I FZ 388/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1495/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 14 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1495/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że K. N. (dalej jako "skarżący") nie zdołał wykazać, iż spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku, tj. przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że trudno zaakceptować pogląd, aby skarżący nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego ze swoimi teściami. Jego teściowie są przecież rodzicami jego żony oraz dziadkami dwójki małoletnich dzieci. Zasady doświadczenia życiowego wskazują na to, że w takich sytuacjach prowadzone jest jednak jedno gospodarstwo domowe przez wszystkich domowników. Osoby, uzyskujące dochód, w tym przypadku skarżący, jego małżonka i (najprawdopodobniej) teściowie ponoszą wspólnie wydatki związane z utrzymaniem domu (zapłata za media) oraz utrzymaniem rodziny (zakup żywności, środków czystości). Domownicy prowadzą jedną wspólną kuchnię. Zdaniem Sądu fakt przeciwny nie został przez skarżącego w żaden sposób wykazany – a w aktach sprawy brak jednocześnie jakichkolwiek dokumentów, materiałów źródłowych, które obrazowałyby aktualną kondycję finansową teściów strony skarżącej. Brak jest w tej kwestii nawet jakichkolwiek pisemnych oświadczeń. Sąd powziął również wątpliwości co do aktualnej kondycji majątkowej żony skarżącego. Sąd wskazał, że w aktach sprawy znajdują się jedynie materiały źródłowe, wskazujące na fakt zatrudnienia żony skarżącego oraz wysokość uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia. Brak w aktach sprawy wyciągów z prowadzonego przez nią rachunku bankowego. Skarżący nadesłał tymczasem w odpowiedzi na wezwanie Sądu jedynie wydruki potwierdzające wpływ na rachunek bankowy żony, prowadzony w PKO Banku Polskim kwot stanowiących jej wynagrodzenie. W ocenie Sądu w takiej sytuacji nie można stwierdzić, jakie są wydatki z jej konta (transakcje obciążeniowe). Nie sposób jest także wykluczyć, że żona skarżącego posiada jednak inne, dodatkowe źródło dochodu (inne transakcje uznaniowe, niż wpływ wynagrodzenia). Tym bardziej, że skarżący nie nadesłał do akt zeznania podatkowego złożonego przez swoją żonę za 2013 r., podczas, gdy był przecież o to wzywany zarządzeniem z 7 lipca 2014 r. Sąd stwierdził zatem, że skarżący w ogóle nie udokumentował aktualnej kondycji finansowej swoich teściów (nie wykazując jednocześnie w żaden sposób, że nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego), a sytuację majątkową swojej żony wykazał jedynie fragmentarycznie – tylko w zakresie jej zatrudnienia i osiąganego z tego tytułu wynagrodzenia za pracę. Zdaniem Sądu również w niniejszej sprawie, nie ma znaczenia, czy pomiędzy małżonkami funkcjonuje ustrój rozdzielności majątkowej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego, zarzucając naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") polegające na przyjęciu, że skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a także polegające na przyjęciu że odmówił współpracy, prowadzi wspólne gospodarstwa domowe z teściami oraz, że fakt rozdzielności majątkowej stron nie wpływa na sytuację wnioskodawcy. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest, iż art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy powtórzyć za Sądem I instancji, że skarżący pismem z 7 lipca 2014 r., za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy z uwzględnieniem stanu majątkowego innych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym: jego żony oraz teściów (rodziców jego żony). Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany: zaświadczenia pracodawców skarżącego i jego żony o wysokości osiąganych dochodów (w tym umowa o pracę jego żony i zaświadczenie o jej zarobkach); wyciągi z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w SKOK PIAST za okres od kwietnia 2014 r. do czerwca 2014 r.; zeznanie podatkowe PIT – 36 skarżącego za 2013 r.; wydruki z PKO Bank Polski obrazujące wpływ gotówki będącej wynagrodzeniem żony skarżącego na jej rachunek bankowy. Natomiast w piśmie przewodnim z dnia 31 lipca 2014 r. pełnomocnik procesowy skarżącego oświadczył, że skarżący wprawdzie mieszka u swoich teściów, jednak nie zna ich sytuacji majątkowej. Skarżący i jego żona nie prowadzą z teściami wnioskodawcy wspólnego gospodarstwa domowego i nie prowadzą na ten temat żadnych rozmów. Poza tym, podkreślono w tym piśmie, że skarżący i jego żona znajdują się w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Mając te okoliczności na względzie należy stwierdzić, że skarżący odnosząc się do przedmiotowego wezwania potraktował je wybiórczo. Przede wszystkim nie udokumentował w żaden sposób aktualnej kondycji finansowej swoich teściów (nie wykazując jednocześnie w żaden sposób, że nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego), a sytuację majątkową swojej żony wykazał jedynie fragmentarycznie – tylko w zakresie jej zatrudnienia i osiąganego z tego tytułu wynagrodzenia za pracę. Należy zgodzić się w tym miejscu, że gołosłowne twierdzenia skarżącego o tym, że nie prowadzi wraz z teściami wspólnego gospodarstwa domowego czynią je niewiarygodnymi. W tym miejscu podkreślić należy, że ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13). W orzecznictwie nie budzi zatem wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Nie jest w niniejszym przypadku sporne, że postępowanie uzupełniające, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., nie doprowadziło do uzyskania wymaganych informacji. W sprawie niniejszej niezasadne jest również przedstawione w zażaleniu stanowisko pełnomocnik skarżącego, że ustrój rozdzielności majątkowej, ustanowiony pomiędzy skarżącym a jego żoną, ma wpływ na sytuacją samego skarżącego. Ugruntowany bowiem w orzecznictwie jest pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 k.r.o. obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku przedstawienia wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów. Stwierdzić należy zatem, że skarżący nie dochował należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku, nie przedstawił wszystkich dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu z 7 lipca 2014 r., co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jego strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji odpowiada prawu, zaś zarzuty zażalenia jako bezzasadne polegają oddaleniu. Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.