II SA/Łd 881/13

Dnia 2 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - oddala skargę. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania A. J. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] Nr [...]. Jak wynika z akt sprawy A. J. wystąpił do Prezydenta Miasta C. o rozłożenie na raty spłaty zaliczki alimentacyjnej w wysokości 13.209 zł. Pismo w tej sprawie zostało przekazane do rozpatrzenia Wójtowi Gminy G., jako organowi właściwemu dłużnika. Decyzją z dnia [...] organ I instancji umorzył postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, wskazując, że A. J. jest dłużnikiem z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych realizowanych na podstawie nieobowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zadłużenie to jest wymagalne i podlega zwrotowi w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Powyższa ustawa została uchylona ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która nie wprowadziła prawnej możliwości rozłożenia na raty długu powstałego z tytułu wypłacenia na rzecz osób uprawnionych zaliczek alimentacyjnych. Brak jest zatem podstawy prawnej, na mocy której organ mógłby rozłożyć na raty zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W odwołaniu od tej decyzji A. J. wyjaśnił, że pomimo zawartych umów z ZUS i MOPS w C. dotyczących innych części zadłużenia, nie może skorzystać z art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r., ponieważ córki odsyłały mu bieżące alimenty i uniemożliwiały mu tym samym ubieganie się o umorzenie należności. Z tego względu zwrócił się o umożliwienie mu ratalnej spłaty zadłużenia. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygniecie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r., utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm.). Przepis art. 41 ustawy przewiduje, iż sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa użyte w tym przepisie sformułowanie "podlegają rozpatrzeniu" oznacza, iż chodzi tu o postępowanie rozpoznawcze prowadzone w sprawach o przyznanie tego rodzaju świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 2 października 2012 r. sygn. akt I OSK 618/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak przepisów przejściowych dotyczących zasady stosowania ulg w dochodzeniu zwrotu zaliczek alimentacyjnych, powoduje zatem konieczność rozpatrywania tych spraw przez organy administracji publicznej w oparciu o przepisy obowiązujące w chwili orzekania przez te organy. Dalej Kolegium podniosło, że kwestie stosowania ulg w spłacie należności obciążających dłużników alimentacyjnych reguluje art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Stosownie do postanowień art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela, którym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (art. 2 pkt 10 ustawy), może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C., jako organ właściwy wierzyciela, przekazał wniosek A. J. celem załatwienia według kompetencji zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy Wójtowi Gminy G., tj. organowi właściwemu dłużnika. Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może jedynie umorzyć należności, o których mowa wart. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w tym zaliczki alimentacyjne, w określonej wysokości, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez wskazany w przepisie okres czasu. Tym samym rozłożenie na raty zaliczki alimentacyjnej nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego w oparciu o ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przed organem właściwym dłużnika i organ administracji nie może takiego wniosku rozpoznawać. W związku z tym, że nie było podstaw do prowadzenia postępowania, Kolegium stwierdziło, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Jakiekolwiek wtedy rozstrzygnięcie merytoryczne staje się prawnie niedopuszczalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. J. wniósł o umożliwienie ratalnej spłaty zadłużenie, celem uniknięcia licytacji gospodarstwa i domu, które są jedynym źródłem jego utrzymania. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G. o umorzeniu postępowania w sprawie rozłożenia na raty spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 105 § 1 k.p.a. W myśl przywołanego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. zachodzi, gdy brak jest jednego z elementów stosunku materialnoprawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Może mieć ona charakter podmiotowy lub przedmiotowy. Pierwszy z przypadków zachodzi wtedy, gdy z żądaniem występuje podmiot, któremu nie służy przymiot strony w postępowaniu, drugi - gdy sprawa nie ma charakteru administracyjnego, albo gdy nastąpiło przedawnienie żądania lub gdy brak jest przedmiotu żądania. Bezprzedmiotowym może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Umorzenie postępowania w przypadku bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, zaś decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie oceniły organy administracyjne obu instancji, mieliśmy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania o charakterze przedmiotowym, ponieważ w obowiązującym systemie prawa brak jest podstawy prawnej do wydania przez organ właściwy dłużnika decyzji o rozłożeniu na raty spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Jednocześnie organy prawidłowo przyjęły, że skoro ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.) utraciła moc i z dniem 1 października 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), przywoływana dalej w tekście jako "ustawa", która nie przewiduje przepisów przejściowych w zakresie stosowania ulg w dochodzeniu zwrotu zaliczek alimentacyjnych, niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu w świetle przepisów obecnie obowiązujących, a więc ustawy z dnia 7 września 2007 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej A. J. zwrócił się do Prezydenta Miasta C. o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, powołując się na trudną sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną. Wniosek ten został przekazany organowi właściwemu dłużnika, czyli w tym wypadku Wójtowi Gminy G., celem rozpoznania w trybie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Brzmienie cytowanego powyżej unormowania nie nasuwa większych wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznego wniosku, że organ właściwy dłużnika (w tym wypadku Wójt Gminy G.) może (choć nie ma takiego obowiązku) tylko i wyłącznie umorzyć określone w nim należności, jeżeli dodatkowo spełnione zostaną pozostałe warunki określone w tym przepisie. Organ właściwy dłużnika, w odróżnieniu od organu właściwego wierzyciela, którego prawne możliwości działania reguluje art. 30 ust. 2 ustawy, nie posiada natomiast kompetencji do zastosowania wobec dłużnika alimentacyjnego jakichkolwiek innych ulg w spłacie jego zadłużenia, poza ewentualnym umorzeniem należności. Z pewnością zaś nie jest on uprawniony do rozłożenia na raty spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W takiej sytuacji, skoro brak jest materialnoprawnych podstaw do wydania decyzji w przedmiocie żądania A. J., organ prawidłowo wydał decyzję o umorzeniu postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. W tym miejscu jednak trzeba zwrócić uwagę na regulację art. 30 ust. 2 ustawy. Przepis ten stanowi mianowicie, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W świetle obowiązującego poglądu judykatury norma art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. (vide: wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11 – Lex nr 1131469). Wobec powyższego skarżący może się ewentualnie zwrócić do organu właściwego wierzyciela (Prezydenta Miasta C.) w trybie art. 30 ust. 2 ustawy z wnioskiem o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Reasumując, zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych więc względów Sąd zobligowany był oddalić skargę. O powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. a.bł.