II FZ 36/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. Sp. z o.o. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 951/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 21 listopada 2014 r., I SA/Kr 951/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek I. Sp. z o.o. w N. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że rozpoznawany wniosek stanowi już drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącą spółkę w niniejszym postępowaniu. WSA w Krakowie po rozpoznaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z 19 września 2013 r. odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznał, mając w szczególności na uwadze bardzo wysokie przychody spółki oraz dysponowanie środkami trwałymi o znacznej wartości, że strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z 28 listopada 2013 r., II FZ 1053/13). Pismem z 27 maja 2014 r. skarżąca złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia uzupełnionego na wezwanie sądu żądania wnioskodawcy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że spółka w dalszym ciągu zajmuje się wykonywaniem [...]. Kapitał zakładowy spółki wynosi 300 000 zł. Według bilansu za 2013 r. wartość jej środków trwałych obejmujących m.in. grunty, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, na koniec roku 2013r. wynosiła 677 953,52 zł. W bilansie ujęte zostały również środki trwałe w budowie, o niezmienionej od 2012r. wartości: 1 085 363,05 zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat, zawartym w sprawozdaniu finansowym za 2013r. strona skarżąca osiągnęła w tym roku zysk netto w wysokości 58 550,63 zł. Z zeznania podatkowego CIT – 8 za rok 2013r. wynika natomiast, że dochód przedsiębiorstwa wyniósł 156 067,89 zł, przy przychodzie na poziomie 2 858 120,31 zł. Z kolei z deklaracji VAT – 7 za maj 2014r. wynika, że podstawa opodatkowania dostawy towarów tego podmiotu w kraju wyniosła 122 301 zł. Spółka podnosi ponadto, że spłaca zaległości podatkowe w wysokości ok. 20 000 zł miesięcznie oraz raty zaciągniętego kredytu w wysokości ok. 5 000 – 6 000 zł miesięcznie. Jej zaległe zobowiązania na rzecz ZUS za miesiąc marzec 2014r. wynoszą 15 000 zł, a zaległości w podatku od nieruchomości za kwiecień 2014r. stanowią ok.1 600 zł. Spółka posiada trzy konta bankowe, na których na bieżąco odnotowywane są operacje, nierzadko opiewające na znaczne kwoty takie jak np.: 56 850 zł – transakcje z 26 czerwca 2014r.; 25 000 zł – transakcja z 10 czerwca 2014r.; 40 000 zł – transakcja z 9 czerwca 2014r. Spółka podała, że nie ma zdolności kredytowej, aby zaciągnąć dodatkowy kredyt na wniesienie opłaty sądowej. Nie ma również możliwości uzyskania pożyczki od osób prywatnych – w ubiegłym roku zostały wniesione przez udziałowców dopłaty do kapitału zapasowego, został także udzielona pożyczka dla spółki przez jej udziałowca. Strona skarżąca wyczerpała możliwości dofinansowania z tego źródła. Podała także, że konieczność wygospodarowania środków na koszty sądowe skutkowałaby zmniejszeniem zatrudnienia i ostatecznie likwidacją jej działalności. Postanowieniem z 10 października 2014 r. referendarz sądowy w WSA w Krakowie oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia spółka dodała, że posiada również zaległości (przeterminowane) w realizacji zobowiązań cywilnoprawnych, które na lipiec 2014 r. wynosiły ok. 430.000 zł. Spółka podała także, że na dzień 28 maja 2014 r. poniosła stratę w wysokości 150 000 zł. Wskazała, że wyzbyła się już wcześniej środków trwałych, bez których może prowadzić działalność i pozostawiła przy sobie majątek niezbędny do prowadzenia działalności. Nie ma zatem możliwość spieniężenia środków trwałych bowiem równałoby się to zakończeniu działalności i likwidacji zakładu pracy. Dodatkowo wskazana w sprawozdaniu wartość majątku, w tym środków trwałych, jest wartością bilansową, nie zaś rynkową, która z uwagi na zużycie jest znacznie niższa. Spółka zwróciła także uwagę na pominięcie w kwestionowanym postanowieniu okoliczności, że decyzją z 2 lipca 2013 r. rozłożono spółce spłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty. Strona podkreśliła, że jej sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna. Jest to okres przejściowy, jednakże obecnie wymagający nadzwyczajnych środków ratunkowych (m.in. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych). Zaznaczyła także, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego postanowienia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy został już rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem sądu, stąd należało zbadać, czy w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podane przez stronę okoliczność nie uzasadniają zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy i nie dają podstaw do skorzystania z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W związku z tym sąd odmówił modyfikacji swego poprzedniego postanowienia w tym przedmiocie działając na zasadzie art. 165 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że strona skarżąca posiada wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, które są istotne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące przyznania prawa pomocy stronie (postanowieniem z 28 listopada 2013 r., II FZ 1053/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Krakowie z 19 września 2013 r. odmawiające przyznania spółce prawa pomocy). Oceniając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy spółki, przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. stwierdzić należy, że sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że skarżąca nie wykazała skutecznie nowych okoliczności, które jednocześnie byłby tego rodzaju, że przemawiałyby za zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia i przyznaniem prawa pomocy. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, prawidłowo oceniony przez sąd pierwszej instancji, że pomimo pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej spółki nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Z bilansu spółki za 2013 r. wynika, że spółka w przeciwieństwie do 2012 roku osiągnęła zysk w wysokości 58 550, 63 zł przy przychodzie ze sprzedaży na poziomie 2 775 356,96. Ponadto z analizy rachunków bankowych spółki wynika, że cały czas na jej konta wpływają kwoty w różnych wysokościach, wielokrotnie przewyższających wysokość należnego wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi 750 zł. Oznacza to, że strona skarżąca mimo istniejących zobowiązań oraz zaległości publicznoprawnych prosperuje i podejmuje działalność zarobkową, a także odnotowuje wpływy. Słusznie podkreślił też sąd pierwszej instancji, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, że spółka reguluje swoje zobowiązania względem banku w kwocie znacznie przekraczającej wymagane na obecnym etapie postępowania koszty sądowe (rata kredytu w wysokości 5000-6000 zł miesięcznie), a domaga się przeniesienia tych kosztów na Skarb Państwa. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. Reasumując, prawidłowo przyjął sąd pierwszej instancji, że podane przez stronę okoliczność nie uzasadniają zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy i nie dają podstaw do skorzystania z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.