmowało natomiast pozostałej części folwarku [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Rozpoznając sprawę ponownie, w wyniku złożonego odwołania organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do w/w dokumentów urzędowych, z których wynika własność przedmiotowej nieruchomości, ograniczając swą ocenę do oświadczeń świadków złożonych przez skarżącą, co stanowi naruszenie art.77 § 1, 80,107 § 3 kpa. Organy przyjęły za nieudowodnione posiadanie przez J. S. obywatelstwa polskiego podnosząc, że z Zaświadczenia o Ewakuacji do Polski wynika, narodowość polska J. S. a nie obywatelstwo polskie. Odnosząc się do argumentacji nie udowodnienia obywatelstwa polskiego ojca skarżącej stwierdzić należy, mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, że nie sposób jej podzielić. Fakt posiadania polskiego obywatelstwa w sposób jednoznaczny wynika z następujących faktów: 1) repatriacji podlegali obywatele polscy, 2) J. S. był właścicielem folwarku [...] na terenie państwa polskiego przed 1939r., 3) na terytorium państwa polskiego przed 1939 rokiem zamieszkiwał, 4) organy państwa polskiego wystawiły akt zgonu swojego obywatela, 5) postanowieniem z [...] stycznia 1988r. Sąd Rejonowy w B., sygn. akt [...], orzekł o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S. Jak wynika z powyższego organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie niniejszej z naruszeniem jednej z podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego – zasady prawdy obiektywnej. Zasady postępowania organu administracji publicznej regulują przepisy prawa procesowego, które normują cały ciąg czynności organu administracji publicznej od chwili wszczęcia postępowania, przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia decyzji. Działanie na podstawie prawa oznacza obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego przez organ prowadzący postępowanie. Przeprowadzając postępowanie organ nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów – art. 80 kpa - odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Pominięcie oceny określonych dowodów musi budzić uzasadnione wątpliwości, co do trafności oceny innych środków dowodowych może, bowiem prowadzić do wadliwej ich oceny. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewoda jeszcze raz dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższych rozważań, a następnie wyda rozstrzygnięcie uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa, ze wskazaniem faktów, które uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Reasumując, z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art.7, 75§ 1, 77 § 1 80 oraz art. 107 § 3 kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ponownie przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu należy uwzględnić powyżej uczynione przez Sąd uwagi. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., Nr 270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. ----------------------- 8