II SA/Rz 333/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- II SA/Rz 333/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] marca 2013r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, zwany dalej PWIS utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. z dnia [...] grudnia 2012r., nr [...], znak [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u A.S. choroby zawodowej z poz. 17 pkt 7 wykazu chorób zawodowych: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: rak krtani. W podstawie prawnej decyzji organ II instancji powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) zwanej dalej "k.p.a." oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). W powołanej powyżej decyzji organu I instancji wskazał, że badania epidemiologiczne w środowisku pracy, orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych I i II stopnia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydanych przez WOMP Poradnia Chorób Zawodowych w R. oraz przez Instytut Medycyny Pracy im. [...] Przychodnia Chorób Zawodowych w Ł.. W odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji A.S. odniósł się do orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki orzecznicze I i II stopnia wskazując, że jego zdaniem opierają się na zapisie w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego, w której zawarte są zalecenie niepalenia papierosów, a w których brak jest stwierdzeń o tym, że odwołujący się palił papierosy. Podniósł, że badania wykonane przez jednostki orzecznicze oparte są na laboratoryjnych wskaźnikach, a nie odnoszą się do rzeczywistych warunków, jakie panują na stanowiskach pracy. Podał, że przestał palić w 1980r., a na stanowiskach pracy miał do czynienia z różnymi substancjami szkodliwymi dla zdrowia. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji ustalił, że A.S. pracował w: - Zakładach Azotowych w T. – M. - okres narażenia od 1965 r. do 1970 r. (w okresie 1965 r. - 1967 r. - strona odbywała służbę wojskową) na stanowisku ślusarz w Dziale Głównego Kaprolaktamu - 6 miesięcy i na stanowisku ślusarz w Dziale Głównego Mechanika Chloru - 21 miesięcy, a także na stanowisku monter aparatury - 10 miesięcy na Wydziale Montażowni SOWI. W tym okresie był narażony m.in. na: benzen, fenol, oleum, trójchloretylen, cykloheksanon, cykloheksanol, chlor, rtęć, kwas solny, wodorotlenek sodu, chlorek metylu, a także chlorek metylenu, podchloryn sodu i wapnia, tetrachlorometan; - Przedsiębiorstwie "A" Sp. z o.o." w S.Ś. - (okres narażenia od 1970 r. do 1975 r.) na stanowisku monter kotłów - spawacz i był narażony na azbest i związki siarki; - "B" S.A. K. Zakład Produkcji [...] J. (obecna nazwa "C"— S.A. w W., Zakład [...] Oddział J. - (okres narażenia od 1975 r. do 1995 r.) - na stanowiskach; spawacza, ślusarza, mechanika i montera – spawacza, był narażony na azbest, sadzę techniczną, pyły i dymy spawalnicze m.in.: ozon, tlenki azotu, tlenki manganu i tlenki żelaza; - "D" Sp. z o.o. w J. - (okres narażenia od 1995 r. do 1996 r.) - na stanowisku spawacz - monter, w ww. okresie A.S. nie pracował w ekspozycji zawodowej na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym; - [...] R.P. w J.,- okres narażenia od 2006 r. do 2007 r. praca w wymiarze 1/3 etatu pracował przez okres 22 miesięcy) - na stanowisku spawacza, nie był narażony na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Organ uznał, że z opinii powołanych w sprawie biegłych wynika, iż dolegliwości strony pod względem medycznym nie odpowiadają tym określonym w wykazie chorób zawodowych. W orzeczeniu lekarskim nr [...] WOMP w R. z [...] sierpnia 2012 r. biegli stwierdzili, że z dokumentacji wynika, że co najmniej do 2002r., Pan A. S. palił papierosy. Natomiast w orzeczeniu lekarskim nr [...] IMP w Ł. z dnia [...] listopada 2012 r. biegli stwierdzili, że z wywiadu i karty informacyjnej leczenia szpitalnego (zapis - zakaz palenia papierosów) wynika, że A.S. palił papierosy co najmniej do 2002 roku. Orzeczenie wydane zostało na podstawie dokumentacji, ponieważ rozpoznania kliniczne choroby ustalone w specjalistycznego jednostce służby zdrowia i potwierdzone badaniem histologicznym oraz informacje o narażeniu zawodowym nie budzą wątpliwości i nie wymagają dodatkowej diagnostyki i uzupełnienia. Fakt palenia papierosów co najmniej do 2002 r. potwierdził skarżący podczas wywiadu z lekarzem. Powyższe wynika również wprost z danych zawartych w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego, do których biegli przed wydaniem orzeczenia lekarskiego mieli dostęp. Odnośnie zarzutu strony co do pracy ze szkodliwymi czynnikami chemicznymi, które mogły spowodować raka, organ II instancji wyjaśnił, że z orzeczenia lekarskiego nr [...] WOMP w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r. wynika, że nie zostało udowodnione, aby praca z fenolem, benzenem, trójchloroetylenem, cykloheksanolem, chlorem, rtęcią, kwasem solnym, wodorotlenkiem sodu, podchlorynem sodu i wapnia, chlorkiem metylu i metylenu, tetra chlorometanem, azbestem, związkami siarki oraz sadzą powodowała działanie rakotwórcze na górne drogi oddechowe ani na krtań. Także składniki dymów spawalniczych nie mają takiego działania. Uzasadnia to tezę, że A.S. nie był narażony w okresie zatrudnienia na czynniki ryzyka zachorowania na raka krtani. Także z orzeczenia wydanego przez IMP w Ł. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] wynika, że czynnikami rakotwórczymi dla ludzi na jakie mógł być narażony A.S. w środowisku pracy był benzen (narażenie krótkotrwałe, kilka miesięcy w odległej przeszłości) i azbest, jednakże te czynniki nie są kancerogenami dla krtani. Z danych literaturowych wiadomo, że narządem krytycznym dla rakotwórczego działania benzenu jest układ krwiotwórczy, a dla azbestu płuco. Nie potwierdzono niezwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory krtani w wyniku narażenia na azbest. Organ wyjaśnił, że organy uprawnione do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej zgodnie stwierdziły, że palenie papierosów z przeważającym prawdopodobieństwem stało się pozazawodowym czynnikiem rozwoju choroby u strony, co potwierdzają wyniki badań epidemiologicznych. Z wywiadu i karty informacyjnej wynika, że A.S. palił papierosy co najmniej do 2002 roku. W związku z powyższym w rozpatrywanej sprawie z przeważającym prawdopodobieństwem należy przyjąć pozazawodową etiologię nowotworu. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym, do stwierdzenia której konieczne jest wystąpienie trzech przesłanek: - strona była w środowisku pracy narażona na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, - powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony rozpatrywaną chorobę w sensie medycznym, - między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, a chorobą strony istnieje związek przyczynowy. Brak którejkolwiek z przesłanek obliguje organ do wydania decyzji nie stwierdzającą choroby zawodowej. Wystąpienie w sprawie przesłanki narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy oraz związku przyczynowego między narażeniem na owe czynniki, a stanem chorobowym strony organ administracyjny ustalać musi samodzielnie na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów, poza opiniami biegłych. Ustalanie występowanie u strony choroby w sensie medycznym jest zadaniem biegłych. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy PWIS dał wiarę w całości opiniom biegłych - orzeczeniom lekarskim: WOMP w R. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz IMP w Ł. nr [...] z dnia [...] listopada 2012 roku. Powyższe opinie zostały przez PWIS zbadane pod względem formalnoprawnym i zasługują na wiarę jako spójne i zgodne w osnowie, logiczne, jednoznaczne i wyczerpująco uzasadnione. Za wiarygodne w całości uznaje PWIS tezy przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania w zakresie narażenia zawodowego strony, a zwłaszcza treść karty narażenia zawodowego jako dowody przeprowadzone zgodnie z wymogami prawa. Wszelkie zarzuty strony kierowane są do jednostek orzeczniczych wobec, których PWIS nie sprawuje nadzoru i które nie są w żaden sposób jednostkami podległymi organowi II instancji. Ponadto odwołanie strony nie zawiera informacji, ani żądania uzasadniającego przeprowadzenie dodatkowych czynności w sprawie i ewentualnych zmian wyników postępowania w sprawie choroby zawodowej. A.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę wskazując, że przedmiotem skargi jest decyzja nr [...] wydana przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w R. oraz orzeczenie nr [...] wydane przez Instytut Medycyny Pracy im. [...] w Ł. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wskazał, że ww. instytucje decyzję swoją opierają przede wszystkim na zapisie w karcie informacyjnej (zalecenie lekarskie o zakazie palenia papierosów) pomimo, że przestał palić w 1980r. Skarżący opisał przebieg leczenia stwierdzając, że lekarze popełnili błędy w trakcie jego leczenia. Zakwestionował sposób prowadzenia przez jednostki orzecznicze testów na obecność substancji szkodliwych w środowisku pracy W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 25 czerwca 201r. skarżący w piśmie z dnia [...] lipca 2013r. wyjaśnił, że przedmiotem jego skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2013r., nr [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269 ze zmianami). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a". Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy; lub do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; lub też do stwierdzenia wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo i może być podstawą wyrokowania. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi natomiast do wniosku, że kontrolowana decyzja odpowiada prawu, a skarga jest nie ma uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. – Kodeks pracy (Dz. u. z 1998r. nr 21, poz. 94 ze zmianami) zwanej dalej k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z treścią wskazanych regulacji do stwierdzenia wystąpienia choroby zawodowej konieczne jest, aby: 1/ choroba znajdowała się w wykazie chorób zawodowych; 2/ ocena warunków pracy prowadziła bo wniosku, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy; 3/ zaistniał bezsporny lub wysoko prawdopodobny związek przyczynowy pomiędzy działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, a zachorowaniem; 4/ rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika nastąpiło w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Stosownie do § 6 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.2009.105.869), ocenę narażenia zawodowego w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej przeprowadza lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną na pracownikiem, następnie lekarz zatrudniony we właściwej do orzekania w zakresie chorób zawodowych placówce medycznej (§ 6 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia). Jednakże w toku podejmowania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej ocenę narażenia zawodowego przeprowadza właściwy powiatowy inspektor sanitarny. Ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję, do czego upoważnia go § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 1 rozporządzenia z 2009r., decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stwierdzić wypada, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany jest pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Takie stanowisko zostało przedstawione również w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002r. i zachowuje nadal aktualność (sygn. akt OPS3/02 ONSA 2003/1/4). Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Związanie organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją informacji zawartych w orzeczeniu. Organ winien ocenić orzeczenie jako dowód w postępowaniu z zachowaniem kanonów wyznaczonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27.07.2010r. sygn. akt IV SA/Gl 752/09 LEX nr 599626). Orzeczenie lekarskie, jest opinią biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., która powinna być wszechstronnie uzasadniona i wyjaśniać wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie i sądu administracyjnego. Podkreślenia wymaga jednak, że lekarze orzecznicy nie orzekają w kwestii uznania danej choroby za chorobę zawodową, lecz stwierdzają jedynie stan chorobowy i jego przyczyny. Natomiast kwalifikacji prawnej schorzenia dokonuje inspektor sanitarny, uwzględniając zagrożenie występujące w miejscu pracy narażające na dane schorzenie. Potwierdzenie wymaganych dla choroby zawodowej parametrów medycznych należy do właściwej placówki medycznej, a organ inspekcji sanitarnej jest związany ich treścią i nie posiada kompetencji do prowadzenia samodzielnych ustaleń w tym kierunku. Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że skarżący cierpi na chorobę wymienioną w poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych, tj. raka krtani. Dla uznania jednakże, że choroba ta może być uznana za chorobę zawodową ustalenie powyższej okoliczności jest niewystarczające. Następnym etapem ustalenia wystąpienia choroby zawodowej jest ocena warunków pracy i konkluzja, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W przedmiotowej sprawie takiego wniosku wyciągnąć nie można. Zauważyć należy, że lekarze orzecznicy jednostek orzeczniczych I i II stopnia, jak również organy inspekcji sanitarnej wskazywały konsekwentnie, że skarżący pracował w warunkach narażenia na liczne substancje chemiczne, różne w poszczególnych miejscach pracy, jednakże brak jest wśród nich czynników wykazujących działanie rakotwórcze w kierunku raka krtani. Orzeczenie lekarskie nr [...] Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. z dnia [...] listopada 2012r., podobnie jak poprzedzające je orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w R. z dnia [...] sierpnia 2012r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej należy uznać za wyczerpujące i przekonujące. Zawierają one wskazanie substancji i związków chemicznych, na działanie których narażony był A. S. w kolejnych miejscach pracy, w powyższym zakresie opierające się na danych zawartych w kartach i charakterystykach narażenia zawodowego. Z analizy tej wynika, że spośród nich działanie rakotwórcze wykazują azbest oraz benzen, jednakże żaden z nich nie wykazuje działania rakotwórczego w kierunku raka krtani. Powyższe ustalenia, niezależnie od występowania innych pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia raka krtani, wykluczają stwierdzenie choroby zawodowej. Podkreślić jednak należy okoliczność, że do 2002r. skarżący palił papierosy dodatkowo potwierdza tezę o pozazawodowej etiologii jego choroby . Skoro więc brak jest podstaw do uznania, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, nie można także mówić o związku przyczynowym pomiędzy chorobą, a działaniem czynników szkodliwych w miejscu pracy. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że zarzuty skarżącego skierowane przeciwko decyzji, będącej przedmiotem skargi należy uznać za nieuzasadnione. Organy orzekające w sprawie uwzględniły i wszechstronnie oceniły cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności także sporządzone karty i charakterystyki narażenia zawodowego, a przede wszystkim opinie jednostek orzeczniczych I i II stopnia. Słusznie zatem organy uznały, że brak jest w niniejszej sprawie podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych. Z wyżej omówionych względów, Sąd na podstawie art. 151 oddalił skargę.