I FZ 515/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2121/13 w zakresie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonym postanowieniem z 18 listopada 2013 r., III SA/Wa 2121/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. T. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, stosownie do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. W motywach orzeczenia Sąd wywiódł, że w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście w jej przypadku przesłanek uzasadniających orzeczenie, o którym mowa w art. 61 § 3 Ppsa oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami. Nie jest wystarczające, by okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji występowały w sprawie; sąd musi mieć o nich wiedzę i możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Wniosek skarżącego powyższych wymogów nie spełnia, gdyż jedyną okolicznością wskazaną na jego uzasadnienie są nieodwracalne skutki wykonania decyzji dla posiadanego majątku. Tymczasem każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek w finansach podmiotu zobowiązanego do ich uiszczenia. Nie jest to więc sytuacja, która per se uzasadnia zastosowanie ochrony tymczasowej. Skarżący nie wykazał, że szkoda wywołana wykonaniem decyzji będzie tego rodzaju, że nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Zauważono ponadto, że przesłanki udzielenia prawa pomocy oraz wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie są tożsame. W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 Ppsa. W uzasadnieniu podniesiono, że wbrew twierdzeniu Sądu skarżący wskazał okoliczności mające uzasadniać wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (tak w skardze, której integralną część stanowił przedmiotowy wniosek, jak i zwłaszcza w kolejnych pismach procesowych). W aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające skomplikowaną sytuację materialną strony, którą Sąd uwzględnił przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (post. z 1 października 2013 r.). Tym samym Sąd dysponował informacją, która pozwalała także na ocenę przesłanek z art. 61 § 3 Ppsa. Niewątpliwie bowiem sytuacja finansowa wnioskodawcy rzutuje również na ocenę ewentualnych skutków wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał w związku z powyższym, że egzekucja administracyjna spowoduje nieodwracalne skutki faktyczne dla skarżącego i jego majątku. Może w szczególności stanowić zagrożenie dla zdrowia skarżącego, gdyż mógłby on zostać pozbawiony środków na utrzymanie siebie i małżonki, zważywszy zwłaszcza na wysokość egzekwowanego zobowiązania podatkowego (1.315.011 zł). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Trafna jest argumentacja zażalenia, w ramach której strona wykazuje, że Sąd skoncentrował się na stosunkowo ogólnikowej formule wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, pomijając w tym kontekście znane mu okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego i wynikające z akt sprawy informacje dotyczące wysokości egzekwowanej należności. Zagadnienie, czy uprawdopodobnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 Ppsa spoczywa w całości na wnioskodawcy, czy też jego argumentacja (ewentualnie również przedłożone dokumenty źródłowe) mogą być uzupełnione analizą akt sprawy dokonaną przez Sąd (niejako ex officio) wywołuje rozbieżności w orzecznictwie, czego wyrazem jest oczekujące na rozpoznanie przez skład powiększony pytanie prawne Rzecznika Praw Obywatelskich z 23 sierpnia 2013 r. (sygn. Sądu II FPS 9/13): "czy sąd administracyjny orzekając o udzieleniu ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 Ppsa jest zobowiązany uwzględnić oprócz wniosku skarżącego materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy?" Skład orzekający w tej sprawie stoi na stanowisku, że istotnie – jak wskazał Sąd pierwszej instancji – w interesie strony leży możliwie najbardziej wyczerpujące wykazanie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nie stoi jednakże powyższe na przeszkodzie uwzględnieniu przez Sąd rozpoznający wniosek o ww. przedmiocie informacji wynikających z akt sprawy (pośrednio wywieść można taki zakres oceny z art. 61 § 4 Ppsa), w szczególności, gdy jak w niniejszej sprawie, były one już przedmiotem analizy Sądu. Trafnie bowiem zauważono w zażaleniu, że o trudnej sytuacji finansowej skarżącego Sąd pierwszej instancji powziął już wiedzę w związku z postępowaniem w zakresie przyznania prawa pomocy, zakończonym uwzględnieniem wniosku strony w tym zakresie. Jakkolwiek przy tym przesłanki przyznania prawa pomocy nie są tożsame z przesłankami udzielenia ochrony tymczasowej, to jednak bez wątpienia sytuacja finansowa strony wnioskującej o tę ochronę rzutuje na ocenę ewentualnych skutków wykonania zaskarżonej decyzji, na co również zasadnie zwrócono uwagę w zażaleniu. Zdaniem Sądu odwoławczego w sytuacji, gdy stan majątkowy strony jest tego typu, że uzasadnia pomoc materialną Skarbu Państwa (w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), można ze znacznym prawdopodobieństwem uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji pozbawi skarżącego środków utrzymania, zwłaszcza gdy uwzględni się wartość egzekwowanej należności, która wynosi w niniejszej sprawie 1.315.011 zł. Taka sytuacja postrzegana jest w orzecznictwie jako (potencjalna) szkoda uzasadniająca wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (zob. np. post. NSA z 26 marca 2010 r., II FZ 51/10, CBOSA). W związku z powyższym zawarte w skardze (wniosku) twierdzenie, że wykonanie decyzji może skutkować nieodwracalnymi skutkami nie tylko dla majątku skarżącego (do czego odniósł się Sąd wojewódzki), ale i dla niego samego, należy uznać w okolicznościach sprawy za wystarczające do udzielenia ochrony tymczasowej, o której mowa w art. 61 § 3 Ppsa. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie ww. przepisu w zw. z art. 188 i art. 197 § 2 Ppsa.