II GSK 210/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. W. U. P., B., P. i H. "B." Spółki z o.o. w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1557/13 o odrzuceniu skargi P. W. U. P., B., P. i H. "B." Spółki z o.o. w K. na orzeczenie Komitetu Odwoławczego przy Polskim Centrum Akredytacji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia odwołania w sprawie zawieszenia akredytacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1557/13, odrzucił skargę Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych "B." Sp. z o.o. z siedzibą w K. na orzeczenie Komitetu Odwoławczego przy Polskim Centrum Akredytacji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie rozpatrzenia odwołania w sprawie zawieszenia akredytacji. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że orzeczeniem z dnia [...] marca 2013 r. Komitet Odwoławczy przy Polskim Centrum Akredytacji oddalił odwołanie Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych B. Sp. z o.o. z siedzibą w K. w sprawie zawieszenia w części akredytacji udzielonej spółce. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącej w dniu 22 marca 2013 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej zamieszczonego w aktach administracyjnych. W dniu 23 kwietnia 2013 r. spółka "B." wniosła za pośrednictwem organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na powyższe orzeczenie Komitetu Odwoławczego przy Polskim Centrum Akredytacji. Odrzucając skargę spółki, Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej w dniu 22 marca 2013 r., a zatem ustawowy termin 30 dni do złożenia skargi do sądu, określony w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), upłynął w dniu 22 kwietnia 2013 r. Ponadto WSA wskazał, że w treści orzeczenia Komitetu Odwoławczego przy Polskim Centrum Akredytacji, organ w sposób prawidłowy pouczył stronę o trybie oraz terminie zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego, powołując się na treść art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2010 r. Nr 138, poz. 935 ze zm.). Z zamieszczonej w aktach administracyjnych koperty wynika, że skarga została nadana w Urzędzie Pocztowym K. [...] w dniu 23 kwietnia 2013 r., a więc z naruszeniem terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o systemie oceny zgodności. II Skargę kasacyjną na postanowienie Sądu I instancji złożyło Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych "B." Sp. z o.o. w K. Spółka zaskarżyła powyższe orzeczenie w całości oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez adwokata, stosownie do norm przepisanych. Ponadto wniesiono o dopuszczenie, w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., dowodu z dokumentów, tj.: 1) koperty o nr przesyłki poleconej [...], w której doręczono orzeczenie Komitetu Odwoławczego przy Polskim Centrum Akredytacji w W. nr [...]; 2) faktur o nr [...] i [...] wystawionych przez Gospodarstwo Pomocnicze przy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w R. z siedzibą w T.; 3) zaświadczeń wystawionych przez Gospodarstwo Pomocnicze przy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w R. z siedzibą w T. M. W., o nr [...] i GP [...], bowiem jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 53 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o systemie oceny zgodności w zw. z art. 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; powoływanej dalej jako: k.p.a.) – poprzez niezasadne przyjęcie, że orzeczenie Komitetu Odwoławczego przy Polskim Centrum Akredytacji w W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia w części akredytacji udzielonej skarżącej spółce zostało jej prawidłowo doręczone w dniu 22 marca 2013 r. i w tym samym dniu rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi do WSA w W., w sytuacji gdy ocena dokumentów w sprawie zgromadzonych, w szczególności zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki listowej, a także koperty załączonej do niniejszej skargi, prowadzi do wniosku, że pismo zostało nadane nie do właściwego adresata: Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych "B." Sp. z o.o. z siedzibą w K., os. [...] P. [...], lecz do podmiotu "L. B. B. P.", mającego – jako odrębna jednostka – swoją siedzibę pod innym adresem, tj. os. D. [...] [...] w K., a także iż przekazano je "dorosłemu domownikowi" – synowi, nie zaś osobie uprawnionej przez spółkę do odbioru pism. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż doręczenia aktu organu administracji publicznej dokonano właściwemu podmiotowi oraz na ręce osoby uprawnionej do odbioru pism w siedzibie spółki. Jak wynika z treści aktu, został on skierowany do Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych "B." Sp. z o.o. z siedzibą w K. przy ul. P. H. [...] lok. [...], nie zaś do podmiotu o takiej nazwie lecz z siedzibą w K. przy os. [...] P. [...]. Ponadto spółka wskazała, że koperta, w której została nadana przesyłka polecona została zaadresowana do podmiotu o nazwie "L. B. B. P.", a nadawcą była Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w R. Oddział do spraw Systemów Jakości, nie zaś Komitet Odwoławczy przy Polskim Centrum Akredytacji w W. "L. B. B. P." jest jednostką badawczą, mieszczącą się pod adresem: os. D. [...] [...], [...]-[...] K. Skarżąca podkreśliła, że adres os. [...] P. [...] w K. który jest adresem spółki wynikającym z KRS oraz jest równocześnie miejscem zamieszkania rodziny M. W. – Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych "B." Sp. z o.o. W ocenie spółki wnoszącej skargę kasacyjną, brak wskazania na kopercie danych osoby prawnej – spółki oraz błędny adres Laboratorium sprawiły, że listonosz doręczający przesyłkę w dniu 22 marca 2013 r. pod adres podany na kopercie i na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (ZPO), przekazał ją osobie oznaczonej jako "syn", nie zaś jako osoba upoważniona do odbioru pism w siedzibie spółki, która w przypadku prawidłowo zaadresowanej koperty powinna potwierdzić odbiór swoim podpisem lub podpisem na pieczątce firmowej, umieszczonym na ZPO. Takie zaadresowanie i oznaczenie nadawcy przesyłki spowodowało zatem, że odbierający ją J. W. (syn) w dniu odbioru korespondencji (tj. w piątek 22 marca 2013 r.) uznał, iż pismo może dotyczyć spraw związanych z wcześniejszą współpracą Laboratorium z oddziałem Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w T., bądź też spraw osobistych jego ojca – M. W. M. W. został powiadomiony o odebraniu i złożeniu korespondencji w siedzibie Laboratorium dopiero w poniedziałek 25 marca 2013 r. i w ten dzień zapoznał się z treścią pisma. W związku z tą okolicznością od tego właśnie dnia liczył termin przewidziany do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, wobec czego skargę nadaną w dniu 23 kwietnia 2013 r. uznał za wniesioną w terminie. Wskazując na treść art. 45 k.p.a. skarżąca podniosła, że spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jako jednostce organizacyjnej pismo może być doręczone w lokalu jej siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism, czyli członkowi organu spółki uprawnionemu do jej reprezentowania, pełnomocnikowi procesowemu spółki, ustanowionemu w postępowaniu administracyjnym w sprawie, bądź też pracownikowi uprawnionemu do odbioru pism. Nie może być ono doręczane w sposób przewidziany dla doręczeń osobom fizycznym, określony w art. 42-44 k.p.a. W niniejszej sprawie doręczenia dokonano zaś w trybie przewidzianym w art. 43 k.p.a. Zdaniem kasatora, zarówno treść pisma, jak i koperta, w której zostało ono przesłane, powinny wskazywać właściwego adresata. W rozpoznawanej sprawie orzeczenie organu zostało doręczone przy zaistnieniu szeregu przedstawionych powyżej uchybień. Nieprawidłowe doręczenie decyzji powoduje z kolei, iż termin do wniesienia środka zaskarżenia nie biegnie, co nie może skutkować stwierdzeniem jego uchybienia. Ustalenie przekroczenia terminu do wniesienia skargi wymaga jednoznacznego stwierdzenia daty doręczenia decyzji podlegającej zaskarżeniu, co w rozpoznawanej sprawie jest niemożliwe. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komitet Odwoławczy przy Polskim Centrum Akredytacji wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy i zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, która jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Zarzut zawarty w petitum skargi kasacyjnej oparty został na podstawie ujętej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a, a więc na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sporu sprowadza się do niezasadnego, w ocenie skarżącej, odrzucenia jej skargi ze względu na niewłaściwe przyjęcie przez Sąd I instancji, że środek zaskarżenia został wniesiony po terminie. W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, że w myśl art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie zaś z treścią art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Według art. 40 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi. Doręczenie pism jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym reguluje art. 45 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem doręczeń dokonuje się w lokalu siedziby tych podmiotów do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Powołany przepis zawiera zatem dwie przesłanki skuteczności doręczenia, jedną związaną z adresem i drugą związaną z osobą odbierającą korespondencję. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek skuteczności doręczenia należy wskazać, że przepis art. 45 k.p.a. wymaga przede wszystkim aby doręczenie było dokonane w lokalu siedziby adresata. W przypadku spółek prawa handlowego jest nią adres podany w Rejestrze. Zgodnie bowiem z art. 38 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) osoby prawne, do których stosuje się przepisy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, są obowiązane we wniosku o wpis do rejestru wskazać nie tylko siedzibę, lecz także adres. Art. 17 ust. 1 i 2 powołanej ustawy wprowadza przy tym domniemanie, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. Ponadto art. 34 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy wymienia siedzibę i adres, jako obligatoryjne elementy pisemnych oświadczeń, jakie podmioty wpisane do Rejestru kierują, w zakresie ich działalności, do oznaczonych osób. Powyższe regulacje nakazują uznawać za siedzibę i adres spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dane ujawnione w Rejestrze. Adres obejmuje oznaczenie ulicy, nr domu oraz nr lokalu, w sytuacji gdy spółka nie zajmuje całego budynku, lecz tylko poszczególne pomieszczenie. W takim kontekście należy zatem rozumieć użyty w art. 45 k.p.a. zwrot, że doręczeń dokonuje się w lokalu siedziby tych podmiotów. Chodzi tu bowiem o lokal, znajdujący się pod tym adresem pod jakim działa spółka. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy zauważyć, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zawartego w aktach administracyjnych wynika, iż korespondencja zawierająca akt organu, podlegający w sprawie zaskarżeniu została wysłana w sposób nieprawidłowy. Jako adresata wskazano bowiem L. "B." B. – P. Os. [...] P. [...], [...]-[...] K. Akt powyższy był zaś wydany dla zupełnie innego podmiotu, tj. dla Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Usług Projektowych, Budowlanych, Produkcyjnych i Handlowych "B." Sp. z o.o., którego adres wynikający z KRS oraz z pism spółki mieści się przy os. [...] P. [...], [...]-[...] K. i które to Przedsiębiorstwo jest w rozpoznawanej sprawie stroną postępowania. Zbadanie prawidłowości dokonanego doręczenia ma w tym przypadku zasadnicze znaczenie, ponieważ od daty tej czynności należy liczyć bieg terminu do wniesienia skargi. Kwestia odbioru korespondencji w sprawie może zatem nasuwać wątpliwości co do faktycznego jej otrzymania przez skarżącą spółkę w dacie widniejącej na ZPO. Przepis art. 45 k.p.a. wymaga również aby doręczenie zostało dokonane do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że upoważnienie do odbioru korespondencji może być udzielone w sposób dorozumiany. Mianowicie, jeżeli odbioru pisma dokonał pracownik, potwierdzając odbiór poprzez przybicie pieczątki zawierającej oznaczenie danego podmiotu wraz ze swoim podpisem, to z takiego działania można domniemywać, że był uprawniony do odbioru korespondencji (por. postanowienie SN z dnia 5 sierpnia 1999 r., II CKN 509/99, OSNC 2000, nr 2, poz. 42; postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., II FSK 1456/08, lex nr 552655). Skutki uchybień pracowników obciążają adresata (por. postanowienie SN z dnia 5 października 1994 r., III ARN 54/04, OSNP 1994 r., nr 12, poz. 187). Natomiast odebranie korespondencji przez osobę nieuprawnioną jest prawnie bezskuteczne (postanowienie SN z dnia 27 września 1969 r., I CZ 86/69, Palestra 1970 r., nr 12, poz. 225). Z komentowanego przepisu wynika niedopuszczalność zarówno doręczenia pisma pracownikowi innemu niż pracownik upoważniony do odbioru pism, jak i doręczenia pisma innym osobom, np.: członkom rodziny, dorosłym domownikom, klientowi, sąsiadowi lub osobom przebywającym przypadkowo pod wskazanym adresem siedziby (por. postanowienie SN z dnia 5 października 1994 r., III ARN 54/94, OSNP 1994, nr 12, poz. 187). Nieprawidłowe, czyli niezgodne z art. 45 k.p.a., doręczenie pisma (decyzji) należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń, mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw i zbadania zgodności z prawem wydanej decyzji przez sąd administracyjny. Co do zasady należy stwierdzić, że przez osobę upoważnioną do odbioru pism należy rozumieć nie tylko osobę, która ma specjalne upoważnienie w tym zakresie, ale również osobę, która ze względu na funkcję wykonywaną w organizacji adresata jest regulaminowo lub zwyczajowo uprawniona do odbioru pism. Wskazać przy tym należy, że to na osobie prawnej ciąży obowiązek takiej organizacji pracy, by doręczanie pism w lokalu ich siedziby było możliwe a także, że osobę prawną obciąża takie zorganizowanie odbioru korespondencji, by odbioru dokonywała osoba upoważniona. Zaniedbania w tym zakresie obciążają adresata korespondencji. Jak wynika z akt sprawy zaskarżone orzeczenie zostało odebrane w dniu 22 marca 2013 r. przez J. W., określonego jako "syn właściciela", który na zwrotnym potwierdzeniu odbioru potwierdził odbiór tegoż pisma własnoręcznym podpisem. Brak kompetencji osoby odbierającej skierowaną do spółki przesyłkę wydaje się mieć w sprawie istotne znaczenie tym bardziej, że z ZPO nie wynika, iż osoba, która dokonała tej czynności posiadała stosowne upoważnienie i była uprawniona do odbioru pism. Z uzasadnienia Sądu I instancji nie wynika również, aby Sąd okoliczność tę wywiódł z innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, że za osobę uprawnioną do odbioru pism uznaje się osobę, która z racji podziału czynności w jednostce organizacyjnej wykonuje te czynności, ale dotyczy to niewątpliwie tylko pracownika tej jednostki. W konkretnej sytuacji, jaka miała miejsce w rozpoznawanym przypadku, nie można natomiast uznać za osobę uprawnioną do odbioru pism w imieniu spółki członka rodziny właściciela spółki, który w chwili doręczenia przebywał pod wskazanym adresem, jednakże przy odbiorze nie przedstawił stosownego upoważnienia do odbioru korespondencji adresowanej do skarżącej. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że odbiór korespondencji nastąpił wprawdzie pod adresem spółki, jednakże przesyłkę nadano do innego podmiotu, a nadto odbioru dokonała osoba określona na ZPO jako syn właściciela, a nie jako osoba uprawniona do odbioru pism. Przy odbiorze przesyłki nie było ponadto żadnej wzmianki, co do tego, że osoba która odebrała korespondencję podjęła się tej czynności w imieniu skarżącej spółki i była do tego przez stronę upoważniona. Taki stan rzeczy powoduje, że całkowicie nieprawidłowo, a przynajmniej przedwcześnie, gdyż bez wnikliwej analizy kwestii prawidłowości doręczenia, Sąd I instancji uznał czynność doręczenia za wywołującą skutki prawne. Nieustalenie zaś przez WSA, czy orzeczenie organu zostało doręczone w sposób prawidłowy, miało zasadnicze znaczenie w sprawie, gdyż od daty doręczenia tej przesyłki należy liczyć termin przewidziany na wniesienie stosownego środka zaskarżenia. Uznanie zaś korespondencji za skutecznie doręczoną, pomimo wykazanych uchybień tej czynności, implikowało przyjęcie przez Sąd, że datą rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi, była data wynikająca ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, tj. dzień 22 marca 2013 r. W konsekwencji powyższego Sąd I instancji stwierdził z kolei, że skarga nadana 23 kwietnia 2013 r. została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu. W ocenie NSA, doręczenie w niniejszej sprawie zostało dokonane z naruszeniem art. 45 k.p.a., co czyni zasadnym zarzut sformułowany w petitum skargi kasacyjnej. Okoliczności powyższe Sąd I instancji weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku spółki o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS 4/07 (publ. ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23) wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał, tj. z art. 269 § 1 p.p.s.a.