II OZ 1387/14

II OZ 1387 / 14 POSTANOWIENIE Dnia 13 stycznia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 949/13 oddalające wniosek A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynności służby wojskowej postanawia: oddalić zażalenie. II OZ 1387 / 14 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego A. K. o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie adwokata. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, prawomocnym wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, jednakże prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie z dnia 28 maja 2014 r. odmówiono mu jego przyznania (zażalenie na ww. postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 671/14). W dniu 18 lipca 2014 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, że nie jest w stanie pokryć kosztów wnioskowanego pełnomocnika bez jakiegokolwiek uszczerbku w swoim utrzymaniu, gdyż nie posiada jakiegokolwiek majątku. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód, uzyskiwany ze stosunku pracy wynosi 2583,04 zł brutto. Ponosi miesięczne wydatki: wynajem w kwocie 400 zł, czesne uczelniane - 340 zł, przejazdy - 120 zł, obiady w stołówkach - 420 zł, śniadania i kolacje - 280 zł, telefon - 50 zł, środki czystości - 16 zł, kontakty z rodziną, w tym dojazdy do niej - 20 zł. Nadto z wynagrodzenia potrącana jest kwota 168 zł na spłatę pożyczki zaciągniętej w grudniu 2013r. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (sygn. akt II SA/Ol 949/13) odrzucił wniosek skarżącego, jednakże rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 września 2014r. (sygn. akt II OZ 875/14), który uznał złożenie kolejnego wniosku za dopuszczalne, gdyż strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy. Jeżeli zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, to należy go oddalić. Zarządzeniem z dnia 30 września 2014 r. wezwano skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów, obrazujących jego rzeczywistą sytuację materialną, w odpowiedzi na co nadesłał zaświadczenie o średniej wysokości wynagrodzenia za okres od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2014 r., wyciąg z konta bankowego za okres od 15 lipca 2014 r. do 15 października 2014 r., zaświadczenie z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego o wysokości czesnego, kopię umowy najmu lokalu i kopię umowy pożyczki na remont mieszkania w wysokości 3830 zł. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunków za użytkowanie telefonu, a także opłat za obiady i inne produkty żywnościowe, ale miesięcznie kwota ta wynosi 390 zł. Wyjaśnił, ze gospodarując samotnie ponosi o wiele wyższe koszty utrzymania niż osoby wspólnie gospodarujące. Podtrzymał swoje stanowisko, co do braku środków pieniężnych na opłacenie pełnomocnika. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, to z uwagi na fakt, że strona wnosząca skargę z zakresu powszechnego obowiązku obrony nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, wniosek ten należało rozpatrzeć jako wniosek o ustanowienie adwokata. Wskazując z kolei na art. 246 § 1 pkt 2 art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej: P.p.s.a.) oraz na wyjątkowy charakter przyznania prawa pomocy, Sąd uznał, po przeanalizowaniu okoliczności podawanych przez stronę skarżącą, a także dodatkowych dokumentów przez nią przesłanych, że brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy w ww. zakresie. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, przy czym średnia kwota wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące (tj. lipiec, sierpień, wrzesień 2014 r.) wyniosła 1791 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Podał natomiast, że ponosi wydatki miesięczne na wynajęcie mieszkania w kwocie około 410 zł, czesne uczelniane - 340 zł, przejazdy - 120 zł, obiady w stołówkach - 390 zł, śniadania i kolacje - 295 zł, telefon - 50 zł, środki czystości - 15 zł, kontakty z rodziną, w tym dojazdy do niej - 20 zł. Z przedstawionej kopii umowy najmu mieszkania wynika, że umowa została zawarta na czas oznaczony, tj. do 30 czerwca 2014 r., a zatem już nie obowiązuje. Ponadto umowa ta została zawarta nie ze skarżącym, chociaż jest on jedną z trzech innych osób wymienionych jako mogące zamieszkiwać w przedmiotowym lokalu. Uwzględniając nawet, że warunki wynajmu nie uległy zmianie, a także że skarżący ponosi wydatki za lokal na równi z innymi osobami w nim zamieszkującymi wskazać należy, że koszty wynajmu wynoszą 900 zł, a w okresie od 1 lipca do 30 września - 500 zł rozkładają się na 4 osoby. Zatem na jednego mieszkańca kwota ta wynosi 225 zł, a w okresie letnim 125 zł. Nie zostały natomiast udokumentowane pozostałe wydatki związane z eksploatacją mieszkania. Skarżący oświadczył jedynie, że jest to łączna kwota 740 zł (ponoszona przez 4 osoby), lecz nie przedłożył żadnych dokumentów na tę okoliczność, mimo iż był wzywany przez Sąd do przedłożenia dowodów ponoszonych wydatków. Skarżący nie przedłożył także rachunku za używanie telefonu stwierdzając, że użytkuje go w systemie "prepaid". Wprawdzie wyjaśnił, że wydatki te wykazane są w wyciągu z rachunku bankowego, lecz w wyciągu tym widnieje tylko 1 operacja doładowania telefonu na kwotę 50 zł, a wyciąg dotyczy okresu 3- miesięcznego. Ponadto skarżący przedłożył kopię umowy na podstawie, której udzielono mu pożyczkę z kasy zapomogowo- pożyczkowej w kwocie 3830 zł z przeznaczeniem na remont mieszkania. W ocenie Sądu sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim należy podnieść, że skarżący posiada stały i regularny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę. Sąd pierwszej instancji stwierdził też, że zarówno sytuacja materialna skarżącego, jak i wniosek o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania pomocy, obejmującego ustanowienie adwokata. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r. (sygn. akt II OZ 671/14), który wskazał, że zasadnicze znaczenie ma ta okoliczność, że skarżący osiąga stały miesięczny dochód, który pozwoli mu na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Zestawienie wydatków ponoszonych przez skarżącego dowodzi, że nie przekraczają one otrzymywanych dochodów. Koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym i nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe (spłata kredytów bankowych lub pożyczek) powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi zaś to na stronie ciąży obowiązek udokumentowania, czy też chociaż uprawdopodobnienia składanych oświadczeń. Jeśli więc strona wskazuje dane niepełne bądź budzące wątpliwości, to musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podobne stanowisko odnośnie sytuacji skarżącego zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 marca 2014 r. (sygn. akt II OZ 263/14), którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 12 lutego 2014r. (sygn. akt II SAB/Ol 72/13) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w identycznym stanie faktycznym. W postanowieniu tym wskazano, że skarżący posiada stały, przewyższający wynagrodzenie minimalne dochód, a nie posiada zobowiązań wobec członków rodziny (alimenty). W związku z tym za niezasadne uznano twierdzenie skarżącego, że osoba prowadząca samodzielne gospodarstwo domowe ponosi wyższe koszty utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, że stan zdrowia skarżącego nie wymaga stałych, wysokich nakładów finansowych, jak u osób wymagających stałej opieki lekarskiej, a skarżący wskazuje, że potrafi gospodarować racjonalnie posiadanymi środkami. Wszczynając postępowanie sądowe, czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji, uznając, iż nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy, zgodnie ze wskazaniem zawartym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2014r. (sygn. akt II OZ 875/14), a zatem nieznajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony, oddalił go. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 190 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. K., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie mu prawa pomocy, co do wnioskowanego zakresu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucano naruszenie: - art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 6 i 6a P.p.s.a., - art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 19 P.p.s.a., - art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 243 § 1 P.p.s.a., - art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., - art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., - art. 243 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., - art. 243 § 1 P.p.s.a. na skutek art. 141 § 1 w związku z art. 134 P.p.s.a., - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., - art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Jako nietrafione należało ocenić w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 6 i 6a oraz art. 19 P.p.s.a. Brak jest, bowiem podstaw do przyjęcia, iż rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo w rozpoznawanej sprawie brał udział sędzia wyłączony z mocy prawa. Kwestia ta została także przesądzona już na wcześniejszym etapie postępowania. Ustosunkowując się do podstawy zażalenia zbieżnej z powyższym zarzutem, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 671/14 wyjaśnił, że zmiana składu orzekającego dotyczy jedynie sytuacji uwzględnienia skargi kasacyjnej, a nie postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie obejmującym przedmiot rozpoznawanego zażalenia. Uwzględniając powyższe, wiążące Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie stanowisko, stwierdzić należało, iż rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd w tym samym składzie co pierwszy wniosek nie stanowi naruszenia przepisów, o których mowa w analizowanym zarzucie. Podobnie nie można było podzielić zarzutów naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. oraz art. 243 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., bowiem kwestia wadliwości odrzucenia przez Sąd pierwszej instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy została również wyjaśniona przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. uchylił zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji właśnie z tych przyczyn. Skarżący przedstawiając ww. zarzuty zdaje się natomiast zupełnie ignorować fakt, iż kontrolowane na tym etapie postępowania postanowienie zostało wydane właśnie na skutek ponownego rozpoznania wniosku skarżącego i jest rozstrzygnięciem merytorycznym, w którym poddano ocenie wniosek strony skarżącej. Również uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie wymagane przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a. elementy, a skarżący nie zdołał wykazać w tym zakresie żądnych jego wadliwości. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia, tj. naruszenia art. 243 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 1 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a., naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. i naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a., stwierdzić trzeba, iż nie podważono w nich skutecznie oceny sytuacji materialnej skarżącego zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji. Rzeczą przy tym charakterystyczną pozostaje to, iż w żadnym fragmencie tych zarzutów skarżący nie podjął jakiejkolwiek merytorycznej polemiki ani z ustaleniami stanu faktycznymi poczynionymi przez Sąd pierwszej instancji, ani zaprezentowaną w tym zakresie oceną odnośnie zdolności do poniesienia przez skarżącego kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez skarżącego, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego. Posiada on stałe źródło dochodów, nie wydatkuje kosztów większych niż zarabia i nie wymaga dodatkowej opieki lekarskiej. Słusznie zwraca przy tym uwagę Sąd pierwszej instancji, że nie została wyjaśniona kwestia, na co faktycznie została przeznaczona pożyczka, której raty nie mogą wyprzedzać należności z tytułu prowadzonego postępowania sądowego jak również nie zostały udokumentowane wydatki związane z eksploatacją mieszkania. Brak natomiast jakiejkolwiek polemiki z tymi ustaleniami we wniesionym zażaleniu uniemożliwia dalszą analizę sytuacji materialnej skarżącego. Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.