I FSK 2141/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 682/13 w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 8 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Finansów kwotę 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji oraz przedstawiony przez ten Sąd przebieg postępowania przed organem podatkowym. 1.1. Wyrokiem z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 682/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W., uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 8 listopada 2012 r., wydaną wobec spółki w przedmiocie podatku od towarów i usług. 1.2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego spółka wskazała, iż jest podatnikiem podatku od towarów i usług i prowadzi placówkę kształcenia ustawicznego wpisaną w trybie art. 82 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm., dalej również jako "ustawa o systemie oświaty"), do ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Skarżąca w dniu 5 maja 2011 r. zawarła umowę z A. S.A., dotyczącą: a) zapewnienia wykładowców/trenerów/instruktorów do prowadzenia szkoleń z zakresu umiejętności technicznych i społecznych w trakcie trwania projektu oraz; b) dostarczenia materiałów szkoleniowych do szkoleń administratorów, inżynierów systemów i sieci, pracowników działów wytwarzania oprogramowania, sprzedawców, projektantów serwisów www, grafików, kierowników projektów i członków grup projektowych - w ramach projektu "Outsourcing - to się opłaca! Rozwój kompetencji pracowników informatycznych firm outscorcingowych". Projekt realizowany jest w ramach Programu operacyjnego kapitał ludzki 2007 - 2013 (Działanie 2.1.1), współfinansowanego z EFS. Spółka jest podwykonawcą, świadczącym usługi na rzecz zamawiającego, którym jest firma realizująca projekt, beneficjent. Z tytułu realizacji ww. usług spółka wystawia faktury, doliczając do ceny VAT w wysokości 23%. 1.3. Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego spółka zwróciła się do organu interpretacyjnego o odpowiedź na pytanie, czy realizując usługi jako podwykonawca w ramach projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego, prawidłowo wystawia faktury VAT doliczając do ceny usług podatek VAT w wysokości 23%?". 1.3.1. Zdaniem spółki, realizowane przez nią usługi podwykonawcze nie mogą korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 29 lit. c) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej również jako "ustawa o VAT" lub "u.p.t.u.") i § 13 ust. 1 pkt 20 w zw. z § 13 ust. 8 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 73, poz. 392 ze zm., dalej również jako "rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r."), gdyż opisane usługi nie są bezpośrednio finansowane ze środków publicznych ale ze środków własnych podmiotu, który zlecił podwykonawcy realizację tych usług. Skarżąca wyraziła ponadto pogląd, że realizowane przez nią usługi nie mogą korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług także na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) ustawy o VAT. Zaznaczyła, że co prawda prowadzi placówkę kształcenia ustawicznego wpisaną do ewidencji szkół i placówek niepublicznych i tym samym spełnia definicję jednostki objętej systemem oświaty, niemniej w przypadku gdy nie zachowuje rygorów określonych przepisami ustawy o systemie oświaty, wspomniane usługi nie korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) ustawy o VAT. 1.4. W zaskarżonej interpretacji, Minister Finansów za nieprawidłowe uznał, przedstawione we wniosku o interpretację, stanowisko spółki. 1.4.1. Zdaniem organu skarżąca nie świadczy usług w zakresie kształcenia i wychowania jako jednostka objęta systemem oświaty w rozumieniu przepisów o systemie oświaty, nie świadczy również usług kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego, a jedynie wynajmuje własny personel oraz dostarcza materiały szkoleniowe wykonawcy projektu szkoleniowego i jednocześnie beneficjentowi środków publicznych. W konsekwencji świadczone przez stronę usługi zapewnienia własnych pracowników (wykładowców, trenerów) i materiałów szkoleniowych na rzecz A. S.A. opodatkowane będą podstawową 23% stawką podatku od towarów i usług. 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji. 2.1. W skardze skierowanej, po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonej interpretacji, zarzuciła naruszenie w niej: - art. 43 ust. 1 pkt 29 lit. c) ustawy o podatku od towarów i usług i § 13 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r.; - art. 14b § 6 w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że iż przez cały okres realizacji usług w ramach projektu, z ostrożności wystawiała faktury opodatkowane stawką 23%. Jednak w miarę upływu czasu doszła do wniosku, iż świadczone przez nią usługi powinny być zwolnione z VAT. 2.2. W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując jednocześnie stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga strony zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu bowiem Minister Finansów, w zaskarżonej interpretacji naruszył przepisy prawa procesowego i to w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. 3.2. W pisemnych motywach wyroku Sąd pierwszej instancji zwrócił najpierw uwagę na wyraźny rozdźwięk między sentencją zaskarżonej interpretacji indywidualnej, a jej uzasadnieniem, przez co niezrozumiałe i wadliwe, z punku widzenia przede wszystkim przepisu art. 121 § 1 O.p., było według Sądu stanowisko Ministra wyrażone w zaskarżonej interpretacji. Mianowicie, jak zauważył WSA w Warszawie choć w sentencji zaskarżonej interpretacji Minister Finansów uznał stanowisko spółki - "w zakresie opodatkowania VAT świadczonych usług" - za nieprawidłowe, w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji wskazał, że podziela stanowisko spółki, co do opodatkowania stawką 23% świadczonych przez nią usług zapewnienia pracowników (wykładowców, trenerów, instruktorów) oraz materiałów szkoleniowych. Tymczasem zdaniem Sądu opowiedzenie się w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji za konkluzją stanowiska zaprezentowanego przez spółkę, powinno skutkować uznaniem za prawidłowe stanowiska spółki. W przeciwnym bowiem razie dochodzi do naruszenia art. 14c § 1 O.p. 3.3. W kolejnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji ocenił też, że Minister Finansów, udzielając zaskarżonej interpretacji indywidualnej i mając na względzie treść art. 14c § 1 i 2 O.p., nie powinien oceniać elementów stanu faktycznego, a jedynie stanowisko spółki, jeśli zostało wyrażone. Tylko bowiem w sytuacji, gdy Minister Finansów uznaje, że stanowisko wyrażone przez wnioskodawcę - istniejące - jest nieprawidłowe może wyrazić stanowisko własne i poprzeć go uzasadnieniem prawnym. W sytuacji natomiast gdy wnioskodawca, uzasadniając postawione przez siebie pytanie (zagadnienie problemowe) nie wypowiada się co do pewnych kwestii i nie wyraża swojego stanowiska, Minister Finansów nie ma materiału, który podlega ocenie; nie powinien więc formułować ocen zagadnień, których wnioskodawca nie poddaje pod dyskusję, pod ocenę. 3.3.1. W konsekwencji powyższych uwag Sąd za nieprawidłową uznał ocenę dokonaną przez Ministra Finansów w zaskarżonej interpretacji, że z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, iż spółka nie świadczy usług: 1)w zakresie kształcenia i wychowania, jako jednostka objęta systemem oświaty w rozumieniu przepisów ustawy o systemie oświaty, 2) kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego. 3.3.2. Sąd wskazał ponadto, że skarżąca, występując z wnioskiem o interpretację indywidualną nie formułowała ocen w zakresie możliwości czy też niemożliwości uznania świadczonych przez nią usług podwykonawczych, jako usług kształcenia i wychowania czy też kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego. Zdaniem więc Sądu, Minister Finansów, mając na względzie ww. stanowisko spółki nie mógł negować okoliczności, których wnioskodawca nie poddaje pod dyskusję - pod ocenę we wniosku o interpretację indywidualną. Stwierdzenie Ministra Finansów, że spółka nie świadczy usług: 1) w zakresie kształcenia i wychowania, jako jednostka objęta systemem oświaty w rozumieniu przepisów u.s.o., 2) kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego - stanowi więc wykroczenie poza granice wniosku o interpretację oraz jest niezgodne z treścią art. 14c § 1 i 2 O.p. w związku z art. 14b § 3 O.p. i w związku z art. 121 § 1 O.p. 3.4. WSA w Warszawie odnotował dalej, że skarżąca spółka wskazywała we wniosku o interpretację indywidualną, że prowadząc placówkę kształcenia ustawicznego, wpisaną do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, spełnia definicję jednostki objętej systemem oświaty i w zakresie, w jakim ma zdefiniowany zakres działalności - jest uprawniona do zwolnienia z VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) u.p.t.u. Spółka podniosła też, że jeśli, prowadząc działalność edukacyjną, nie zachowuje rygorów określonych przepisami ustawy o systemie oświaty (np. warunki lokalowe, wymagana dokumentacja), bez względu na posiadanie ww. wpisu, usługi te nie korzystają ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) u.p.t.u. (interpretacja indywidualna nr IPPP3/443-1170/11-7/KB). W związku z tym, zdaniem Sądu, Minister Finansów tylko w kontekście tak przedstawionego stanowiska skarżącej spółki oraz na mocy art. 14c § 1 i 2 O.p. mógł oceniać jego prawidłowość lub nieprawidłowość, przez dokonanie