IV SA/Wa 1168/12

WyrokWSA w Warszawie2013-09-17

Skład orzekający: Grzegorz Czerwiński, Anna Falkiewicz-Kluj, Agnieszka Wójcik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy sprzedaż części nieruchomości ziemskiej dokonana bez zachowania formy aktu notarialnego przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej, a następnie potwierdzona decyzjami administracyjnymi wydanymi po 1944 r., może stanowić podstawę do uchylenia decyzji o przejęciu tej nieruchomości na cele reformy rolnej?
Ratio decidendi
Sprzedaż części nieruchomości ziemskiej dokonana bez zachowania formy aktu notarialnego przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej jest prawnie nieskuteczna i nie wywołuje skutków w sferze prawa rzeczowego. Nieruchomość, której obszar użytków rolnych przekraczał 50 ha, podlegała przejęciu na cele reformy rolnej z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., niezależnie od późniejszych, nieskutecznych prawnie podziałów czy sprzedaży. Decyzje administracyjne potwierdzające takie sprzedaże, wydane po wejściu w życie dekretu, nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji o przejęciu nieruchomości.
Stan faktyczny
Skarżąca K. C. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody z 2002 r. stwierdzającą, że jej nieruchomość ziemska podlega przepisom dekretu o reformie rolnej. Jako podstawę wznowienia wskazała odnalezienie dokumentów potwierdzających sprzedaż części nieruchomości przed 1939 r., co miało zmniejszyć jej powierzchnię poniżej progu granicznego. Wojewoda wznowił postępowanie, ale odmówił uchylenia decyzji, uznając sprzedaż za nieskuteczną z powodu niezachowania formy aktu notarialnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) oraz § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) – stwierdził, że nieruchomość ziemska stanowiąca własność K. C. o pow. [...] ha zgodnie z rejestrem pomiarowym z 1932 r., położona na terenie wsi K. gm. R. i o pow. [...] ha zgodnie z rejestrem pomiarowym z 1934 r., położona na terenie wsi K. gm. R., podpada pod działanie przepisów tego dekretu. Wnioskiem z dnia 6 lutego 2004 r. skarżąca wystąpiła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją, wskazując przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa i powołała na tę okoliczność ujawnienie nowych dowodów nieznanych organowi w chwili wydania decyzji, a w szczególności odnalezionych już po jej wydaniu dokumentów potwierdzających sprzedaż części wskazanej na wstępie nieruchomości ziemskiej o łącznej pow. [...] ha. Chodziło tu o cztery decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dat [...] lipca 1967 r. (dwie decyzje), z dnia [...] czerwca 1969 r. i z dnia [...] marca 1967 r. Decyzje te w ocenie skarżącej potwierdzały fakt sprzedaży części nieruchomości objętej działaniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co w konsekwencji spowodowało zmniejszenie jej powierzchni do stanu poniżej progu granicznego, przewidzianego w dekrecie. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] wznowił postępowanie w niniejszej sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2004 r., opatrzoną tym samym numerem sprawy, odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] września 2002 r., stwierdzając, że przedstawione dowody w postaci wymienionych wyżej czterech decyzji potwierdzają tylko, że K. C. sprzedał w 1934 r. część gruntów wchodzących w skład majątku ziemskiego bez zachowania formy aktu notarialnego. Fakt zbycia gruntów przez wymienionego skarżąca potwierdziła już wcześniej przed wydaniem decyzji z dnia [...] września 2002 r., tj. w protokole z dnia [...] września 2002 r., oznajmiając, że już w 1933 r. K. C. sprzedał [...] ha ziemi ornej, jednakże zbycie tych gruntów nie było dokonane w formie aktu notarialnego. W związku z powyższym przedłożone dowody nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r., ponieważ w dniu przejęcia z mocy prawa nieruchomości na własność Skarbu Państwa, tj. w dniu 13 września 1944 r., nie zostały one skutecznie zbyte przez K. C. i tym samym powierzchnia nieruchomości nie uległa zmianie. Przedstawione decyzje mające posłużyć jako dowód w sprawie przemawiający za uchyleniem decyzji z dnia [...] września 2002 r. stanowią nadanie bezpłatnie nieruchomości sprzedanych przez K. C. bez zachowania przewidzianej prawem formy aktu notarialnego i nie mogą wpływać na skuteczność czynności z lat 1933-1934. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich dokonane po dniu 1 września 1939 r. Z odwołaniem od powyższej decyzji wystąpiła K. C. podnosząc, że przedłożone decyzje są potwierdzeniem fizycznego podziału nieruchomości ziemskiej dokonanego przed 1 września 1939 r., ponieważ zostały wydane na podstawie art. 6 i art. 9 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwa rolnego. Zdaniem skarżącej dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dopuszczał równoważność formy prawnej i fizycznej działu nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dokonanych przed 1 września 1939 r. Skarżąca wskazała również na nieścisłości w protokole przejęcia, wykazując różnicę [...] ha i braku wyszczególnienia w nim [...] ha lasu. Zdaniem skarżącej przejęcia dokonano na podstawie dokumentów opartych na pomiarach z 1930 r., a nie na podstawie stanu na dzień 1 września 1939 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, rozpoznając po raz kolejny powyższe odwołanie, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. Przypomnieć bowiem należy, że niniejsza sprawa była kilkakrotnie rozpatrywana zarówno przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i przez Naczelny Sąd Administracyjny. W ostatnim z wydanych wyroków z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2003/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Ministra do merytorycznego rozpoznania odwołania K. C. działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik innych uczestników od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r., biorąc pod uwagę wydane w sprawie orzeczenia: 1) Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 973/07, w którym Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony. 2) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1285/08, w uzasadnieniu którego Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie dla ustalenia ogólnej faktycznej powierzchni użytków rolnych nieruchomości należących do K. C. znaczenie może mieć kwestia prawidłowości sporządzenia protokołu przejęcia. Kwestia ta została pominięta przez organ i zdaniem sądu należało ją dokładnie wyjaśnić. 3) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1826/09, w którym Sąd stwierdził, że organ nie przeprowadził postępowania mającego na celu wyjaśnienie wątpliwości co do prawidłowości sporządzonego w sprawie protokołu przejęcia. Stosując się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w powołanych wyżej wyrokach, Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. podał, że zgodnie z protokołem z dnia [...] września 2002 r. sporządzonym na okoliczność związaną z podjęciem postępowania w sprawie ustalenia czy majątek ziemski stanowiący własność K. C. podlegał przejęciu na cele reformy rolnej, okazano stronom postępowania K. C. i E. B. rejestr pomiarowy sporządzony w 1932 r., z którego wynikało, że K. C. był właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha położonych we wsi K., w tym: grunty orne – [...] ha, łąki – [...] ha, pastwiska – [...] ha, las – [...] ha, torfowisko – [...] ha, wody – [...] ha, drogi – [...] ha. Z przedłożonego stronie rejestru pomiarowego z 1934 r. wynikało, że K. C. był właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha, w tym: łąk – [...] ha, rowów – [...] ha, dróg – [...] ha, położonych we wsi K. Z rejestru parcelacji wynikało, że obszar gruntów leśnych wynosił [...] ha, nieużytków [...] ha, dróg [...] ha. Ponadto do protokołu strony oświadczyły, że oprócz lasu wymienionego w rejestrze z 1932 r. we wsi K. były jeszcze grunty leśne o pow. [...] ha na działce nr [...] w części oznaczonej jako pastwiska w obrębie nazwy [...] o czym miał świadczyć protokół z dnia [...] maja 1952 r. przekazujący grunty o pow. [...] ha w użytkowanie PGR. Strony również oświadczyły, że w skład majątku wchodziły także tereny zabudowane – [...] ha (budynek mieszkalny, stodoła, budynki inwentarskie i podwórze) oraz drogi polne dojazdowe o pow. [...] ha. Z powyższego protokołu wynika, że ustalona w obecności stron postępowania na podstawie rejestrów pomiarowych z lat 1932 i 1934 powierzchnia użytków rolnych podlegających przejęciu wynosiła [...] ha gruntów ornych, łąk i pastwisk w K. oraz łąki w K. Po odliczeniu powierzchni