II SA/Rz 795/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi J. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...], utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] o odmowie umorzenia wyżej wymienionemu zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W jej podstawie prawnej Kolegium podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 - zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 – zwana dalej "ustawą"). Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem J. M. z dnia [...] października 2012 r. o umorzenie należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione: M. M., E. M. i M. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2011 r. do 30.09.2012 r. Wniosek uzasadniony został trudną sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną. Wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych orzekł o odmowie umorzenia J. M. zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9000 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ szczegółowo opisał dokonane w prowadzonym postępowaniu ustalenia w zakresie dochodu i sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej J. M. Wskazał, że wnioskodawca mieszka wraz z córką S. M. i matką H. S. i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dochód rodziny wynosi 2 610,58 zł, na który składa się kwota: 111,68 zł (dochód z gospodarstwa rolnego J. M.), 520 zł (świadczenie pielęgnacyjne na matkę H. S.), 250 zł (alimenty córki S. M.), 1142,90 zł (świadczenie z ZUS H. S.), 586,00 zł (gospodarstwo rolne H. S.). Miesięczne udokumentowane wydatki to kwota ok. 670,65 zł. Zatem do dyspozycji rodziny J. M. pozostaje kwota 1 939,93 zł. na jednego członka rodziny to kwota 646,64 zł/m-c. Argumentując odmowę uwzględnienia wniosku organ powołał się na art. 30 ust. 2 ustawy i podniósł, że zadłużenie J. M. z tytułu wypłaconych przez organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, tj. M. M., E. M., M. M. wynosi 9000 zł. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest, zdaniem organu, następstwem zaniechania wnioskodawcy polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci: M. M., E. M., M. M., ustanowionego postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. (sygn. [...]). Organ I instancji podkreślił, iż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, bowiem służy realizacji zasady ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie, edukację. Decyzja wydawana przez organ właściwy wierzyciela na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na zastosowanie ww. przepisu i umorzenie zaległości. Sytuacja dochodowa J. M. nie kwalifikuje go do wydania pozytywnej dla niego decyzji. Zdaniem organu posiadany umiarkowany stopień niepełnosprawności, orzeczony na czas określony, nie eliminuje wnioskodawcy z rynku pracy. Odwołanie od tej decyzji złożył J. M. wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazania jej do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadnia umorzenia należności, podczas gdy jest on w bardzo trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Zarzucił także naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Analiza zebranego materiału dowodowego bezsprzecznie prowadzi do wniosku, że nie jest on w stanie dokonać spłaty zaległości. Zwrócił uwagę na niepodpisanie wywiadu środowiskowego, gdyż nie zawarto w nim wszystkich przekazanych przez niego informacji, jest więc on niepełny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2013 r. uznało odwołanie J. M. za nieuzasadnione i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W pierwszej kolejności wskazało na brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy i podkreśliło, że uprawnienie organu do umorzenia należności alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej realizowane jest w ramach uznania administracyjnego, które uzależnione jest od zaistnienia okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. W dalszej części uzasadnienia prowadząc rozważania dotyczące działania organu w ramach uznania administracyjnego Kolegium wyjaśniło, że dokonane w sprawie ustalenia i motywy, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji nie uzasadniają stwierdzenia, że organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego. Analiza akt sprawy wskazuje, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką H. S. i córką S. M. Łączny dochód rodziny to kwota 2 610, 58 zł. J. M. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony do czerwca 2014 r. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak możliwość uzyskania dochodu. Orzeczony stopień niepełnosprawności nie wyklucza J. M. z możliwości podjęcia zatrudnienia a tym samym poprawy sytuacji dochodowej. Umorzenie zaległości spowoduje zaś, że organ w sytuacji polepszenia warunków dochodowych dłużnika alimentacyjnego, nie będzie miał możliwości ich wyegzekwowania. Zdaniem Kolegium słusznie organ I instancji uznał, że sytuacja materialna i życiowa J. M. nie kwalifikuje go do umorzenia należności. Prowadziłoby to do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników. Temu zaś sprzeciwia się interes społeczny. Skoro J. M. nie wywiązywał się ze swoich obowiązków winien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i winien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. SKO uznało, że podniesiony przez odwołującego zarzut niepodania w wywiadzie środowiskowym pełnych informacji, nie zasługuje na uwzględnienie. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika bowiem, że organ uwzględnił dostarczone przez wnioskodawcę dokumenty. Jeśli zaś nie wszystkie obciążenia zostały uwzględnione to odwołujący winien je wykazać i udokumentować. Tymczasem w odwołaniu J. M. jedynie ogólnikowo wskazał na wzrost kosztów utrzymania i ponoszonych wydatków. SKO stwierdziło, że postępowanie toczy się na wniosek wyżej wymienionego i to na nim spoczywa ciężar wykazania zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję J. M. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący wniosek umotywował ciężką sytuacją materialną i zdrowotną. Podkreślił, że sam wychowuje i utrzymuje córkę S. M., która studiuje. Sprawuje także opiekę nad niepełnosprawną matką, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. J. M. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz art. 7 w zw. art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujących a także art. 80 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez przyjęcie, że istnieje możliwość uzyskania dochodu poprzez podjęcie przez niego zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny /tu decyzja/ dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu /wydania decyzji/, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych /art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270/, zwanej dalej "P.p.s.a.". Sąd, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 145 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie – niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji /postanowienia/ wymienione w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, tj. w aspekcie jej legalności Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów /Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm./, zwanej dalej "ustawą" organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z cyt. wyżej unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, co trafnie zresztą zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Do swobodnego zatem uznania organu ustawodawca pozostawił odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji omawiany art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego /co wynika także z art. 25 ustawy/. Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie niniejszej materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom uchybiono w toku postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, zaś wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Tym samym nie dawały podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. Jak wyżej wyjaśniono, przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W związku z tym zasadnym jest przywołanie poglądu NSA zaprezentowanego w wyroku z dnia 21 października 2008 r. I OSK 1685/07 /nie publ./ wskazującego, iż na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Te kwestie są istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie jednakże na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, przy czym stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, czyli takich na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci: M., E. i M. M., a obowiązek ten istnieje co najmniej od 2009 r. /wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 13.07.2009 r. [...] i Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].09.2010 r. [...]/. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H. S. i córką S. M. Łączny dochód rodziny wynosi 2.610,58 zł i obejmuje następujące kwoty: 520 zł – świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, 1.142,96 zł - świadczenie z ZUS H. S., 586 zł – dochód z gospodarstwa rolnego H. S., 111,68 zł – dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego oraz 250 zł – alimenty córki S. M. Udokumentowane przez skarżącego miesięczne wydatki wynoszą 670,65 zł, zatem do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 1.939,93 zł /co daje na członka rodziny kwotę 646,64 zł miesięcznie/. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony /do czerwca 2014 r./ i jest to okoliczność, która pozwala przypuszczać, że stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie, a więc istnieje potencjalna możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia umożliwiającego spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią bowiem jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego, jak podkreślono w wyroku tut. Sądu z dnia 18.01.2011 r., II SA/Rz 1012/10 nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego; sytuacja taka, jak już wyżej wskazano, nie zachodzi w okolicznościach sprawy niniejszej. Dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.