II GZ 574/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 24 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 775/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłat eksploatacyjnych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 2 września 2013 r., sygn.akt III SA/Gl 775/13, odmówił J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie odkoszów sądowych, w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] r. nr [...] w przedmiocie opłat eksploatacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając go poważną chorobą, która wiąże się ze znacznym wydatkami w postaci leków, brakiem innych dochodów oprócz swojej emerytury wynoszącej [...] zł. netto oraz nieposiadaniem oszczędności, nieruchomości, czy innych wartościowych przedmiotów. Po wezwaniu przez referendarza sądowego Zarządzeniem z [...] r. strona nadesłała decyzję o waloryzacji otrzymywanej renty w wysokości [...] zł netto, wraz z zawiadomieniem o dokonywanych od [...] r. na rzecz Urzędu Skarbowego zajęciach. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, że działalność rolniczą w postaci hodowli ryb początkowo zawiesił, a następnie zlikwidował. Gospodarstwo rolno-rybackie, w którym zamieszkuje należy do jego córki, która udostępnia mu jeden pokój z kuchenką i łazienką. Natomiast dom przy ul. [...] stanowi własność syna. Ponieważ z żoną jest w separacji wypłaca jej tytułem alimentów [...] zł. Dodatkowo na potwierdzenie ponoszonych wydatków przedłożono szereg dokumentów z leczenia szpitalnego i rehabilitacyjnego. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając je brakiem wyczerpujących, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanych zakresie, dokumentów i informacji. Od powyższego postanowienia pełnomocnik procesowy wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że Skarżący jest emerytem, który z uwagi na swój wiek często choruje w związku z czym ponosi on dodatkowe koszty. Skarżący ponad to zobowiązany jest do przekazywania na rzecz żony kwoty [...] zł tytułem przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Fakt ten potwierdza odpis aktu notarialnego z [...] r., rep. [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], pismem z [...] r. zawiadomił skarżącego o dokonywaniu z jego emerytury potrącenia. Jednocześnie pełnomocnik podkreślił, iż Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i biorąc pod uwagę ponoszone wydatki nie miał możliwości zgromadzić w tak krótkim czasie kwoty potrzebnej do uiszczenia wpisu. Sąd I instancji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd ten wskazał, iż załączony do sprzeciwu akt notarialny będący umową podziału majątku wspólnego małżonków W. zawarty został [...] r. Data ta jest jednocześnie datą sporządzenia skargi w przedmiotowej sprawie, Wraz ze którą złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy stronie skarżącej. Wcześniejszym aktem notarialnym (również z dnia [...] r. r. – [...]) ustanowiony został w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Samochód M. z [...] r. w całości na własność otrzymała żona skarżącego. Jednocześnie, skarżący zobowiązał się do wypłacania swojej żonie kwoty [...] zł miesięcznie. Według Sądu I instancji zbieżność dat złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zawarcia aktów notarialnych, w których Skarżący istotnie obciążył swoje dochody oraz pozbył się wartościowego przedmiotu w postaci samochodu, jest nieprzypadkowa. Zdaniem tego Sądu Skarżący świadomie wyzbył się majątku, a wobec tego nie może on powoływać się na swoją ciężką sytuację majątkową i finansową. Wobec powyższego Sąd ten odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanych zakresie. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie, wnioskując o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Postanowieniu Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz.270, dalej "p.p.s.a.") poprzez uznanie, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Skarżący ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, iż trudno nie powiązać umowy majątkowej małżeńskiej jaką zawarł Skarżący wraz ze swoją małżonką, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (złożonym wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego).Oba dokumenty zostały sporządzone bowiem w zbliżonym czasie (a nawet tego samego dnia – [...] r.). Nie sposób nie dostrzec, iż przedmiotową umową zawartą z małżonką, Skarżący wyzbył się wartościowego przedmiotu majątkowego jakim jest samochód, jak również zobowiązał się do płacenia alimentów, które stanowią blisko połowę jego comiesięcznych dochodów. Skarżący dokonał tego za pomocą umowy, a więc dobrowolnie. Wszystko to w czasie kiedy Skarżący wstąpił na drogę sądową, co niewątpliwie wiąże się z kosztami, czego musiał mieć świadomość. Ponad to Skarżący pomimo pozostawania w małżeńskiej rozdzielności majątkowej nadal stanowi rodzinę wraz ze swoją małżonką. Dla oceny jego kondycji finansowo – majątkowej nie bez znaczenia są więc dochody oraz majątek jego żony. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn.akt II FZ 725/13). Uzyskiwane przez nią dochody mają wpływ na ocenę sytuacji finansowej Skarżącego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2012 r., poz.788, dalej jako "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Skarżący, choć to na nim spoczywa ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego, nie przedstawił żadnego dokumentu, który obrazowałyby sytuację materialną swej małżonki, co nie pozostaje bez wpływu na ocenę jego sytuacji, którą ciężko uznać za dostatecznie udowodnioną. Dodatkowo twierdzenia Skarżącego, że jego córka nie ma obowiązku pomocy wobec niego, nie są zgodne z prawdą. Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: K.r.o.) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, w związku z tym rodzice mogą oczekiwać pomocy finansowej bądź majątkowej ze strony dzieci (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lipca 2013, sygn.akt II FZ 543/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż nie można przyjąć, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.