lasów, zabudowań i dróg wewnętrznych według oświadczeń stron [...] ha, powierzchnia użytków rolnych nadal więc przekraczała 50 ha, czyli spełniona została norma obszarowa w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Protokół z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie przejęcia na mocy powołanego dekretu na cele reformy rolnej majątku kolonia K. gminy R. pow. g. stanowiącego własność K. C. wskazuje, że "przejęcie powyższego majątku [następowało] wg stanu poniżej ustalonego". Protokół ma charakter drukowanego formularza i został wypełniony pismem odręcznym, częściowo nieczytelnym. Punkt pierwszy formularza protokołu "Opisanie granic w/g działów" zawiera ogólny opis położenia działek [...] względem gruntów należących do określonych właścicieli lub sąsiadujących z nimi wsi. Nie stanowi pełnego opisu wszystkich nieruchomości należących do K. C. Dopiero w punkcie trzecim formularza (w punkcie drugim "Ogólny obszar w ha" został zawarty, z braku miejsca w formularzu, zapis z punktu pierwszego) "Rodzaj i ilość poszczególnych użytków – wyszczególnienie" znajduje się podpunkt "Obszar ogólny", gdzie wpisano powierzchnię wszystkich nieruchomości należących do K. C. Protokół ten nie obejmuje nieruchomości należących do K. C. położonych w K. Organ odwoławczy podał, że skarżąca kwestionuje rozbieżności w różnicy powierzchni nieruchomości w pkt 1 i 3 protokołu przejęcia na cele reformy rolnej majątku K. C. z dnia [...] stycznia 1949 r. Jednakże organ zauważył, że punkt pierwszy stanowi jedynie opisanie granic nieruchomości majątku położonego na różnych działkach, a dopiero punkt trzeci zawiera wyszczególnienie powierzchni nieruchomości. Ewentualna rozbieżność pomiędzy opisem granic działek w punkcie pierwszym, a ich powierzchnią podaną w innym punkcie nie może, zdaniem organu odwoławczego, stanowić o wadliwości całego protokołu. Protokół potwierdzał jedynie przejęcie z mocy prawa nieruchomości na własność Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 r., tj. z dniem 13 września 1944 r. i odnosił się jedynie do nieruchomości w K., a nie całej nieruchomości należącej do K. C. Ponadto Minister podniósł, że zgodnie z przepisami dekretu nieruchomości ziemskie przechodziły na rzecz Państwa niezależnie od tego w czyim władaniu pozostawały. W dniu 13 września 1944 r. brak było dokumentów sporządzonych w przewidzianej prawem formie stwierdzających przeniesienie przez K. Ch. własności określonych działek na rzecz nabywców. Niezachowanie formy aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości w ówczesnym czasie powodowało, że przeniesienie własności było nieskuteczne i nie wywierało skutków w sferze prawa rzeczowego. Odnosząc powyższą analizę do ustalonego stanu faktycznego w niniejszej sprawie organ stwierdził, że nabywcy nieruchomości sprzedanych w formie tzw. "umowy domowej" nie nabyli ich skutecznie w dacie zawarcia tych umów. Dopiero decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z lat 1967-1969 sprawiły, że stali się właścicielami nieruchomości. Minister również wyjaśnił, że dokonany przed wojną podział fizyczny spornej nieruchomości w wyniku nieformalnej umowy sprzedaży nie ma znaczenia dla oceny, czy nieruchomość ta podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem podziały fizyczne nieruchomości nie miały znaczenia, ponieważ przejmowano nieruchomość według kryterium własności. Ustawodawca, wprowadzając normę szczególną w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, wyrażając bezpośrednio wolę ograniczenia podziałów, wskazał, że nieważne są podziały zarówno prawne, jak i fizyczne dokonane po dniu 1 września 1939 r., natomiast działy dokonane przed tą datą były ważne, jeżeli zostały dokonane w przewidzianej prawem formie. Dlatego też, w ocenie Ministra, organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że przedłożone przez K. C. nowe dowody w sprawie w postaci czterech decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r., gdyż w dacie przejścia przedmiotowej nieruchomości brak było dokumentów stwierdzających przeniesienie własności nieruchomości, sporządzonych w formie aktu notarialnego, a tylko zachowanie przepisanej prawem formy przenosiłoby ze skutkiem prawnym własność wymienionych działek na rzecz nabywców. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. C., nie zgadzając się ze stanowiskiem organu, zarzuciła rażące naruszenie art. 8 kpa i art. 11 kpa i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśniając motywy wyroku rozstrzygającego niniejszą sprawę należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że w sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt. IV SA/Wa 2003/10 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobowiązując do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, mając na uwadze treść art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w kontekście wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 973/07, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1285/08 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1826/09. Zasadniczą kwestią jest więc to, czy zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. została wydana zgodnie ze wskazaniami wyrażonymi w powyższym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2011 r. Zgodnie bowiem z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie zarówno Sądu, jak i organu w rozumieniu art. 153 powołanej ustawy, oznacza, że nie mogą oni formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego rozstrzygnięcia. Ustawodawca nie przewiduje bowiem możliwości zwolnienia organu administracji publicznej z obowiązku uwzględnienia w toku ponownego rozpoznania sprawy oceny prawnej, a także wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w uzasadnieniu wyroku. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Prowadząc ponownie postępowanie odwoławcze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, poddając wnikliwej i szczegółowej analizie protokół przejęcia z dnia [...] stycznia 1949 r. na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, jak również rejestry pomiarowe powierzchni użytków rolnych podlegających przejęciu z lat 1932 i 1934 oraz protokół przesłuchania K. C. i E. B. z dnia [...] września 2002 r. sporządzony na okoliczność ustalenia czy majątek ziemski stanowiący własność K. C. podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Organ odwoławczy, po zweryfikowaniu przedstawionych przez skarżącą czterech decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dat: dwóch z dnia [...] lipca 1967 r. oraz z dnia [...] czerwca 1969 r. i z dnia [...] marca 1967 r. mających posłużyć za nowy dowód w sprawie nieznany organowi w chwili wydania decyzji, prawidłowo ocenił, że nie mogą one stanowić podstawy do zmiany ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r. Przytoczona przesłanka wznowieniowa mogłaby prowadzić do zmiany decyzji ostatecznej, gdyby okazało się, że sprzedaż części gruntów wchodzących w skład ówczesnego majątku została przeprowadzona w formie prawem przewidzianej, co mogłoby prowadzić do stwierdzenia, że majątek ziemski nie podlegał przejęciu z powodu mniejszego areału użytków rolnych niż 50 hektarów. Skarżąca do protokołu z dnia [...] września 2002 r. oświadczyła, że sprzedaż części nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha została przeprowadzona bez dopełnienia obowiązującej formy prawnej lecz jedynie, jak określiła, w formie "umowy domowej". W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że przeniesienie własności części nieruchomości było prawnie skuteczne. W ocenie Sądu, Minister słusznie przyjął, że w momencie przejmowania na rzecz Państwa nieruchomość ziemska położona na terenie wsi K. i wsi K., gmina R., powiat G. miała obszar, jak wynika z akt sprawy, ponad 50 ha i na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Zgodnie bowiem z powołanym art. 2 ust 1 lit. e na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, automatycznie z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r., zaś wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich dokonane pod dniu 1 września 1939 r. były nieważne. Natomiast w świetle § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Z protokołu z dnia [...] września 2002 r., podpisanego przez strony postępowania obecne przy jego sporządzaniu na okoliczność ustalenia czy majątek podlegał przejęciu na cele reformy rolnej, wynika, że ustalona w ich obecności na podstawie rejestrów pomiarowych z lat 1932 i 1934 powierzchnia użytków rolnych spornej nieruchomości była większa niż 50 ha, bowiem wynosiła [...] ha, a skoro tak, to nieruchomość podpadała pod działanie tego