II GZ 48/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. A., B., N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2444/13 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi B. P. A., B., N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2013 r., nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie decyzji Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. o numerze Sp. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2444/13, odmówił B. P. A. z siedzibą w B. wstrzymania wykonania decyzji Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2013 r., nr Sp. [...], unieważniającej patent na wynalazek pt. "[...]" o numerze PL [...]. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że w skardze na wskazaną powyżej decyzję Urzędu Patentowego RP spółka B. P. złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Zdaniem skarżącej, niewstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji w negatywny sposób wpłynie na jej sytuację prawną oraz spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca uznała, że decyzja organu wpływa negatywnie na zakres przysługujących jej praw, pozbawiając ją prawa wyłącznego wynikającego z patentu oraz wszelkich uprawnień z nim związanych. W ocenie spółki, sytuacja taka oznacza, że będzie musiała ona akceptować ingerencję podmiotów trzecich w zakres prawa, które jej przysługiwało i powstrzymywać się od podejmowania działań mających na celu wykorzystywanie stworzonego przez nią wynalazku. Wykonanie decyzji stworzy zaś podmiotom trzecim możliwość swobodnego korzystania z wynalazku skarżącej i czerpania z tego tytułu korzyści majątkowych. Spowoduje ponadto legalność po stronie tych podmiotów dokonywania działań z wykorzystaniem unieważnionego prawa oraz brak możliwości domagania się od nich zwrotu nienależnie uzyskanych korzyści i ewentualnego odszkodowania. Wskazując zatem na konieczność zastosowania w rozpoznawanej sprawie ochrony tymczasowej, wnioskująca spółka stwierdziła, że skutki, jakie powstaną w wyniku braku możliwości ingerencji w działania podmiotów trzecich będą nieodwracalne, a poniesiona szkoda będzie nie do usunięcia na żadnym etapie postępowania. Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazał na treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zgodnie z którym przesłanką do zastosowania ochrony tymczasowej jest wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, czyli takich, których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione w złożonym wniosku trudno odnieść do wskazanych przesłanek ustawowych. Skarżąca nie wyjaśniła bowiem na czym miałaby polegać znaczna szkoda w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a., powstała wskutek niewstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wprawdzie unieważnienie patentu może mieć wpływ na sytuację ekonomiczną spółki, a także skutkować brakiem opłat za korzystanie z wynalazku, bądź umożliwić podmiotom trzecim ingerowanie w ten wynalazek, jednakże zdaniem WSA, okoliczności te nie zostały poparte przez skarżącą konkretnymi danymi finansowym. Spółka nie wyjaśniła jak prawo do patentu przekładało się na czerpanie przez nią konkretnych korzyści ekonomicznych, których wskutek wydanej decyzji ją pozbawiono, ani też nie wykazała jakichkolwiek innych korzyści majątkowych związanych z wynalazkiem. Sąd podniósł, że uzasadnienia tych okoliczności raczej nie stanowi powoływanie się przez spółkę na utratę prawa wyłącznego do patentu i powstrzymywanie się od działań, mających na celu wykorzystywanie stworzonego wynalazku. Zdaniem Sądu I instancji, argumentacja przedstawiona we wniosku charakteryzuje się wysokim poziomem ogólności oraz daleko idącym deficytem. Spółka wskazała jedynie na kwestię utraty możliwości podejmowania jakichkolwiek działań z wykorzystaniem stworzonego wynalazku, przy jednoczesnym umożliwieniu czerpania z tego tytułu korzyści majątkowych przez podmioty trzecie. Oświadczenia te nie zostały jednak poparte danymi ekonomicznymi, obrazującymi chociażby stan produkcji w oparciu o kompozycję farmaceutyczną objętą wynalazkiem. Według Sądu nie można zatem przyjąć, że skutki jakie powstaną w wyniku braku możliwości ingerowania w działania podmiotów trzecich będą nieodwracalne, a szkoda jaką poniesie skarżąca będzie nie do usunięcia na żadnym etapie postępowania. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła B. P. A. w B. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2013 r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., polegające na uznaniu, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających wstrzymanie zaskarżonej decyzji, a w szczególności nie uprawdopodobnił okoliczności powstania znacznej szkody wskutek braku wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sytuacji przedstawienia w aktach sprawy dokumentów, z których wynika, iż toczy się postępowanie sądowe o naruszenie patentu PL [...], wytoczone przez wnioskodawcę przeciwko spółce G. R. z W., co w sposób należyty uprawdopodabnia powstałą już szkodę, której wysokość została w pozwie określona na dzień jego złożenia, a która ulega powiększeniu na skutek braku wstrzymania zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego i uprawdopodabnia wystąpienie znacznej szkody; 2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia w zaskarżonym postanowieniu motywów jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji Urzędu Patentowego w sprawie SP. [...], unieważniającej patent PL [...] pt. "[...]", ograniczając się jedynie do ogólnych stwierdzeń o braku uprawdopodobnienia okoliczności mogących mieć znaczenie dla wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, zwłaszcza w kontekście spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, bez głębszej analizy odnoszącej się do stanu i przedmiotu sprawy, wymagając dowodów niemających żądnego znaczenia dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a.; 3. naruszenie przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a., którego wadliwe zastosowanie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie przez Sąd, że argumenty wnioskodawcy nie stanowią wystarczającej podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy wnioskodawca powinien jedynie uprawdopodobnić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków jako okoliczności uzasadniających wydanie wskazanego postanowienia, a stosowne dokumenty mogące to potwierdzić znajdują się w aktach sprawy. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Sąd I instancji w sposób bardzo ogólny uargumentował odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Z uzasadnienia postanowienia nie wynika bowiem, aby kwestie podniesione przez spółkę we wniosku o wstrzymanie zostały przeanalizowane w oparciu o akta sprawy. Rozpoznając złożony w sprawie wniosek nie powinien był ograniczać się jedynie do jego treści, lecz powinien go ocenić poprzez całokształt dowodów zgromadzonych w sprawie. Niemniej jednak wnosząca zażalenie spółka stwierdziła, że uprawdopodobniła wystąpienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania wskazanego aktu, chociażby poprzez załączenie kopii pozwu przeciwko spółce G. R., złożonego wskutek wprowadzania na rynek produktów farmaceutycznych opartych o chronioną substancję bez uzyskania zgody uprawnionego z tego patentu. Spółka podniosła, ze podmioty nieuprawnione bezkarnie korzystają z patentu PL [...], wskutek czego ponosi ona znaczną szkodę. Niewydanie w takich okolicznościach postanowienia wstrzymującego wykonanie zaskarżonej decyzji, przedstawioną szkodę potęguje. Sytuacja powyższa daje, w ocenie spółki, podstawy do stwierdzenia, że zachodzi niebezpieczeństwo powstania po jej stronie znacznej szkody, co z kolei jest okolicznością wystarczającą do zastosowania ochrony tymczasowej w sprawie. Odmowa wstrzymania wykonania nie daje zaś spółce żadnych możliwości ewentualnego żądania rekompensaty w sytuacji, gdy decyzja zostanie uchylona. Odnosząc się z kolei do przesłanki spowodowania trudnych do odwrócenia skutków skarżąca stwierdziła, że nieodwracalne skutki wynikają z faktu działania na rynku leków pochodzących od podmiotów oferujących produkty farmaceutyczne oparte na chronionej kompozycji farmaceutycznej. Brak możliwości zabronienia podmiotom trzecim korzystania z wynalazku skarżącej doprowadzi bowiem do szkód po stronie spółki. Z kolei szkoda majątkowa, powstająca aktualnie wskutek wprowadzania przez podmioty te produktów farmaceutycznych opartych na wynalazku skarżącej, będzie w jej ocenie nieodwracalna, gdyż działania tych podmiotów obecnie są legalne wobec ostateczności decyzji Urzędu Patentowego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z regulacji powyższej wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest zamknięty. Przesłanką wstrzymania wykonania decyzji jest niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody o której można mówić, jeżeli rozmiary szkody wywołanej wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego są większe niż zwykłe skutki wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Natomiast spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków musi być rozważone z uwzględnieniem specyfiki aktu administracyjnego, którego dotyczy wniosek o wstrzymanie – w tym przypadku decyzji. Przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. dotyczą zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności, czy to w drodze egzekucji administracyjnej, czy to w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. Zaznacza się przy tym, że skutki te mają w ocenie wniosku znaczenie niejako potencjalne. Skoro ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznaje stronie prawo do wystąpienia do sądu z takim wnioskiem, uzależniając możliwość udzielenia ochrony tymczasowej od wystąpienia choć jednej z dwóch wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tych przesłanek, a korelatem tego obowiązku po stronie sądu jest powinność zbadania, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności można zakwalifikować jako niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny dokonując tych czynności, przy uwzględnieniu, że przesłanki zawarte w art. 61 § 3 p.p.s.a. zostały sformułowane w sposób nieostry, ma obowiązek kierować się interesem zarówno wnioskodawcy jak i pozostałych uczestników postępowania mając na uwadze m.in. wytyczne przedstawione w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 13 września 1989/89/8 (por. Z. Kmieciak: "ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym" str. 18 i nast., post. NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 574/12, zbiór lex nr 1273757, post. NSA z dnia 10 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 102/06 z glosą M. Szubiakowskiego, OSP 2006/10/119). Sąd administracyjny wydając orzeczenie w omawianym przedmiocie powinien swoje rozstrzygnięcie oprzeć zarówno o wniosek skarżącego jak i materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy i ocenić, czy występują wymienione przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa z kolei na stronie skarżącej. Wnioskodawca ma obowiązek uzasadnienia wniosku poprzez poparcie go twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej. Sąd administracyjny wydając postanowienie na skutek rozpoznania wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej ma natomiast obowiązek, na podstawie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. odnieść się do wskazanych w nim okoliczności oraz wyjaśnić z jakich względów uznał, że w danej sprawie zachodzą bądź nie występują przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wywiódł, że skarżąca nie wykazała niebezpieczeństwa wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Uwzględniając treść motywów zaskarżonego orzeczenia w konfrontacji z powyższymi wywodami Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszącymi się do wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz działań sądu administracyjnego rozpoznającego przedmiotowy wniosek, stwierdzić należy przede wszystkim, iż trafne są zarzuty zażalenia co do naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. W świetle zarzutów sformułowanych w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jest zbyt ogólnikowe i lakoniczne. Podkreślenia zatem wymaga, że przesłanki zawarte w art. 61 § 3 p.p.s.a. zostały sformułowane w sposób nieostry. To zaś wiąże się z koniecznością konkretyzacji tego rodzaju zwrotów. Przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. odmowa tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. W art. 61 § 3 p.p.s.a. jest mowa nie o jakiejkolwiek szkodzie (materialnej lub niematerialnej) lecz o znacznej szkodzie. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków, a często w ogóle bywa niemożliwy. Uwzględniając powyższe brak jest podstaw do uznania, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w powyższy sposób odniósł okoliczności wskazywane przez skarżącą we wniosku do przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu dlaczego wykazane przez spółkę skutki, będące konsekwencją działania podmiotów trzecich, wykorzystujących wynalazek skarżącej, nie zostały przez niego uwzględnione. Zdaniem NSA, okoliczności wskazane przez wnioskującą spółkę mogą mieć wpływ na jej sytuację ekonomiczną oraz ochronę jej praw. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym z załączonej kopii pozwu spółki przeciwko konkurencyjnym podmiotom, wynika nadto, że spółka B. P. uprawdopodobniła, że szkoda powstała wskutek odmowy ochrony tymczasowej w rozpoznawanej sprawie będzie znaczna, a tylko zaś taka szkoda - stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. – uzasadnia wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji winien był ocenić, rozważyć i uwzględnić fakty przedstawione przez spółkę we wnioskowanym zakresie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że korzystanie przez podmioty trzecie z wynalazku skarżącej związane jest z czerpaniem przez nie konkretnych korzyści ekonomicznych, których strona na skutek wydania zaskarżonej decyzji została pozbawiona i których nie będzie mogła dochodzić w późniejszym toku postępowania, wskutek ewentualnego uwzględnienia jej skargi. Działania tych podmiotów, z wykorzystaniem unieważnionego prawa skarżącej spółki, staną się bowiem legalne i nie będzie istniała możliwość domagania się od nich zwrotu nienależnie uzyskanych korzyści oraz ewentualnego odszkodowania. Przedstawione okoliczności wskazują, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W związku z powyższym zauważyć należy, że powołany przepis wyraźnie wskazuje, iż ochrona tymczasowa może zostać udzielona nie tyle z uwagi na wykazanie przesłanek przez stronę, co na faktyczne ich zaistnienie. Oznacza to, że sąd oceniając wniosek winien był zbadać rzeczywisty kontekst sprawy. Uznać zatem należy, że argumentacja Sądu I instancji jest na tyle pobieżna, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynika w czym WSA upatruje zasadności odmowy wstrzymania wykonania decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] stycznia 2013 r. Powyższe oznacza, że w kontekście art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd ten nie dopełnił wymogów uzasadnienia, gdyż nie zawiera ono takich argumentów, które w sposób logiczny świadczyłyby o zasadności i prawidłowości wydanego orzeczenia. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że złożony przez skarżącą spółkę wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wymagał uwzględnienia przez sąd kasacyjny. Okoliczności wskazane przez skarżącą oraz wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy pozwoliły bowiem na ocenę, że zachodzą przesłanki wymienione w art. 61 § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.