wykładni art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) u.p.t.u. Z uzasadnienia zaskarżonej interpretacji nie wynika natomiast, że Minister analizował treść ww. przepisu, w kontekście powyższego stanowiska skarżącej spółki, choć przytoczył treść przepisu art. 43 ust. 1 pkt 26 u.p.t.u. Również wniosek Ministra Finansów zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji, iż "z uregulowań zawartych w cytowanym przepisie wynika, że zwolnienie z podatku od towarów i usług obejmuje m.in. usługi świadczone przez jednostki objęte systemem oświaty w rozumieniu przepisów o systemie oświaty, w zakresie kształcenia i wychowania" nie może być uznany za podważenie prawidłowości ww. stanowiska spółki: "jeśli Spółka, prowadząc działalność edukacyjną, nie zachowuje rygorów określonych przepisami u.s.o. (np. warunki lokalowe, wymagana dokumentacja), bez względu na posiadanie ww. wpisu, usługi te nie korzystają ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) u.p.t.u." 4. Skarga kasacyjna. 4.1. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Minister Finansów, zastępowany przez pełnomocnika, będącego radcą prawnym, wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając w niej w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucił mu - w oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a."), naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, tj. przepisów z art. 14b § 1 - § 3, art. 14c § 1 i § 2 i 121 Ordynacji podatkowej poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie, że interpretacja indywidualna nie odpowiada prawu, w szczególności: - poprzez niepodzielenie argumentów wnioskodawcy, które nie mogło skutkować uznaniem stanowiska za nieprawidłowe; - poprzez fakt, że Minister Finansów oceniając stanowisko wykroczył poza granice danej sprawy i oceniał elementy stanu faktycznego sprawy; - poprzez przyjęcie, że Minister Finansów nie mógł oceniać w przedstawionym stanie faktycznym stanowiska wnioskodawcy; - poprzez stwierdzenie, że w uzasadnieniu interpretacji zabrakło ocen prawnych stanu faktycznego i konkretnego stanowiska spółki; II. przepisów prawa procesowego, tj. normy wynikającej z przepisów art. 133 § 1 i 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez przyjęcie błędnego stanu faktycznego sprawy, co zostało wskazane w uzasadnieniu orzeczenia, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej interpretacji i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe naruszenia prawa w skardze kasacyjnej wniesiono o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; - oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Trafny jest bowiem zarzut naruszenia art. 14c § 1 i § 2 O.p. 5.1. W niniejszej sprawie wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. Podatnik zwrócił się z pytaniem, czy prawidłowo stosuje stawkę 23 % podatku VAT. Wskazał, że nie może korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 29 lit. c) ustawy o VAT oraz z art. 43 ust. 1 pkt 26 lit. a) ustawy o VAT. 5.2. Minister Finansów wydając zaskarżoną interpretację uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. Następnie w uzasadnieniu jednoznacznie wskazał, że spółka prawidłowo stosuje stawkę 23% podatku VAT. Ponadto zgodził się z podatnikiem w zakresie braku podstaw do zwolnienia z podatku od towarów i usług. Minister Finansów wskazał, że stanowisko spółki należało uznać za nieprawidłowe z tego względu, iż w swoim stanowisku spółka uznała, że świadczone przezeń usługi nie będą korzystać ze zwolnienia z tego względu, że jest ona podwykonawcą a nie bezpośrednim beneficjentem środków publicznych. 5.3. Sąd pierwszej instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej interpretacji stwierdził, że zachodzi sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a uzasadnieniem. W związku z tym uznał, że został naruszony art. 14 § 1 i § 2 O.p. Uznając to uchybienie za mające istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną interpretację. Z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. 5.3.1. W świetle art. 14c § 1 O.p. interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. Zgodnie z art. 14c § 2 Ordynacji podatkowej w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Z przytoczonej regulacji wynika, że zasadniczym elementem interpretacji indywidualnej jest wyrażenie oceny, co do stanowiska wnioskodawcy, zaprezentowanego we wniosku. Ocena ta może brzmieć alternatywnie następująco: "stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe" lub "stanowisko wnioskodawcy jest nieprawidłowe". Jeśli ocena stanowiska wnioskodawcy jest pozytywna, to interpretacja może ograniczyć się do stwierdzenia, że stanowisko wnioskodawcy ocenia się jako prawidłowe. Jeżeli zatem dochodzi do negatywnej oceny stanowiska prezentowanego przez wnioskodawcę, to musi to znaleźć swoje odzwierciedlenie w sentencji interpretacji indywidualnej oraz jej uzasadnieniu prawnym. 5.3.2. Indywidualna interpretacja pełni przede wszystkim funkcje gwarancyjne oraz informacyjne. Podatnik bowiem z treści interpretacji powinien w sposób jednoznaczny dowiedzieć się, w jaki sposób organ interpretacyjny dokonuje wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego w kontekście wskazanego stanu faktycznego. Zatem dla podatnika najważniejsze jest to, jaką ocenę prawną wyraża Minister Finansów. Tymczasem zaskarżona interpretacja indywidualna bez wątpienia zawierała jednoznaczną ocenę prawną stanowiska podatnika oraz jasną wykładnię przepisów prawa materialnego. W tym zakresie wątpliwości także nie posiadał wnioskodawca, który wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosił jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Nie podważał zaś prawidłowości zaskarżonej interpretacji w aspekcie jej niezgodności z art. 14c § 1 i § 2 O.p. Jedynie sąd pierwszej instancji z urzędu podniósł tą kwestię i z tego powodu wyeliminował z obrotu prawnego interpretacje indywidualną Ministra Finansów. 5.3.3. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1709/11 (baza CBOSA) rozpatrując sporną i w niniejszej sprawie kwestię sprzeczności pomiędzy sentencją i uzasadnieniem interpretacji indywidualnej zauważył, "(...) że w praktyce często zdarza się, że organ wydający interpretację nie może w pełni i bez żadnych zastrzeżeń zaakceptować stanowiska wnioskodawcy, uznając jednocześnie prawidłowość niektórych jego elementów. W sytuacji jaka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, możliwe do zaakceptowania jest rozwiązanie przyjęte przez organ podatkowy. Gdy we wniosku o interpretację zawarto kilka pytań, a odnoszące się do niektórych z tych pytań stanowisko wnioskodawcy organ uznaje za prawidłowe, a co do innych uznaje, że jest ono błędne, wówczas może w sentencji interpretacji zawrzeć stwierdzenie, iż stanowisko wnioskodawcy jest nieprawidłowe, natomiast w uzasadnieniu konkretnie wskazać, w jakim zakresie podziela, a w jakim nie podziela tego stanowiska." 5.3.4. Podzielając powyższy wywód wyrażony w sprawie, w której powstały podobne wątpliwości co w niniejszym postępowaniu nie można było zaakceptować oceny sądu pierwszej instancji, iż uznanie przez organ w zaskarżonej interpretacji, że stanowisko strony jest nieprawidłowe, a następnie przychylenie się w uzasadnieniu tego aktu do większości poglądów wnioskodawcy narusza art. 14c § 2 O.p. w takim zakresie, który by powodował uchylenie zaskarżonej interpretacji. Taka konstrukcja interpretacji, również w rozpoznawanej sprawie, gdzie organ generalnie uznaje stanowisko strony za nieprawidłowe następnie przychyla się do niektórych ocen podatnika sprawia, iż zainteresowana strona poświęca szczególną uwagę uzasadnieniu interpretacji – będącym integralną częścią omawianego aktu – aby móc prawidłowo, zastosować się do interpretacji i z tego tytułu uzyskać ochronę, o której mowa w art. 14k § 1 O.p. Za słusznością przedstawionych wniosków przemawia również to, że nie jest możliwa sytuacja odwrotna, tzn. gdy organ uznałby stanowisko strony za prawidłowe, a następnie w uzasadnieniu co do pewnych kwestii wyraził by stanowisko odmienne. Wtedy bowiem ocena organu nie byłaby właściwa, gdyż stanowisko strony jako całość nie byłoby prawidłowe. Ponadto zaakceptowanie stanowiska sądu pierwszej instancji doprowadziło by do sytuacji, że Minister Finansów musiałby wydać ponownie interpretację, która w istocie tym tylko by się różniła od poprzedniej, że słowa "uznaje stanowisko za nieprawidłowe" zastąpiono by "uznaje stanowisko za prawidłowe". Przecież dla wszystkich, a przede wszystkim strony wnioskującej oczywista była ocena prawna stanowiska zawartego we wniosku o udzielenie interpretacji. 5.4. Natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej są bezzasadne. Skoro bowiem Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę tylko z uwagi na uchybienia procesowe, nie kontrolując zaskarżonej interpretacji w zakresie prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego, nie mógł dokonać błędnej interpretacji i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. 5.5. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona kontroli legalności zaskarżonej interpretacji oceniając trafność wykładni przepisów prawa materialnego. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a. W skład tych kosztów wchodzi kwota 100 zł z tytułu wpisu stałego od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej określone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013, poz. 490).