II SA/Po 731/13

Dnia 16 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013 roku sprawy ze skargi K. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2013 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z dnia [...] 2013 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku K. D. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że kwota 800 zł pobrana przez K. D. tytułem podwyższenia dodatku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na rzecz A.M. w okresie od 1 marca 2012 r. do 31 października 2012 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, odmówił przywrócenia K. D. terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że decyzję z dnia [...] 2013 r. wydaną w niniejszej sprawie Prezydent Miasta P. doręczył stronie – przez jej pełnoletniego domownika – babcię strony w dniu 14 stycznia 2013 r. Wskazał, iż zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Kolegium stwierdziło, że termin do wniesienia odwołania upływał stronie w dniu 28 stycznia 2013 r.. z akt sprawy wynika zaś, że K. D. złożyła osobiście odwołanie w siedzibie P. Centrum Świadczeń w dniu 30 stycznia 2013. Niewątpliwie więc odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Organ odwoławczy wskazał, że w treści odwołania strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dopełniając jednocześnie czynności, dla której termin ten był przewidziany (art. 58 § 2 k.p.a.). Kolegium wskazało, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociaż lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Organ odwoławczy podkreślił, iż w doktrynie postępowania administracyjnego przyjmuje się, że brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. Zdaniem organu II instancji strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. K. D. we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazała, że decyzja została odebrana osobiście przez jej osiemdziesięcioletnią babcię, która zapomniała w terminie przekazać stronie list zawierający decyzję. Kolegium, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazało, że jeżeli osoba, do rak której dokonano doręczenia zastępczego, nie powiadomiła adresata o decyzji w terminie do wniesienia odwołania, to zaniechanie tej osoby wywołuje skutki dla adresata tej decyzji i nie stanowi okoliczności uprawdopodobniającej, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. K. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższe postanowienie SKO w P. Podniosła, iż decyzję organu I instancji odebrała jej 80-letnia babcia, która ma kłopoty z pamięcią i dlatego nie powiadomiła skarżącej o korespondencji. W dowód tego przedłożyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że J. J. wymaga stałej opieki innej osoby. Skarżąca wskazała, że pracuje do późnych godzin i dlatego nie dopytała babci o korespondencję. Zdaniem skarżącej uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. W ocenie Sądu organ odwoławczy wydając zaskarżonej postanowienie dopuścił się naruszenia art. 58 § 1 i 2 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze m., dalej: p.p.s.a.). Przypomnieć należy, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania. W dniu 4 stycznia 2013 r. decyzja organu I instancji została doręczona jej trybie zastępczym uregulowanym w art. 43 § 1 k.p.a. do rąk dorosłego domownika – 80-letniej babci skarżącej J. J., która zobowiązała się oddani pisma adresatowi, tj. skarżącej. K. D. wniosła odwołanie w dniu 30 stycznia 2013 r., wnosząc równocześnie o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Podniosła, iż nie ponosi winy z powodu tegoż uchybienia, ponieważ "list został odebrany przez jej babcię, która ma 80 lat i zapomniała ten list przekazać". Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis art. 58 § 2 k.p.a. stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powołanego art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, jest także data uzyskania przez zainteresowaną osobę wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od daty uzyskania wiadomości o tym, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 listopada 2012 r., II SA/GL 699/12, Lex nr 1248912). Rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest zatem wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu. Niedopełnienie tej czynności stanowi brak formalny podania, który podlega usunięciu w trybie art. 64 § 2 k.p.a. W okolicznościach niniejszej sprawy K. D. wniosła w dniu 30 stycznia 2013 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jednocześnie składając odwołanie. Nie podała ona jednak, w jakiej dacie dowiedziała się o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, tj. w jakiej dacie odbierająca w trybie zastępczym decyzję organu I instancji, jej babcia J. J. przekazała jej tę korespondencję z tą decyzją. Organ odwoławczy, nie czyniąc zadość przepisowi art. 58 § 2 k.p.a., tj nie wyjaśniając, czy ów wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ustawowym terminie przystąpił do jego merytorycznego rozpatrzenia. Tym samym uchybił przepisowi art. 64 § 2 w zw. z art. 58 § 2 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W sytuacji, gdyby skarżąca nie udzieliła organowi odwoławczemu odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 64 § 2 k.p.a. obowiązkiem organu byłoby pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Odnosząc się do oceny organu co do niespełnienia przez skarżącą przesłanki uprawdopodobnienia brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 k.p.a.) należy wyjaśnić, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że przy ocenie braku winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Pożądany tu jest więc kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 281). W ocenie Sądu organ odwoławczy dokonał błędnej, nazbyt rygorystycznej wykładni przepisu art. 58 § 1 k.p.a., uznając, że skarżąca ponosi winę za uchybienie terminu. Organ stwierdził, powołując przy tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zawarte w wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Op 331/12, zgodnie z którym jeżeli osoba, do rąk której dokonano doręczenia zastępczego, nie powiadomiła adresata o decyzji w terminie do wniesienia odwołania, to zaniechanie tej osoby wywołuje skutki dla adresata tej decyzji i nie stanowi okoliczności uprawdopodobniającej, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania przez adresata nastąpiło bez jego winy. SKO w Poznaniu nie wzięło jednak pod uwagę, że cytowany wyrok zostały wydany w zgoła odmiennym stanie faktycznym. W okolicznościach przywołanej sprawy strona w dacie doręczenia jej decyzji przebywała za granicą, a decyzję w trybie zastępczym odebrała żona strony przebywająca pod adresem w kraju wskazanym przez stronę organowi. Strona w tej sprawie uprawdopodobniała brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania okolicznością pobytu z granicą. W stanie faktycznym niniejszej sprawy kluczowe jest, że skarżąca de facto miała ograniczone możliwości przeciwdziałania uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Na skutek doręczenia zastępczego decyzji organu I instancji dorosłemu domownikowi – babci skarżącej, która ma 80 lat i ma – jak twierdzi skarżąca – kłopoty z pamięcią, nie dowiedziała się ona o doręczeniu decyzji w czasie właściwym do wniesienia odwołania. Nie rozstrzygając braku winy skarżącej w powołanym uchybieniu, uznać należy, że wskazane przez nią okoliczności co najmniej uprawdopodobniają, brak jej winy w uchybieniu terminu. Dodatkowo należy wskazać, że do skargi K. D. dołączyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że J. J. ma 80 lat i wymaga stałej opieki innej osoby. Mając na względzie powyższe uchybienia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżonej postanowienie, o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku).