I OSK 65/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa - Płudowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Ol 85/13 w sprawie ze skargi P. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej I. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie "3" i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie; II. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w O. na rzecz P. B. kwotę 380 (słownie: trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 85/13, po rozpoznaniu skargi P. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w udzieleniu informacji publicznej, w pkt 1 stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 2 orzekł o niewymierzaniu organowi grzywny, w pkt 3 umorzył postępowanie sądowe w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2012 r. P. B. wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w O. o udostępnienie zanonimizowanego wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniami, wydanych w sprawie, w której powodem był Skarb Państwa – Prezes Sądu Okręgowego w O., albo udzielenie informacji, że organ ten nie znajduje się w posiadaniu żądanych orzeczeń. Z identycznym wnioskiem P. B. wystąpił w dniu 22 grudnia 2012 r. do Prezesa Sądu Okręgowego w E. Pismem z dnia 28 grudnia 2012 r. Prezes Sądu Okręgowego w O. poinformował P. B., że z wnioskiem powinien zwrócić się do Prezesa Sądu Okręgowego w E., albowiem ten Sąd jest właściwy do wydania odpisu orzeczenia. W dniu 7 stycznia 2013 r. wnioskodawca wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w załatwieniu opisanego wyżej wniosku, wnosząc o zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, stwierdzenie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz o niewymierzanie organowi grzywny z urzędu. W dniu 17 stycznia 2013 r. Prezes Sądu Okręgowego w E. przesłał P. B. kserokopie wnioskowanych wyroków wraz z uzasadnieniami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 7/13 umorzył postępowanie sądowe zainicjowane na skutek wniesionej przez P. B. skargi na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej oraz stwierdził, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że po wniesieniu skargi na bezczynność skarżący otrzymał od Prezesa Sądu Okręgowego w E. kserokopie zanonimizowanych wyroków, których udostępnienia domagał się jednocześnie od Prezesa Sądu Okręgowego w O. Tym samym żądanie skarżącego na dzień orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stało się bezprzedmiotowe. Powyższe skutkowało umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej P. B., postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 1221/13, uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 7 marca 2013 r. i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniło pełnej treści art. 149 P.p.s.a. Uznanie przez ten Sąd, że organ po wniesieniu skargi przestał być bezczynny nie powoduje stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, w opisanym na wstępie wyroku stwierdził, że organ zobowiązany był załatwić sprawę w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.), a więc poprzez: 1) dokonanie czynności materialno-technicznej, jaką jest udzielenie informacji publicznej lub wydanie decyzji odmawiającej udzielenia informacji publicznej albo 2) wystosowanie pisma informującego, że wezwany podmiot nie jest zobowiązany do udzielenia informacji, gdyż nie jest to informacja publiczna, nie dysponuje informacją albo nie jest podmiotem, od którego można jej żądać lub 3) wystosowanie pisma informującego, że istnieje odrębny tryb dostępu do żądanej informacji. Żadnej z wymienionych form działania Prezes Sądu Okręgowego w O. nie wykonał. Oznacza to, że w dniu wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie wniosek P. B. nie został prawidłowo załatwiony i organ ten pozostawał w stanie bezczynności w jego rozpatrzeniu. Zdaniem Sądu, należy jednakże mieć na względzie, że w sprawach ze skarg na bezczynność sąd administracyjny rozpoznaje skargę z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego aktualnego na dzień wydania orzeczenia. Sąd, ponownie rozpoznając sprawę, uznał, że sprawa w zakresie bezczynności organu w udzieleniu informacji publicznej w dniu orzekania stała się bezprzedmiotowa. Bezsporne bowiem było, że po wniesieniu skargi P. B. uzyskał już informację objętą jego wnioskiem z dnia 22 grudnia 2012 r. od Prezesa Sądu Okręgowego w E. Okoliczność, że informację tę otrzymał od innego podmiotu, nie ma tu znaczenia. Istotne jest bowiem to, że żądana informacja znajduje się już w posiadaniu strony. Niezasadne byłoby zatem zobowiązywanie organu do rozpatrzenia wniosku strony o udzielenie informacji publicznej w sytuacji, gdy strona już tą informacją dysponuje. Z tych przyczyn postępowanie sądowoadministracyjne stało się w tej części bezprzedmiotowe, dlatego zostało umorzone (pkt 3 wyroku). Ponadto Sąd orzekł, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa i nie było podstaw do wymierzenia organowi grzywny (art. 149 § 1 zd. drugie i § 2 P.p.s.a.). Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł P. B. Zaskarżając wyrok w części obejmującej pkt 3 sentencji, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie przepisów postępowania, a to: 1) art. 149 § 1 P.p.s.a. wobec jego niezastosowania i braku zobowiązania organu do rozpoznania wniosku w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji ustalił bezspornie, że: - żądana przez skarżącego informacja ma charakter informacji publicznej; - w chwili złożenia skargi organ pozostawał w bezczynności; - w chwili orzekania organ nie rozpoznał wniosku skarżącego; 2) art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. wobec jego niewłaściwego zastosowania przez wadliwe przyjęcie, że postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi na bezczynność organu w udostępnianiu informacji publicznej staje się bezprzedmiotowe tylko dlatego, że w trakcie procesu przed sądem, inny organ udostępnił tożsamą informację, przy czym zaskarżony organ w chwili orzekania nadal wniosku nie załatwił w jakiejkolwiek formie i wciąż pozostawał w bezczynności; 3) art. 208 P.p.s.a. wobec jego niezastosowania i braku orzeczenia o kosztach na rzecz skarżącego, podczas gdy w chwili wnoszenia skargi była ona – zdaniem Sądu – zasadna, co wynikało z braku działania organu, który tym niewłaściwym postępowaniem spowodował poniesienie przez skarżącego wydatków niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 3 i w tym zakresie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ocena bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego musi uwzględniać fakt, że przedmiotem skargi na bezczynność w udostępnianiu informacji publicznej nie jest "roszczenie" o zobowiązanie organu do udostępnienia informacji publicznej, lecz żądanie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku. Sąd administracyjny nie nakłada obowiązku konkretnego załatwienia sprawy, lecz - jako sąd kasacyjny - dokonuje tylko kontroli legalności działalności (bezczynności) organów administracji publicznej, stosując przy tym środki określone w ustawie. Środkiem stosowanym w tym przypadku nie może być rzecz jasna zobowiązanie organu do udostępnienia informacji publicznej, podobnie jak w sprawach skarg na bezczynność w wydaniu aktów, nie może nim być zobowiązanie do wydania konkretnego rozstrzygnięcia. Jeśli zatem bezczynność organu upatrywana jest tu jako stan, w którym organ nie rozpoznał wniosku skarżącego, to bez względu na okoliczność, że skarżący otrzymał od innego organu informację publiczną, przedmiot skargi między skarżącym a zaskarżonym w niniejszej sprawie organem cały czas istnieje, bowiem organ ten nie wykonał obowiązku rozpoznania wniosku skarżącego w prawem przewidziany sposób. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej. Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie była bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w udzieleniu informacji publicznej na wniosek P. B. z dnia 22 grudnia 2012 r. o udostępnienie zanonimizowanego wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniami, wydanych w sprawie, w której powodem był Skarb Państwa – Prezes Sądu Okręgowego w O., albo udzielenie informacji, że organ ten nie znajduje się w posiadaniu żądanych orzeczeń. Bezsporne w sprawie jest, że skarżący kasacyjnie wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w O. o udzielenie mu informacji publicznej w opisanym wyżej zakresie. Organ nie udzielił mu żądanej informacji. W korespondencji z dnia 28 grudnia 2012 r. skierowanej do skarżącego, jako organ właściwy do udzielenia przedmiotowej informacji określił Prezesa Sądu Okręgowego w E. Wskazany Sąd Okręgowy w E. w znaczeniu procesowym był w posiadaniu przedmiotowych wyroków. Jednak zauważyć należy, że skarżący żądał od Prezesa Sądu Okręgowego w O. przedmiotowej informacji publicznej nie jako od "sądu" w znaczeniu procesowym, a od "sądu", jako urzędu państwowego, który był stroną postępowania sądowego zakończonego wskazanymi wyrokami. Otrzymanie przez P. B. od Prezesa Sądu Okręgowego w E. przedmiotowych wyroków nie zwalniało Prezesa Sądu Okręgowego w O. w udzieleniu P. B. informacji publicznej na jego wniosek z dnia 22 grudnia 2012 r. Wadliwe jest zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ nie pozostaje w bezczynności, gdyż strona otrzymała przedmiotową informację publiczną od innego podmiotu, już po wniesieniu skargi do Sądu, a tym samym postępowanie w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe – art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W sprawie sądowoadministracyjnej nie doszło bowiem do zaistnienia zdarzeń przed wydaniem wyroku przez Sąd pierwszej instancji, które uzasadniałyby uznanie, że organ wykonał swój obowiązek poprzez rozpoznanie wniosku o udzielenie informacji publicznej. Tym samym nie odpadła przyczyna dokonania kontroli zobowiązującej Sąd pierwszej instancji do oceny, czy organ pozostawał w bezczynności w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z powołanej ustawy wynika, że wniosek w sprawie udzielenia informacji publicznej, w razie jego uwzględnienia, skutkuje udostępnieniem żądanej informacji, co następuje w formie czynności materialno-technicznej. W przeciwnym razie organ wszczyna postępowanie administracyjne w sprawie odmowy udzielenia informacji publicznej i wydaje decyzję w tym przedmiocie, względnie decyzję umarzającą postępowanie (art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Ponieważ przepisy tej ustawy dotyczą tylko informacji publicznej, to w przypadku, gdy żądana informacja nie jest informacją publiczną należy jedynie powiadomić o tym wnioskodawcę. Ponadto, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy podmiot jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej tylko wtedy, gdy jest w jej posiadaniu. Jeżeli podmiot nie dysponuje żądaną informacją publiczną powinien również zawiadomić o tym wnioskodawcę w formie pisma informacyjnego. Wobec powyższego podniesione w podstawach skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 149 § 1 P.p.s.a. i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. należało uznać za uzasadnione, gdyż ich naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania. Natomiast nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 208 P.p.s.a., bo wykracza on poza zakres zaskarżenia. Przepis ten ma zastosowanie do orzekania co do kosztów postępowania z uwzględnieniem zasady zawinienia. W niniejszej sprawie skargą kasacyjną zaskarżono wyrok jedynie w pkt 3, który nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, jak wspomniano na wstępie rozważań, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższych względów, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się w części uzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego wyroku w pkt 3 i przekazaniu w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.