I SA/Po 952/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za okres od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżąca Spółka wniosła skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. We wniosku z dnia [...] października 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Spółka podała, że od lipca 2009 r. nie może podjąć w pełni działalności gospodarczej, ponieważ [...] przy ul. [...] uniemożliwia jej służebności dostępu do jej obiektów gospodarczych. Spółka podała, że nie stać jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł [...] zł. Skarżąca podała, że posiada rachunek bankowy w [...], stan konta na tym rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...]- zł. Skarżąca podała, że na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka, rachunek bankowy został zajęty. Na wezwanie z dnia [...] października 2013 r. do uzupełnienia wniosku skarżąca podała, że nie posiada lokat bankowych. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r. uzyskała przychody w wysokości [...]- zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że nie zatrudnia pracowników. Koszty związane z utrzymaniem siedziby spółki wynoszą miesięcznie średnio [...] zł. Skarżąca podała, że prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Spółka ma zajęty rachunek bankowy, w 2013 r. organ egzekucyjny wyegzekwował kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 31 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw, w którym negatywnie oceniła wydane rozstrzygnięcie (k. 91 – 92 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu, bowiem skarżąca nie wykazała, że przysługuje jej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym Strony w myśl zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zakres ten określa strona we wniosku o udzielenie prawa pomocy, niemniej ostateczna decyzja w tej kwestii należy do sądu, który powinien kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 P.p.s.a. Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego świetle rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze całokształt okoliczności przedstawionych przez Spółkę - Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie obejmują wpis od skargi w wysokości [...] zł. Z załączonych dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...]- zł. Wnioskodawczyni wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Z deklaracji VAT-7 złożonych przez Skarżącą wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za miesiąc marzec 2013 r. wyniosła [...]- zł, za kwiecień 2013 r. [...],- zł, za maj 2013 r. [...]- zł, za czerwiec 2013 r. [...],- zł, za lipiec 2013 r. [...],- zł, za sierpień 2013 r. [...],- zł. Spółka od początku 2013 r. uzyskała przychody w wysokości [...],- zł, poniosła koszty w wysokości [...] zł. Z udzielonych przez Skarżącą informacji wynika, że na utrzymanie siedziby przeznacza ok. [...],- zł miesięcznie. Spółka posiada również majątek – środki trwałe i są to: kasa pancerna, kserokopiarka, nieruchomość zabudowana – hala, rewizor Windows i trzy zestawy komputerowe. Z udzielonych przez Spółkę informacji i przedłożonych dokumentów wynika, że na nieruchomości została ustanowiona hipoteka oraz, że jej rachunek bankowy prowadzony przez [...] został zajęty. Z wyciągu z tego rachunku za okres od [...] maja 2013 r. do [...] września 2013 r. wynika, że na ten rachunek wpłynęły w dniu [...] maja 2013 r., w dniu [...] czerwca 2013 r., w dniu [...] lipca 2013 r., w dniu [...] sierpnia 2013 r. od kontrahenta środki pieniężne w wysokości po [...] zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w okresie od maja do lipca 2013 r. środki pieniężne zostały wypłacone w bankomacie, natomiast z ostatniego wpływu z dnia [...] sierpnia 2013 r. w wysokości [...],- zł została przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] kwota w wysokości [...] zł tytułem spłaty zajęcia egzekucyjnego. Natomiast we wrześniu 2013 r. na ten rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki pieniężne od jej kontrahenta. Z załączonego przez Spółkę wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od [...] kwietnia 2013 r. do [...] września 2013 r. wynika, że na ten rachunek nie wpłynęły w w/w okresie żadne środki pieniężne. Z deklaracji CIT-8 za rok 2011 r. wynika, że przychody w tym roku wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł, w 2012r. przychody skarżącej wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł. Obecnie, zgodnie z oświadczeniem skarżącej przychody od początku roku do [...] sierpnia 2013 r. wyniosły [...],- zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł. Wykazana strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. W ocenie Sądu uzyskane przez skarżącą w bieżącym roku przychody i posiadany majątek - jak prawidłowo przyjął również referendarz sądowy - wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi, który wynosi [...]- zł. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Z udzielonych przez Spółkę informacji wprawdzie wynika, że od początku 2013 r. poniesione przez nią koszty są wyższe od uzyskanych przychodów, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09 listopada 2011 r. o sygn. I FZ 344/11). Podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Strona skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010 r., s. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników. W postanowieniu z 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt II FZ 796/11, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w/w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez Skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się do wspólnika z takim żądaniem. Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana przez Sąd w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.