dekretu. Nawet przyjmując zgodnie z niekwestionowanym oświadczeniem stron postępowania złożonym do protokołu w dniu [...] września 2002 r., że w skład majątku ziemskiego wchodził las o pow. [...] ha, który nie stanowił użytku rolnego, znajdujący się na działce nr [...] we wsi K., o czym świadczy protokół z dnia [...] maja 1952 r. o przekazaniu tego majątku na rzecz PGR oraz po odliczeniu, według oświadczeń stron złożonych do protokołu w dniu [...] września 2002 r., powierzchni zabudowań [...] ha i dróg wewnętrznych [...] ha, to powierzchnia użytków rolnych wynosi [...] ha, a więc nadal przekracza 50 ha, czyli spełniona została norma obszarowa w rozumieniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nawet późniejsze kwestionowanie przez stronę postępowania dowodu, jakim jest rejestr pomiarowy z 1934 r., nie zmienia faktu, że oba rejestry pomiarowe powierzchni użytków rolnych z lat 1932 i 1934 mogły stanowić podstawę do obliczenia powierzchni użytków rolnych podpadających pod działanie przepisów dekretu ze względu na to, że brak jest dokumentów późniejszych, które kwestionowały dane zawarte w tych rejestrach, a ponadto zawierają dane nieruchomości będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie i nie są sprzeczne z innymi ustaleniami jakie poczyniono w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Powierzchnia użytków rolnych wynikająca z powyższych rejestrów pomiarowych jest analogiczna, jak powierzchnia po uwzględnieniu odliczeń wskazywanych przez strony postępowania, bowiem nawet po odliczeniu łącznej powierzchni lasów, zabudowań i dróg wewnętrznych stanowiącej [...] ha, powierzchnia użytków rolnych nadal przekracza 50 ha, co oznacza, że podpada pod działanie przepisów dekretu. Ponadto jak już wcześniej wspomniano, do dnia 13 września 1944 r. sprzedaż części przedmiotowej nieruchomości nie została dokonana w formie prawem przewidzianej, zatem przeniesienie własności nie było dokonane skutecznie i nie wywierało skutków w sferze prawa rzeczowego. Zauważyć należy, że formę zachowania aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości w ówczesnym czasie nakazywało Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notarjacie (Dz. U. Nr 84, poz. 609 z późn. zm.), które w art. 82 § 1 stanowiło, że "umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być pod nieważnością samej umowy sporządzane w formie aktu notarialnego". Tak więc nabywcy nieruchomości sprzedanych, jak podnosi skarżąca w formie tzw. "umowy domowej" nie nabyli ich skutecznie w owym czasie. Stali się ich właścicielami z mocy prawa dopiero na podstawie wymienionych wcześniej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z lat 1967 -1969. Skutki prawne w sferze prawa rzeczowego w zakresie zmian prawa własności odnośnie nieruchomości rodziły wyłącznie czynności prawne między stronami zawarte w formie aktu notarialnego. Nieważna czynność prawna nie rodziła skutków w sferze przeniesienia prawa własności. Stąd powierzchnia nieruchomości, z której wyodrębniono działkę będącą przedmiotem nieskutecznej czynności prawnej, pozostała bez zmian. Prawidłowa jest wobec tego ocena organu odwoławczego, przedstawiona w zaskarżonej decyzji, że w dacie przejęcia na własność Państwa majątku ziemskiego będącego przedmiotem niniejszego postępowania (tj. na dzień 13 września 1944 r.), jego powierzchnia użytków rolnych kwalifikowała go do przejęcia na cele reformy rolnej. Sąd podziela stwierdzenie organów administracji, że w dacie przejęcia nie było dokumentów prawem przewidzianych, określających, że przedmiotowa nieruchomość ziemska wyłączona była spod działania dekretu. Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem w rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i merytorycznego załatwienia sprawy, dokonując przy tym prawidłowej wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, w sposób wyczerpujący zebrał i dokonał prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych sprawy. Wyjaśnić również należy, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 kpa i zawarty w art. 77 § 1 kpa obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla skarżącej. Nie zwalnia to skarżącej z obowiązku dostarczania takich materiałów, z których chce ona wyciągać korzystne dla siebie skutki. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło