II FZ 840/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. i H. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Po 504/13 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi A. i H. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. postanawia oddalić zażalenie. II FZ 840/13 UZASADNIENIE Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 10 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Po 504/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi H. i A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 kwietnia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. W uzasadnieniu skład orzekający w sprawie wskazał, powołując się na dyspozycję art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", że w dniu 19 czerwca 2013 r. zwykły skład Naczelnego Sadu Administracyjnego, rozpoznając skargę kasacyjną, postanowił przedstawić do rozpoznania składowi siedmiu sędziów następujące zagadnienie prawne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż problematyka wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia albo zapłaty była w przeszłości przedmiotem bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Ostatnio w tej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 grudnia 2012 r. o sygn. akt I FPS 1/12. Jak wskazano w dalszej części uzasadnienia już po wyznaczeniu terminu rozprawy w niniejszej sprawie, zwykły skład NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, postanowił przedstawić do rozpoznania składowi siedmiu sędziów następujące zagadnienie prawne : "czy w świetle art. 70 § 1 i art. 208 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r. dopuszczalne jest w każdym czasie prowadzenie postępowania podatkowego i orzekanie o wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych, które wygasło przez zapłatę ? " (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 513/13). W uzasadnieniu powołanej sprawy skład orzekający w sprawie wskazał, że nie podziela stanowiska zajętego w uchwale z dnia 3 grudnia 2012 r. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania. Na powyżej powołane postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, wskazując na naruszenie art. 7, art. 125 § 1 pkt 1, art. 166 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". W uzasadnieniu pełnomocnik strony wskazał, iż w przedmiotowym postępowaniu zapadł już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (II FSK 1587/1), który uchylił zapadłe wówczas w pierwszej instancji rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zdaniem strony zastosowanie w tym przypadku ma art. 190 p.p.s.a. wskazujący na wiążący charakter wytycznych zawartych w tym wyroku. Skoro kwestia przedawnienia nie była przedmiotem rozstrzygnięcia, ani też wskazań co do dalszego postępowania to zdaniem skarżących brak jest przesłanek do zawieszenia postępowania, a i podjęcie uchwały zainicjowanej postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r. nie będzie miało charakteru bezwzględnie wiążącego w tej konkretnej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Regulacja powyższego przepisu dotyczy kwestii prejudycjalnej, czyli sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, będzie miało wpływ na wynik innego postępowania. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Jednakże zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione również ze względów celowości, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej. (patrz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 301-303). Nie można przy tym zapominać, że jednym z celów podejmowania uchwał jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych. W sprawach sądowoadministracyjnych, zwłaszcza w tych, które dotyczą szeroko rozumianego prawa daninowego, zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2012 r., I FZ 75/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., II FPS 4/08, ONSAiWSA z 2009 r., nr 4, poz. 62) podkreśla się, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Oceniając zaskarżone postanowienie poprzez pryzmat zasad celowości, czy sprawiedliwości nie można uznać, że zostało ono wydane z naruszeniem którejś z tych zasad. Nie znajduje przy tym uzasadnienia stanowisko strony co do konieczności uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji treści art. 190 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygając o zawieszeniu postępowania sąd powinien ocenić wszelkie przesłanki w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 p.p.s.a.). W szczególności zawieszając postępowanie w sprawie, sąd powinien mieć na uwadze możliwość wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie zagwarantowanego stronie prawa do rozpoznania jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za priorytetowe, gdyż ustawodawca w Dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidział możliwości wznowienia postępowania z uwagi na podjętą później uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co więcej, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której zapadła już jedna uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego, której przedmiotem była wykładnia przepisów powołanych w skardze oraz skardze kasacyjnej. Strona uzasadniając zarzuty stawiane w tym zakresie pomija ewentualne następstwa związane z podjęciem kolejnej uchwały. W przypadku bowiem, gdyby przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez Sąd pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny podjął, w trybie art. 269 p.p.s.a. uchwałę, zawierającą odmienną wykładnię prawa od tej, która została przyjęta w orzeczeniu przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania, to w tym zakresie wykładnia zawarta w takim wyroku przestałaby wiązać. Na mocy art. 269 p.p.s.a. zawartą w uchwale wykładnią przepisów prawa będą bowiem związane wszystkie składy sądów administracyjnych, a zatem także sąd rozpatrujący przekazaną mu do ponownego rozpoznania sprawę. Dotyczy to także sytuacji, gdy po wydaniu przez WSA wyroku w następstwie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez NSA, a przed rozpoznaniem kolejnej skargi kasacyjnej, drugi z tych sądów podjął uchwałę wyrażającą stanowisko odmienne od zaprezentowanego we wcześniejszym wyroku. W takiej sytuacji NSA będzie związany na podstawie art. 269 § 1 stanowiskiem zawartym w uchwale, a nie wykładnią zawartą w wyroku. (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08, ONSA WSA 2008, nr 5, poz. 75; patrz też: A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). A zatem Sąd pierwszej instancji miał podstawy do tego aby zawiesić postępowanie w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie kwestii ujętej w zadanym pytaniu prawnym, tj. kwestii która może zadecydować o właściwej wykładni zakwestionowanych przepisów, a co za tym idzie wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.