I GZ 477/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 10 września 2013 r. sygn. akt I SA/Sz 564/13 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić A. S. termin do uiszczenia wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 564/13, odmówił A. S. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem. Zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2013 r. A. S. (dalej: skarżący, wnioskodawca) został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 453 zł od skargi na powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia - pod rygorem odrzucenia skargi. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (karta akt sądowych: 18) wynika, że pełnomocnik skarżącego zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego odebrał w dniu 21 czerwca 2013 r. W dniu 22 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego, określonego w zarządzeniu z dnia 18 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, że po otrzymaniu tego zarządzenia wielokrotnie drogą mailową oraz telefonicznie podejmował bezskuteczne próby skontaktowania się ze skarżącym i poinformowania go o konieczności uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w terminie do dnia 28 czerwca 2013 r. Jako przyczynę niemożności skontaktowania się ze skarżącym wskazano, że A. S., zatrudniony na statku morskim, od 25 marca 2013 r. do 18 sierpnia 2013 r. pozostawał w rejonie pozbawionym dostępu do Internetu i z ograniczoną możliwością dostępu do sieci komórkowej, której to okoliczności wcześniej nie przewidziano. Po powrocie do kraju skarżący niezwłocznie uiścił należny wpis oraz poinformował swojego pełnomocnika o przyczynach braku kontaktu z nim. Zdaniem pełnomocnika, okoliczności w sprawie uzasadniają twierdzenie, że niedokonanie opłaty sądowej we wskazanym terminie nastąpiło bez winy skarżącego, który nie wiedział, że obowiązek uiszczenia wpisu w ogóle powstał. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożono poświadczone za zgodność z oryginałem: korespondencję mailową pomiędzy pełnomocnikiem a skarżącym oraz wyciąg z książeczki żeglarskiej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego, w uzasadnieniu podnosząc, że kryterium braku winy, o której mowa w art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd I instancji podkreślił, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych oraz, że podlega on większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. W ocenie Sądu, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. Zawinione działanie strony traktowane jest na równi z zawinieniem działającego w jej imieniu pełnomocnika i w związku z tym strona postępowania, reprezentowana przez pełnomocnika, ponosi wszelkie negatywne konsekwencje jego zaniedbań. Sąd I instancji wskazał, że nie tylko wina strony, lecz również innych osób - w tym ustanowionego pełnomocnika - wyłącza możliwość przywrócenia terminu, w konsekwencji czego powoływane okoliczności, zmierzające do uargumentowania zasadności przywrócenia terminu do wniesienia wpisu od skargi, nie zasługują na uwzględnienie. Sąd I instancji podniósł, że od profesjonalnego pełnomocnika – w rozpoznawanej sprawie adwokata – można oczekiwać należytej staranności w prowadzeniu spraw przed sądem. W sytuacji złożenia nieopłaconej skargi, powinien był on zatem spodziewać się otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Brak kontaktu pomiędzy przebywającym na morzu skarżącym, a jego pełnomocnikiem nie może, zdaniem Sądu, stanowić okoliczności potwierdzającej brak winy pełnomocnika. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko wówczas, gdy pełnomocnik skarżącego dołożył wszelkiej należytej staranności, aby dokonać czynności procesowej. Sąd poniósł, że przebywanie skarżącego poza miejscem zamieszkania, w miejscu gdzie był pozbawiony możliwości kontaktu z adwokatem w trakcie biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi, nie daje podstaw do uznania, że pełnomocnik dochował należytej staranności w zakresie zagwarantowania zadośćuczynienia przez stronę obowiązkowi uiszczenia należnego wpisu. W ocenie Sądu, na uchybienie terminu w sposób zawiniony ma ponadto wpływ okoliczność, że pełnomocnik nie poczynił ze stroną, w okresie poprzedzającym wyjazd do pracy mocodawcy, uzgodnień co do zabezpieczenia