II FW 7/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędziowie: NSA Jerzy Rypina, NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej wniosku Prezydenta Miasta Zabrze z dnia 22 maja 2013 r. nr BP.0751.2.2013 o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Zabrze a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Lubaczowie w przedmiocie wskazania urzędu właściwego do prowadzenia egzekucji administracyjnej za pobyt w izbie wytrzeźwień p o s t a n a w i a: wskazać Prezydenta Miasta Zabrze jako organ właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej w sprawie. Pismem z dnia 22 maja 2013 r. Prezydent Miasta Zabrze wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Lubaczowie przez wskazanie Naczelnika Urzędu Skarbowego jako organu właściwego rzeczowo i miejscowo do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, dotyczącego należności z tytułu opłaty za pobyt i usługi w izbie wytrzeźwień, na podstawie wystawionego przez Prezydenta Miasta Zabrze tytułu wykonawczego przeciwko zobowiązanemu, zamieszkałemu poza obszarem miasta Zabrze, a na obszarze właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lubaczowie. W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta wskazał, że jest on właściwy do wszczęcia i prowadzenia egzekucji jedynie w sytuacji, gdy na jego terenie działania znajduje się miejsce zamieszkania zobowiązanego. Jednakże w przypadku, gdy miejsce zamieszkania zobowiązanego znajduje się poza zasięgiem terytorialnym działania Prezydenta Miasta, tytuł wykonawczy powinien być przekazany organowi egzekucyjnemu, który posiada zarazem właściwość rzeczową oraz miejscową. Prezydent Miasta powołał się na treść art. 19 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), który stanowi, że, z zastrzeżeniem § 2-8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków obcych państw o udzielenie pomocy w zakresie, o którym mowa w art. 66d § 1 u.p.e.a. Natomiast zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. W ocenie Prezydenta Miasta w spornym stanie faktycznym organem właściwym w sprawie jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lubaczowie, który posiada na mocy art. 19 § 1 u.p.e.a. właściwość rzeczową, a którego właściwość miejscowa obejmuje swym zakresem miejsce zamieszkania zobowiązanego. Odpowiadając na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lubaczowie wniósł o uznanie Prezydenta Miasta Zabrze za organ właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności z tytułu opłaty za pobyt i usługi w izbie wytrzeźwień na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego wyłączną właściwość rzeczową w odniesieniu do spornej sprawy egzekucyjnej posiada Prezydent Miasta Zabrze, co wynika z art. 19 § 2 u.p.e.a., stanowiącego, że właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego, jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W sporze kompetencyjnym pomiędzy Prezydentem Miasta a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego, poddanym w niniejszym postępowaniu pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żaden z wyżej wskazanych organów nie uważa się za właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności za pobyt w izbie wytrzeźwień na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezydenta Miasta przeciwko zobowiązanym zamieszkałym poza obszarem miasta Zabrze. Jest to zatem negatywny spór kompetencyjny pomiędzy organem jednostki samorządu terytorialnego a organem administracji rządowej, do rozstrzygnięcia którego na mocy art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), który stosuje się w sprawach egzekucyjnych na mocy odesłania zawartego w art.18 u.p.e.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Brak właściwości organu powoduje niemożliwość prowadzenia przez organ postępowania egzekucyjnego. Dla ustalenia administracyjnego organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia w trybie egzekucji należności pieniężnych decydujące znaczenie mają przepisy regulujące właściwość rzeczową i miejscową. Właściwość rzeczowa organów została uregulowana w art. 19 u.p.e.a., na który zasadnie powołuje się Prezydent Miasta, nie dostrzegając jednak, że § 1 tego przepisu, wyznaczający właściwość rzeczową naczelnika urzędu skarbowego, stosuje się z zastrzeżeniem wyjątków uregulowanych w § 2-8. Jakkolwiek więc nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 19 § 1 u.p.e.a. organem uprawnionym do stosowania w całości lub części określonych w tej ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym jest naczelnik urzędu skarbowego, to w art. 19 § 2 u.p.e.a. sformułowano wyjątek od powyższej zasady. Zgodnie z treścią ostatniego z powołanych przepisów, właściwy organ gminy o statusie miasta, wymieniony w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego, jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Analiza przepisu art. 19 § 1 i § 2 u.p.e.a. pozwala na stwierdzenie, że co do zasady uprawnionym do prowadzenia egzekucji i stosowania wszystkich środków egzekucyjnych jest naczelnik urzędu skarbowego, chyba że uprawnionym do prowadzenia egzekucji jest organ gminy o statusie miasta oraz gminy tworzącej powiat warszawski. Uprawnienie to dotyczy należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i poboru jest właściwy ten organ. Oznacza to, że samorządowy organ egzekucyjny uprawniony jest do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych wyłącznie "własnych wierzytelności", czyli takich, co do których orzeka o ich wysokości i dla których poboru jest właściwy. W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, że organem uprawnionym do określenia i pobierania należności pieniężnych z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień jest Prezydent Miasta Zabrze, a to oznacza, że jest on organem właściwym rzeczowo w zakresie tych należności pieniężnych. Właściwości tej nie mogą wyłączyć przepisy dotyczące właściwości miejscowej, w tym także powołanego przez Prezydenta Miasta Zabrze we wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, przepisu art. 22 § 2 u.p.e.a., przede wszystkim dlatego, że ustalenie właściwego miejscowo organu następuje spośród organów w ramach tej samej właściwości rzeczowej. Nie mogą jej również wyłączyć trudności techniczne, czy też względy ekonomiki postępowania egzekucyjnego, jak przyspieszenie postępowania egzekucyjnego oraz zmniejszenie jego kosztów, wobec jasnej i jednoznacznej regulacji wynikającej z art. 19 § 2 u.p.e.a, na mocy którego nastąpiło przekazanie właściwości w zakresie egzekucji spornych należności na rzecz Prezydenta Miasta Zabrze. Zaprezentowane powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje w zgodzie z innymi orzeczeniami tego sądu, które zapadły w podobnych sprawach (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 czerwca 2008 r., II FW 2/08, z dnia 22 września 2011 r., II FW 3/11, z dnia 17 listopada 2011 r., II FW 4/11 i z dnia 22 marca 2013 r., II FW 8/12). Z przedstawionych względów, podzielając pogląd Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lubaczowie, a także ugruntowane stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a. rozstrzygnął spór kompetencyjny, wskazując Prezydenta Miasta Zabrze jako organ właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności za pobyt w izbie wytrzeźwień na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego.