I FZ 302/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. C. s.c. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 591/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. C. s.c. [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 maja 2013 r., III SA/Wa 591/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił G. C. s.c. [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak wskazano w motywach orzeczenia, na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 3.277 zł. W tym kontekście Sąd zauważył, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, która generuje znaczne przychody. W styczniu 2013 r. przychody te wyniosły 285.209,43 zł, natomiast w 2012 r. przychody wyniosły łącznie 3.456.221,79 zł. Z kolei z deklaracji VAT za ostatnie 6 miesięcy wynika, że miesięcznie sprzedaż kształtuje się na poziomie od 135.255 zł do 632.028 zł. Skarżąca wskazała, że przychód (w przeciwieństwie do dochodu) nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji finansowej; jednocześnie strona nie przedstawiła jednak dokumentów, które zobrazowałyby koszty uzyskania przychodów. Wobec tego, w ocenie Sądu, tak wysokie przychody za poprzednie lata, mimo ciążących na skarżącej zadłużeniach z tytułu niespłaconych kredytów, umów leasingowych, czy podatków, nie pozwalają uznać, że strona nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. Niezależnie od powyższego Sąd zwrócił uwagę na znaczne kwoty, którymi obraca skarżąca w prowadzonej działalności, a wynikające z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego. W konkluzji Sąd uznał, że strony nie można zaliczyć do kategorii podmiotów charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Zdaniem Sądu, skarżąca powinna była liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego i poczynić w tym celu oszczędności. Ponadto konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a ewentualnie o uchylenie tegoż postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jako podstawę tych żądań wskazano zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 Ppsa. W motywach zażalenia wywiedziono, że mając wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a to w zakresie kosztów ponoszonych w prowadzonej działalności gospodarczej, Sąd powinien był skorzystać z trybu przewidzianego w art. 255 Ppsa i wezwać skarżącą do uzupełnienia dokumentacji i oświadczeń w ww. zakresie. Niezależnie jednak od powyższego podkreślono, że strona przedstawiła szereg dokumentów obrazujących jej sytuację materialną. Sąd skoncentrował się w tym zakresie na uzyskiwanych przez spółkę przychodach i operacjach na kontach bankowych, nie odnosząc się do dokumentów, które obrazują złą sytuację skarżącej i pomijając zwłaszcza kwestię osiąganych dochodów, przedstawiających rzeczywiste możliwości płatnicze strony. Nie uwzględniono tym samym w orzeczeniu faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy, a jedynie domniemaną, powtarzając wywody postanowienia referendarza i uchylając się w istocie od samodzielnej oceny wniosku skarżącej. Wobec tego podkreślono ponownie, że w związku z prowadzonymi wobec spółki postępowaniami podatkowymi skarżąca utraciła zaufanie kontrahentów, którym musi obecnie płacić z góry za towar. W rezultacie pokrycie kosztów postępowania sądowego wiązać się będzie z niemożnością opłacenia towaru, a w konsekwencji z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej i pozbawieniem wspólników spółki środków utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji przeciwstawił sobie z jednej strony kwoty uzyskiwanych przez stronę przychodów oraz wykonywanych transakcji na rachunkach bankowych, a z drugiej wysokość opłaty sądowej wymaganej w przedmiotowej sprawie. Przyjęcie takich kryteriów oceny wniosku skarżącej należy uznać za dopuszczalne (zwłaszcza gdy przychody i transakcje na rachunku bankowym są tego rzędu, co w przedmiotowym przypadku). Sytuację wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy analizuje się bowiem – w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 Ppsa – w dwóch aspektach: z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej jego możliwości finansowych (por. np. post. NSA z dnia 28 października 2009 r., II FZ 430/09, CBOSA). Wbrew przekonaniu strony kwoty dochodów wykazywane w deklaracji podatkowej nie są jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zarzucając Sądowi akcentowanie wysokości uzyskiwanych przez stronę przychodów oraz operacji dokonywanych na firmowym rachunku bankowym, skarżąca sama koncentruje się tylko na jednym z elementów obrazujących jej sytuację materialną. Niezależnie jednak od zasadności poszczególnych motywów, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji odmawiając spółce przyznania prawa pomocy, trafna jest przede wszystkim konstatacja, że skarżąca nie spełnia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. Ocenę tę potwierdza choćby argumentacja zażalenia, w ramach której strona konsekwentnie wskazuje, że uzyskuje (nieprzeznaczony na wydatki związane z prowadzoną działalnością) dochód w wysokości około 2.000 zł miesięcznie (s. 4, por. w tym zakresie także wcześniejsze oświadczenia strony – k. 20, 22, 135 akt sądowych). Już tylko ta informacja pozwala na stwierdzenie, że spółka dysponuje wolnymi środkami umożliwiającymi jej partycypowanie w kosztach procesu. Jeżeli uwzględnić dodatkowo, że niniejsze postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy toczy się od 13 lutego br. (k 19 i n. akt sądowych), to uznać należy, że już tylko w tym czasie strona mogła zgromadzić środki na pokrycie kosztów procesu. Jak przy tym trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Wynika stąd także, że brak jest podstaw dla preferowania płatności dokonywanych przez skarżącą na rzecz kontrahentów względem opłat sądowych. Natomiast podniesiony w tym kontekście argument strony, że spożytkowanie ww. dochodu na uiszczenie wpisu sądowego pozbawi wspólników środków utrzymania, oparty jest na nieporozumieniu. W niniejszym przypadku nie jest bowiem analizowana sytuacja materialna wspólników, tylko spółki, jako jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej będącej stroną przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd nie bierze zatem pod uwagę tego, czy poniesienie kosztów postępowania spowoduje "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" wspólników w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, a to czy spółka dysponuje "dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania" (art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy). Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.