I OSK 379/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie: Sędzia NSA Bożena Popowska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1821/13 w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1821/12 w pkt 1 oddalił skargę G. P. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel, natomiast w pkt 2 zasądził koszty nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny: Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalono bowiem, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, zdolną do pracy w warunkach chronionych, jednak nie poszukuje pracy, gdyż jak oświadczył, nie pozwala mu na to wiek i stan zdrowia. Pełni on ponadto funkcję Prezesa Stowarzyszenia Bóg Honor Ojczyzna bez wynagrodzenia. Zdaniem organu, skarżący posiada zatem potencjał, który mógłby wykorzystać do wykonywania pracy płatnej, pozwalającej na ekonomiczne usamodzielnienie. Na dochód wnioskodawcy w kwietniu 2012 r. składał się zasiłek stały w wysokości 417 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 30 zł (łącznie 447 zł). Z kolei udokumentowanym wydatkiem była opłata za pokój w hotelu w wysokości 600 zł. Należność za pobyt w hotelu do 31 maja 2012 r. w wysokości 620 zł skarżący uregulował kartą kredytową. Organ podał, że wnioskodawca w ramach skierowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej "MOPS") uczęszcza na zajęcia i posiłki w Ośrodku Wsparcia od poniedziałku do piątku. Jest on ponadto właścicielem części kamienicy w L. przy ul. Ł. o powierzchni ponad 100 m2, stanowiącej 3 odrębne lokale mieszkalne. Obecnie 2 lokale są wynajęte, pierwszy na zasadzie umowy najmu, drugi na zasadzie przydziału kwaterunkowego, natomiast trzecie mieszkanie pozostaje puste. Opłaty za wynajem zajęte są przez komornika w związku z zaległymi alimentami na rzecz dzieci skarżącego. Organ podniósł, że motywował wnioskodawcę do wykorzystania swoich zasobów mieszkaniowych oraz do podjęcia negocjacji w sprawie kontraktu socjalnego, ale mimo spotkań z pracownikami socjalnymi nie podjął on rozmów. Informowano przy tym skarżącego, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w sprawie kontraktu ma wpływ na przyznanie pomocy finansowej. Również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 16 sierpnia 2011 r. zobowiązało G. P. do niezwłocznego podjęcia rozmów z pracownikiem socjalnym MOPS w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego, jednak nie stawił się on w tym celu na wezwanie organu. Organ podniósł, że zgodnie z treścią art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej dalej jako "U.p.s.", świadczeniobiorca jest zobowiązany do współdziałania z pracownikami socjalnymi. Przez współdziałanie należy rozumieć, m.in. gotowość skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego pomagającego beneficjentowi przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Brak takiej współpracy może natomiast, zgodnie z art. 11 ust. 2 U.p.s., stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W ocenie organu, taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżący ma możliwość wykorzystania posiadanej nieruchomości w L., a zatem bierne oczekiwanie na świadczenie z pomocy społecznej, bez wykazania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym poszukiwania źródeł dochodu, nie uprawnia go do świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia [...]września 2012 r., po rozpoznaniu odwołania G. P., utrzymało powyższą decyzję w mocy. Organ wyjaśnił, że celem pomocy społecznej jest podejmowanie takich działań, które umożliwią osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji przezwyciężenie jej i samodzielne zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych, a także integrację ze środowiskiem. Osoby korzystające z pomocy społecznej są przy tym zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu sytuacji w jakiej się znalazły (art. 4 U.p.s.), czego skarżący nie czyni. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca od 2002 r. jest objęty pomocą ze strony MOPS w Krakowie. Systematycznie przyznawane są mu zasiłki celowe, pobiera także zasiłek stały. Niemniej jednak nie podjął negocjacji odnośnie do zawarcia kontraktu socjalnego, a sugestie w sprawie zawarcia takiego kontraktu traktuje jako nękanie ze strony MOPS. Od szeregu lat skarżący wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym, gdzie miesięczna opłata za wynajem wynosi 600 zł. Organ nie kwestionował, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, gdyż jedynym jego stałym źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie 417 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 30 zł, niewielki zaś dochód z czynszu najmu 2 lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku w L. jest zajęty przez komornika na poczet zaległych alimentów należnych jego synom, jednakże nie może on oczekiwać zaspokajania całości jego żądań w formie pieniężnej, przy jednoczesnym braku chęci do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Kolegium stwierdziło, że skarżący posiada 3 lokale mieszkalne, dzięki którym byłby w stanie poprawić swoją sytuację życiową, a ewentualną pomoc w efektywnym wykorzystaniu własnego majątku mógłby uzyskać ze strony Gminy Kraków w ramach zawartego kontraktu socjalnego. W jednym z tych lokali mógłby bowiem zamieszkać, a tym samym nie może być mowy o niezaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji przez kilka lat przyznawał wnioskodawcy zasiłki celowe na pokrycie opłat za hotel, przy czym on sam nie podjął żadnych działań, by zmniejszyć koszty związane z zamieszkiwaniem na terenie Krakowa, natomiast opłaty za hotel reguluje terminowo co oznacza, że ma środki na ten cel. Uznając zatem, że skarżący faktycznie nie współpracuje z pracownikami MOPS w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej, zasadne było ograniczenie przyznawanej mu pomocy. W skardze na powyższą decyzję G. P. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2 U.p.s., art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", oraz art. 67 i art. 69 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Zdaniem skarżącego, organy nie uwzględniły jego potrzeb oraz sytuacji materialnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając powyższą skargę wskazał, powołując się na treść przepisów art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 i art. 11 ust. 2 U.p.s., że organy prawidłowo uzasadniły odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie opłat za hotel. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych i przynajmniej w jednym z nich mógłby zamieszkać. W tych warunkach nie może być mowy o niezaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. W uzasadnieniu wydanych decyzji wskazano przy tym na wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem w hotelu pracowniczym. Fakt, że skarżący jest osobą chorą na cukrzycę i leczy się, nie miał znaczenia w tej sprawie. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym mowa w przywołanych przepisach, przesądza bowiem, że w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, to jest ona w stanie pokonać dotyczące tej kwestii trudności życiowe, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Zdaniem Sądu, nietrafny jest zarzut skargi naruszenia art. 39 ust.1 i 2 U.p.s., który przewiduje, że zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Skoro organy ustaliły bezsprzecznie, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w kamienicy w L., a zatem ma możliwość zamieszkania w nich, to stwierdzenie, że nie zaistniała przesłanka niezaspokojonej potrzeby mieszkaniowej jako jednej z podstawowych potrzeb bytowych, jest oceną trafną. Sąd za nieprzekonywujący uznał argument skarżącego, że budynek w L. jest zdewastowany i nie nadaje się do zamieszkania, skoro w budynku tym mieszkają lokatorzy. Poza tym skarżący nie domagał się pomocy finansowej na remont, ale na pokrycie opłat za hotel. Wobec powyższego organy pomocy społecznej prawidłowo, działając na podstawie art. 39 U.p.s., wydały decyzję negatywną w sprawie i w sposób wystarczający ją uzasadniły. W ocenie Sądu, organy nie naruszyły również art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy ustaliły, że zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania skarżący żądał, jest w świetle jego sytuacji życiowej zbędne. Wykładnia przepisu art. 39 U.p.s. nie pozostawia bowiem żadnych wątpliwości, że to w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznane świadczenia w formie zasiłku celowego. W świetle powyższego, jedynie drugorzędne znaczenie ma to, że skarżący nie chciał skorzystać z kontraktu socjalnego. Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 22 października 2013 r. wniósł G. P., reprezentowany przez adw. [...], zaskarżając go w zakresie pkt 1, wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 1) art. 2 ust. 1 U.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że sam fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości w L. sprzeciwia się przesłankom występowania trudnej sytuacji życiowej skarżącego oraz niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia; 2) art. 11 U.p.s. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący nie współpracował z organem w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, podczas gdy wykazywał aktywność i gotowość przystąpienia do kontraktu socjalnego; 3) art. 39 U.p.s. poprzez uznanie, że zasiłek celowy na opłatę za hotel w wysokości 600 zł nie stanowi zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego wobec okoliczności posiadania własnej nieruchomości, podczas gdy skarżący nie miał i nie ma realnej możliwości zamieszkania w niej; 4) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 U.p.s. poprzez nieuwzględnienie, że dochód skarżącego nie wystarcza na pokrycie należności za hotel, w którym mieszka, a pomoc społeczna opiera się na wspieraniu osób i rodzin