kwot umożliwiających opłacenie skargi wpisem stosunkowym. Nieuiszczenie w terminie wpisu od skargi, wskazuje na niedochowanie przez ustanowionego adwokata ciążącego na nim obowiązku należytego dbania o interesy mocodawcy, który ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika. Sąd I instancji przyznał, że pełnomocnik nie ma obowiązku wykładania środków na pokrycie opłat sądowych obciążających stronę, bowiem udzielenie pełnomocnictwa nie przerzuca na niego ciężarów finansowania postępowania sądowoadministracyjnego, jednakże pełnomocnik odpowiada za dokonywanie czynności procesowych w imieniu strony. Fakt, że materialny obowiązek uiszczenia opłaty ciąży na samej stronie, nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku zapewnienia skuteczności dokonywanej czynności procesowej. Sąd podniósł, że pełnomocnik winien, kierując się logiką i doświadczeniem zawodowym, przewidywać przebieg czynności procesowych, zaś brak porozumienia pomiędzy adwokatem a klientem odnośnie konieczności zabezpieczenia kwot na prowadzenie sprawy sądowoadministracyjnej, należy uznać za brak staranności pełnomocnika, którego obowiązkiem jest dbanie o właściwą komunikację z klientem, w tym informowanie mocodawcy o konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie pełnomocnik A. S. wniósł zażalenie, domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia i przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a polegające na przyjęciu, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do uiszczeniu wpisu od skargi w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że z uwagi na wykonywany przez skarżącego zawód marynarza, komunikacja pomiędzy pełnomocnikiem a jego mocodawcą odbywała się drogą mailową oraz w miarę możliwości telefonicznie. Podczas pobytu skarżącego na statku, w dniu 16 kwietnia 2013 r. pełnomocnik przesłał mu decyzję Dyrektora Izby Celnej. Kolejno w dniu 9 maja 2013 r. zakładając, że skarżący wciąż przebywa na statku do dnia 14 maja 2013 r., pełnomocnik przesłał projekt skargi do WSA z informacją, że opłata sądowa od tego pisma może być uiszczona na konto Sądu, bądź dopiero po formalnym wezwaniu. W ocenie pełnomocnika powyższe okoliczności wykazują w sposób wystarczający, że podjęte przez niego w czerwcu działania, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, były objęte wysoką starannością. Podkreślono przy tym, że kontakt mailowy i telefoniczny zostały przyjęte jako formy komunikowania się w prowadzonej sprawie. Wskazano ponadto, że pełnomocnik działał w uzasadnionym przekonaniu, że skarżący powróci z morza w czerwcu, ponieważ okres zatrudnienia na statku miał początkowo wynosić około 2 miesiące, tj. od 14 marca 2013 r. do 14 maja 2013 r. Tymczasem skarżący w okresie od 25 marca 2013 r. do 18 sierpnia 2013 r., przebywając na statku morskim, pozostawał w rejonie pozbawionym jakiegokolwiek dostępu do Internetu i z ograniczoną możliwością dostępu do sieci komórkowej. Z powyższego wynika zatem brak możliwości odpowiedniej komunikacji pomiędzy pełnomocnikiem a skarżącym, w konsekwencji czego nie uiszczono wpisu w terminie. Zdaniem pełnomocnika, z powyższego nie można jednak wnioskować, że jego zachowanie było zawinione, bowiem bezspornym jest, że skarżący nie dokonał opłaty we wskazanym terminie bez swojej winy, w istocie nie wiedząc, że obowiązek powyższy powstał w konkretnej dacie – na którą to okoliczność wskazał również Sąd I instancji. Pełnomocnik stwierdził, że dochował należytej staranności przy próbach poinformowania skarżącego o obowiązku uiszczenia wpisu, jednakże wysyłana do skarżącego korespondencja mailowa, została odebrana dopiero w sierpniu. Pełnomocnik odkreślił ponadto, że skarżący nie przewidział i nie poinformował adwokata również o pozostawaniu w czasie zatrudnienia na statku poza zasięgiem operatora telefonii komórkowej. Zdaniem pełnomocnika wnoszącego zażalenie, organizacja prowadzenia niniejszej sprawy została zachwiana nie na skutek zawinienia pełnomocnika, lecz niekorzystnego zbiegu okoliczności, który wykluczył możliwość porozumienia się ze skarżącym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Oznacza to, iż samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy, winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, o jakim mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (vide M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 410). W rozpoznawanej sprawie WSA uznał, że zostały spełnione następujące przesłanki instytucji przywrócenia terminu: wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności został złożony z zachowaniem terminu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia; dokonano czynność, której termin został uchybiony, tj. uiszczono wpis od skargi w kwocie 453 zł. Wobec powyższego sporną okolicznością jest jedynie to, czy skarżący zawinił uchybieniu terminowi. W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium uprawdopodobnienia braku winy polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Pojęcie braku winy postrzegane jest zaś jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania, czyli siły wyższej (szerzej zob.: A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II , str. 368 - 370). Chodzi więc o wystąpienie okoliczności całkowicie od strony niezależnych i niemożliwych do przewidzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z okoliczności przedstawionych we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego oraz z dokumentacji mailowej przesłanej wraz z zażaleniem na postanowienie WSA, jasno wynika, że w okresie od 25 marca 2013 r. do 18 sierpnia 2013 r. skarżący był zamustrowany na statku morskim. Pełnomocnik skarżącego w sposób wystarczający wykazał, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło z jego strony do nienależytego dbania o interesy swego mocodawcy, na co bezsprzecznie wskazuje nadesłana korespondencja mailowa. Wynika z niej, że pełnomocnik w sposób profesjonalny i w stosownych do etapu postępowania momentach informował skarżącego o wszystkich koniecznych, kolejno następujących po sobie czynnościach procesowych w sprawie. Zebrany materiał dowodowy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykazuje zatem okoliczności wyłączające winę ustanowionego w sprawie pełnomocnika w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając całokształt okoliczności sprawy, uznał, że skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zawinił uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu. O braku winy A. S. w nieterminowym dokonaniu czynności procesowej przesądził składający się na stan faktyczny zbieg zdarzeń, uniemożliwiających dotrzymanie terminu do dokonania tej czynności. W pierwszej kolejności należało wziąć pod uwagę okoliczność, że pobyt skarżącego na morzu uległ wydłużeniu w przybliżeniu o trzy miesiące, w którym to właśnie okresie skarżący powinien był uiścić należny wpis. Niebagatelne znaczenie w uchybieniu terminu miał również brak możliwości skontaktowania się ustanowionego w sprawie adwokata ze swym mocodawcą, spowodowany brakiem wszelkiej łączności, a to za pośrednictwem korespondencji mailowej, jak i za pomocą telefonu komórkowego. Nałożenie się wydłużenia okresu pobytu na morzu oraz brak jakiejkolwiek możliwości skontaktowania się z pełnomocnikiem, z biegiem terminu do uiszczenia wpisu od skargi sprawiło, że w całokształcie okoliczności sprawy sąd kasacyjny uznał, że pełnomocnik skarżącego dopełnił należytej staranności w obliczu wystąpienia zdarzeń, których nie można było wcześniej przewidzieć. Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie to nie poszczególne zdarzenia losowe, ale ich kumulacja przesądziła o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II GZ 516/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, o dochowaniu należytej staranności świadczy również sam fakt zatrudnienia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika – adwokata – do prowadzenia w jego imieniu sprawy (vide: powołane powyżej postanowienie NSA). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności sprawy oraz tezy odnoszące się do należytej staranności strony postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący wykazał odpowiednią dbałość o swoje interesy, zaś jego pełnomocnik nie uchybił należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych związanych z toczącym się postępowaniem. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi wobec czego, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 86 § 1 w zw. art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.