II FZ 543/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w S. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 523/13 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r., I SA/Sz 523/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: Spółka) na postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 9 grudnia 2013 r., I SA/Sz 523/13, odrzucające skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Szczecinie z dnia 10 lipca 2013 r., odrzucającego skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. – (1) odrzucił zażalenie, (2) zwrócił Spółce wpis sądowy od zażalenia w kwocie 100 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 178 w związku z art. 197 § 2, art. 222 i art. 225 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Szczecinie podał, że tenże Sąd postanowieniem z dnia 9 grudnia 2013 r. odrzucił skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Szczecinie z dnia 10 lipca 2013 r., odrzucającego skargę Spółki na ww. decyzję Dyrektora IS. Odpis tego orzeczenia z uzasadnieniem oraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia zażalenia został doręczony Spółce w dniu 20 grudnia 2013 r. W piśmie z dnia 27 grudnia 2013 r. skarżąca Spółka wniosła na wymienione postanowienie zażalenie, które osobiście sporządził i podpisał likwidator – R. K. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (Sądu pierwszej instancji): Odrzucając zażalenie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jest ono niedopuszczalne, bowiem zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Stosownie do brzmienia przepisu art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Na podstawie art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci zatem na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Z przytoczonych przepisów prawnych wynikało, że Spółce służyło prawo zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej poprzez wniesienie zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca w art. 194 § 4 p.p.s.a. wprowadził jednakże tzw. przymus adwokacko-radcowski, stanowiąc, że zażalenie to powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. W doktrynie wskazuje się, że przez termin "sporządzenie" należy rozumieć napisanie i podpisanie zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która sporządziła zażalenie (por. B. Gruszczyński, A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2013, s. 652 i 559). Sporządzenie skargi kasacyjnej przez inne osoby aniżeli wymienione w przepisie art. 194 § 4 p.p.s.a. stanowi nieusuwalny brak formalny zażalenia, co oznacza, że nie podlega on konwalidacji w trybie art. 49 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 2 października 2012 r., II OZ 832/12 - Lex nr 1252285, z dnia 20 marca 2012 r., I OZ 169/12 – Lex nr 1125367). Obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a ma charakter bezwzględny, a zatem żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Za nieuzasadniony Sąd pierwszej instancji uznał zatem zarzut nierozpoznania przez sąd wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, co - w jej ocenie – uniemożliwiło stronie ochronę jej praw, tym bardziej, że sąd pozostawił ww. wniosek bez rozpoznania z uwagi na nieusunięcie przez stronę jego braków formalnych, w tym wobec braku wskazania zakresu wniosku (tj. w jakiej części wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych czy też żąda ustanowienia pełnomocnika). 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Szczecinie, Spółka (reprezentowana przez likwidatora) zaskarżyła je w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: (1) art. 175 § 1 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, (2) art. 243 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i (3) art. 245 § 1 p.p.s.a., którego niewłaściwe zastosowanie miało wpływ na wynik sprawy poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej Spółki na ww. decyzję Dyrektora IS. Wskazując na powyższe, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do WSA w Szczecinie w celu ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. 4.2. Uzasadniając zażalenie Spółka podniosła, że wymagania skargi kasacyjnej jak każdego innego pisma procesowego sformułowane zostały przede wszystkim w art. 46 § 1 pkt 1-5 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu pismo sądowe, a więc również skarga kasacyjna, powinno zawierać: oznaczenie sądu, do którego wnoszone jest pismo, oznaczenie stron, ich pełnomocników i przedstawicieli ustawowych, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia, podpis strony lub jej pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego oraz wyszczególnienie załączników. Dodatkowo § 2 powołanego artykułu, w przypadku pisma pierwszy raz kierowanego, stanowi o obowiązku oznaczenia miejsca zamieszkania/siedziby stron lub w razie braku siedziby czy miejsca zamieszkania - adresu do doręczeń. Wypada też przywołać przepis art. 215 § 1 p.p.s.a., który nakłada na podmiot wszczynający postępowanie sądowe w danej instancji obowiązek podania wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tego zależy wysokość opłaty. Wszystkie wymienione wyżej warunki składają się na grupę warunków formalnych, których niezachowanie może zostać naprawione. Wadliwość skargi kasacyjnej w tym zakresie może zostać wyeliminowana na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a,, a dokonanie przez wnoszącego takie pismo koniecznych uzupełnień powoduje, iż skarga kasacyjna wywołuje skutki od dnia jej wniesienia (art. 49 § 3 p.p.s.a.). Spółka w rozpoznawanej sprawie nie ma ustanowionego pełnomocnika z wyboru, stąd też wystąpiła do wojewódzkiego sądu administracyjnego o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, który to wniosek nie został rozpoznany przez WSA w Szczecinie. Postępowanie wpadkowe w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostało rozpoznane przez Sąd, uniemożliwiając tym samym stronie ochronę jej praw. Ustanowienie dla strony pełnomocnika zapewne skutkowałoby prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem skargowym. Postanowienie Sądu o ustanowieniu dla strony pełnomocnika z urzędu powoduje przerwanie przyczyny uchybienia terminowi do złożenia środka zaskarżenia. Brak pełnomocnika profesjonalnego jest bowiem traktowany w orzecznictwie sądowym jako niezawiniona przyczyna strony w niezachowaniu terminu na dokonanie tej czynności procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2007 r., II OZ 566/07). Przeszkoda ta ustaje w dniu, w którym pełnomocnik zostaje powiadomiony o ustanowieniu go do prowadzenia konkretnej sprawy. Koniecznym było ustanowienie dla Spółki pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem WSA w Szczecinie wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, gdyż sam brak pod skargą jakiegokolwiek podpisu, jak również brak załączonego pełnomocnictwa dla profesjonalnego pełnomocnika, nie jest jednoznaczny z brakiem spełnienia wymogu sporządzenia skargi przez adwokata lub radcę prawnego, przy uwzględnieniu spełnienia przez skargę wszystkich wymogów formalnych jako pisma procesowego. W ocenie Spółki, wobec braku podpisu pod złożoną w terminie skargą, nie można domniemywać, że została ona sporządzona przez stronę skarżącą osobiście. Tym bardziej, że z uwagi na przedmiot skargi, którym jest obowiązek podatkowy mogła być sporządzona przez doradcę podatkowego. Z art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a. nie wynika, aby skarga sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, czy też doradcę podatkowego, miała być podpisana przez te osoby. Ze złożonej przez Spółkę skargi kasacyjnej, wobec braku podpisu - jak to wskazał WSA w Szczecinie - nie można domniemywać, że została ona sporządzona przez stronę skarżącą, a więc strona powinna zostać wezwana do wskazania podmiotu sporządzającego skargę kasacyjną. W art. 175 p.p.s.a. jest mowa tylko i wyłącznie o sporządzeniu skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego czy też doradcę podatkowego, natomiast nie wynika z niego obowiązek podpisania takiej skargi przez osobę ją sporządzającą. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego polega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Szczecinie odpowiada prawu, bowiem prawidłowo Sąd odrzucił skargę kasacyjną, która z powodu braku podpisu, nie spełniała wymogu wskazanego w art. 178 p.p.s.a. 5.2. W myśl art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinien sporządzić adwokat lub radca prawny. Powyższego wymogu nie stosuje się, jeżeli takie zażalenie sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli zażalenie takie wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a.). Ponadto, w sprawach wskazanych w art. 175 § 3 p.p.s.a. zażalenie takie może sporządzić także doradca podatkowy i rzecznik patentowy. Wymóg ten ma na celu zapewnienie zażaleniu odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego, gdyż temu środkowi odwoławczemu, jak i skardze kasacyjnej stawia się wysokie wymagania formalne, których niezachowanie grozi odrzuceniem pisma bez merytorycznego rozpoznania. Obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., II OZ 970/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, niesporządzenie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną przez adwokata, radcę prawnego lub podmioty wskazane w art. 175 § 2 lub § 3 p.p.s.a. jest nieusuwalnym brakiem (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2004 r., OZ 713/04), co znaczy, że – wbrew twierdzeniom Spółki zawartym w zażaleniu – nie podlega on konwalidacji w trybie art. 49 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 2 października 2012 r., II OZ 832/12; z dnia 20 marca 2012 r., I OZ 169/12; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, zawarte w art. 194 § 4 p.p.s.a. pojęcie "sporządzenie" należy rozumieć jako "napisanie i podpisanie" zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która sporządziła zażalenie (por. B. Gruszczyński, A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2013, s. 652 i 559). 5.3. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że Spółka wniosła do WSA w Szczecinie zażalenie na postanowienie tegoż Sądu odrzucające skargę kasacyjną, które to zażalenie nie było podpisane przez żadnego profesjonalnego pełnomocnika wskazanego w art. 175 p.p.s.a. Tym samym wniesiony środek odwoławczy nie spełniał wymogu uregulowanego w art. 194 § 4 p.p.s.a., a tym samym podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny. Zasadnie Sąd pierwszej instancji skonstatował, że obowiązek ustanowiony w ww. przepisie p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Podniesiona przez Spółkę w zażaleniu okoliczność nierozpatrzenia przez WSA w Szczecinie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie ma wpływu na niedopuszczalność skargi kasacyjnej, wniesionej przez Spółkę, bowiem nie można ani konwalidować ani ekskulpować bezwzględnego obowiązku prawnego z art. 194 § 4 p.p.s.a. Ponadto, WSA w Szczecinie pozostawił ww. wniosek bez rozpoznania z uwagi na nieusunięcie przez stronę jego braków formalnych, w tym wobec braku wskazania zakresu wniosku (tj. w jakiej części wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, czy też żąda ustanowienia pełnomocnika). 5.4. Likwidator Spółki pomimo prawidłowego pouczenia o ustanowionym przez ustawodawcę przymusie adwokacko-radcowskim we wniesieniu ww. zażalenia, sporządził i podpisał je osobiście, nie posiadając przy tym stosownych uprawnień, o których stanowi art. 175 § 2-3 p.p.s.a. (por. k. 71 akt sądowych). Podniesione w uzasadnieniu zażalenia argumenty są całkowicie chybione, bowiem Spółka odnosi się przy ich pomocy do kwestii braku formalnego skargi kasacyjnej (brak podpisu), podczas gdy rozpoznawane zażalenie dotyczy postanowienia odrzucającego zażalenie na postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 9 grudnia 2013 r., I SA/Sz 523/13, odrzucające skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Szczecinie z dnia 10 lipca 2013 r., odrzucającego skargę Spółki na decyzję Dyrektora IS. 5.5. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.