w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym mieszkaniowych; 5) art. 19, art. 67 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich nieuwzględnienie; II. naruszenie przepisów postępowania, tj. 1) art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", poprzez brak odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze przez skarżącego, a w szczególności naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczących udzielania zabezpieczenia społecznego obywatelom polskim oraz obowiązku udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów naruszało przepisy prawa materialnego; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie – zaniedbaniami w zakresie gromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, poprzez niezbadanie stanu technicznego nieruchomości w L. i arbitralne uznanie, że skarżący może w niej zamieszkać oraz bezpodstawne uznanie, że skarżący nie wykazuje aktywności w celu poprawienia swojej sytuacji materialnej i odmawia podpisania kontraktu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem. Wobec tego, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod wskazany przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r. sygn. akt FSK 618/04; https://cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji naruszył przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Powołanie jednak wyłącznie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. jako naruszenia prawa nie jest wystarczające do podważenia zaskarżonego wyroku, gdyż przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca chcąc postawić zarzut naruszenia ww. regulacji, zobowiązana jest bezpośrednio powiązać taki zarzut z wytykiem naruszenia innych przepisów (prawa materialnego w przypadku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i przepisów postępowania w przypadku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)), którym – jej zdaniem – uchybił Sąd I instancji w toku rozpatrywania sprawy. Brak takich odniesień oznacza w konsekwencji nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest natomiast uprawniony do przypisywania skarżącemu zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej, ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony. Skoro zatem w podstawie rozpatrywanej skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. nie powiązano z żadnymi przepisami, którym w ocenie składającego skargę kasacyjną, miał uchybić Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Za nieuzasadniony uznać należy również zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., którego skarżący kasacyjnie upatruje w tym, że Sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, w tym w szczególności zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok odnosi się do wszystkich zasadniczych kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w tym do podstawowego zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przepisu art. 39 ust. 1 i 2 U.p.s., tj. kwestii, czy skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel oraz do zarzutu naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 K.p.a. Wszystkie istotne w sprawie okoliczności zostały wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jeżeli nawet Sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, to w okolicznościach niniejszej sprawy, nie mogło mieć to istotnego wpływu na jej wynik. Za nieuzasadnione uznać należy również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 i art. 39 U.p.s, jak również przepisu art. 11 U.p.s. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 U.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, może być przyznany zasiłek celowy. Niewątpliwie żądanie przyznania pomocy, m.in. na zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, mieści się w katalogu potrzeb, na zaspokojenie których może być przyznany zasiłek celowy. Nie oznacza to jednak, że wniosek o jego przyznanie złożony przez osobę, która nie przekracza kryterium dochodowego (w przypadku skarżącego kryterium określonego w art. 8 ust. 1 U.p.s.), zostanie zawsze rozpatrzony pozytywnie. Przyznanie zasiłku celowego nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Jest to świadczenie fakultatywne zarówno w zakresie jego przyznania jak i wysokości. Należy mieć bowiem na względzie, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt l OSK 1464/06, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt l OSK 624/07 i z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05; https://cbois.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie naruszył art. 39 ust. 1 i 2 U.p.s. Prawidłowo uznał, że organy orzekające w sprawie wykazały zasadność odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wskazano na wysokość i strukturę osiąganych przez niego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w hotelu oraz że w miesiącu maju 2012 r. dysponował środkami na uregulowanie należności z tego tytułu. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest przy tym, że skarżący jest właścicielem części kamienicy w L. przy ul. Ł. o powierzchni ponad 100 m2, stanowiącej 3 odrębne lokale mieszkalne. W tej sytuacji Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka niezaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, która uzasadniałaby przyznanie mu zasiłku celowego na pokrycie opłaty za hotel. Z tych samych przyczyn Sąd I instancji nie naruszył również przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 U.p.s. Zgodnie bowiem z ich treścią pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, jednakże rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W niniejszej natomiast sprawie, jak już wskazano powyżej, skarżący kasacyjnie legitymuje się prawem własności do trzech lokali mieszkalnych, a tym samym jest w stanie pokonać dotyczące tej kwestii trudności życiowe wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a więc ma możliwość zaspokojenia we własnym zakresie potrzeby mieszkaniowej. Bez znaczenia w tej sytuacji było, że dwa z ww. lokali są wynajmowane, a jedyny wolny lokal jest w złym stanie technicznym. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd I instancji, skarżący nie domagał się pomocy finansowej na remont, ale na pokrycie opłat za hotel. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 11 U.p.s. wskazać należy, że choć został on postanowiony w sposób nieprawidłowy (art. 11 U.p.s. zawiera przepisy ujęte bowiem w trzy ustępy), to jednak z jego uzasadnienia wywnioskować można, że skarżący kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie ust. 2 tego artykułu. Zgodnie z jego treścią, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (co należy do obowiązków osób korzystających z pomocy społecznej na mocy art. 4 U.p.s.) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania jest bierna postawa wnioskodawcy, niepodejmowanie żadnych działań w celu aktywizacji zawodowej i poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednym zatem z czynników decydujących o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązanie własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy osoba w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna i o własnych siłach nie może tego stanu zmienić, nawet przy wykazywaniu najlepszych chęci (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2404/13; https://cbois.nsa.gov.pl). Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji błędne uznanie, że nie współpracował on z organem w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, podczas gdy wykazywał aktywność i gotowość przystąpienia do kontraktu socjalnego. Skarżący nie przedstawił jednak żadnego dowodu na podejmowanie takiej współpracy, a tym samym nie udowodnił, że twierdzenia organu w tym zakresie są nieprawdziwe. Należy mieć natomiast na uwadze, że rozwiązywanie przez osoby korzystające z pomocy społecznej problemów we własnym zakresie oznacza zarówno znalezienie pracy zarobkowej, jak też rezygnację z niektórych wydatków, dodatkowe oszczędności, pomoc rodziny czy sąsiadów. Dopiero rzeczywista niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający i pomocniczy. W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przepisu powyższego nie naruszył. Jak przy tym wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, kwestię braku współpracy skarżącego kasacyjnie z organem pomocowym uznał on za kwestię drugorzędną, skoro organy ustaliły, że zaspokojenie potrzeby bytowej, której finansowania skarżący żądał, jest w świetle jego sytuacji zbędne. Sąd I instancji nie naruszył również wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którymi Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych (art. 19). Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego (...), natomiast jeśli pozostaje bez pracy nie z własnej woli i nie ma innych środków utrzymania, ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa (art. 67). Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69). Jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnienia decyzji organów obu instancji, skarżący kasacyjnie jest pod stałą opieką MOPS w Krakowie. Systematycznie przyznawane są mu zasiłki celowe, pobiera także zasiłek stały i okresowy. Ma zatem udzielaną pomoc. Jak już natomiast wskazano powyżej, pomoc społeczna nie może być traktowana przez osoby z niej korzystające jako stałe źródło dochodu, nie każde ich żądanie może też zostać spełnione. W tej sytuacji, odmowa przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel, w szczególności, gdy skarżący może zaspokoić potrzeby mieszkaniowe we własnym zakresie, nie może zostać uznana za naruszenie powołanych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji należy stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób właściwy ocenił prawidłowość wydanych w tej sprawie decyzji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.