II SA/Wa 1582/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako – Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy wynika, iż organ rentowy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. przyznał M. P. prawo do renty socjalnej od dnia [...] kwietnia 2012 r. do dnia [...] marca 2014 r. Przepisy powołanej ustawy z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (por. wyrok NSA z 4 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 388/01). Wobec tego organ stwierdził, iż po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy, nie może przyznać wnioskowanej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu skarżący podniósł, iż zbieg wnioskowanego świadczenia z rentą socjalną jest zgodny z ustawą o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż jego ojciec zmarł w czasie trwania zatrudnienia. Okres składkowy zmarłego wynosi 29 lat, 4 miesiące i 22 dni. W ostatnim 10 - leciu ubezpieczony przepracował 2 lata, 7 miesięcy i 2 dni. Zwrócił uwagę, iż w sprawie winna mieć zastosowanie uchwała podjętą w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05 (publik. OSNAP 2006, nr 19 - 20, poz. 305), w której rozstrzygnięto, iż renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy - bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w czasie ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Skarżący podniósł, iż jest chory na [...] oraz przedstawił przebieg leczenia, któremu został poddany. Wskazał, iż dzięki wsparciu ze strony ojca zdecydował się od września 2010 r. rozpocząć studia. Obecnie jest na III roku i wraz z matką mieszka na stancji w [...]. Renta socjalna nie wystarcza na niezbędne potrzeby, w tym kształcenie. Przerwanie zaś studiów jest jednoznaczne z nawrotem choroby, hospitalizacją i utratą szansy na samodzielność. W odpowiedzi na skargę prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący, z uwagi na chorobę otrzymuje rentę socjalną oraz zasiłek pielęgnacyjny. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy fakt pobierania przez skarżącego renty socjalnej powoduje, że nie można uznać, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż orzecznictwo sądowe wypracowało utrwalony już pogląd, że skoro przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to należy ją oceniać, porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyrok NSA z 27 września 2006 r., I OSK 1112/06, wyrok NSA z 19 maja 2011 r., I OSK 292/11). Wówczas bowiem ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. NSA w wyroku z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12 podkreślił, iż "sformułowania "świadczenia określone w przepisach jako minimalne" nie należy utożsamiać wyłącznie z wysokością najniższej emerytury, czy najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy. Świadczeniem takim może być również renta socjalna przyznawana na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.). Renta taka również uznawana jest za świadczenie umożliwiające zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Dokonane (...) porównanie kwoty otrzymywanej przez skarżącego renty socjalnej z kwotą najniższej emerytury jest zaś o tyle bezpodstawne, że renta socjalna zawsze będzie niższa od kwoty najniższej emerytury. Przepis art. 6 ustawy o rencie socjalnej stanowi bowiem, że renta socjalna wynosi 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, która wynosi tyle samo co najniższa emerytura i od dnia 1 marca 2011 r., a więc w okresie ubiegania się przez skarżącego o wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku, była to kwota 728,18 zł brutto. W 2012 r. najniższa emerytura i renta z tytułu niezdolności do pracy wynosi z kolei 799,18 zł, a najniższa renta socjalna - 671,31 zł (o ile przyznana została po raz pierwszy), bądź 682,67 zł po waloryzacji (w tej wysokości przysługiwała skarżącemu). Nie bez znaczenia dla dokonanej przez organ oceny, zaakceptowanej następnie przez Sąd I instancji, był fakt otrzymywania przez skarżącego dodatkowej kwoty 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu już sam fakt otrzymywania przez skarżącego zwaloryzowanej renty socjalnej oznacza, że skarżący ma zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb, choć oczywiście w kwocie niewystarczającej na pokrycie wszystkich jego oczekiwań, tym niemniej odnosząc się do argumentów skargi kasacyjnej należy także zauważyć, że łączny dochód skarżącego (łącznie z zasiłkiem pielęgnacyjnym) wynosi mniej więcej tyle, co najniższa emerytura". Wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym, jak w niniejszej sprawie, nie może oznaczać woluntaryzmu, dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., I SA 945/00). Przepis art. 83 ust. 1 ustawy ma charakter wyjątkowy w tym sensie, że znajduje zastosowanie w sytuacjach jednostkowych. Wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie tego przepisu ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", czego skutkiem jest przerzucenie na organy władzy wykonawczej obowiązku wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Organ stosujący prawo, w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonuje zatem wyboru pewnych kryteriów, które bierze pod uwagę przy ocenie, czy występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie świadczenia specjalnego. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił ocenę, czy sytuacja podmiotu ubiegającego się o rentę czy emeryturę na zasadach szczególnych nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku, temu uprawnionemu organowi. Mając powyższe na uwadze, nie można skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia. Zatem w ocenie Sądu podjęte rozstrzygnięcie, na gruncie ustalonego i niekwestionowanego w skardze stanu faktycznego, nie naruszało art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może przecież przesądzać subiektywne przekonanie strony, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne. Z pewnością do tych okoliczności nie można zaliczyć braku wystarczających, w ocenie strony, środków na zaspokojenie wszystkich potrzeb. Skoro renta socjalna stanowi rodzaj socjalnego wsparcia związanego właśnie z wystąpieniem trudnej sytuacji życiowej, to przyznanie tego świadczenia oznacza wsparcie skarżącego ze środków publicznych w celu przezwyciężenia owej trudnej sytuacji. Trudno w tej sytuacji oczekiwać, by te same przesłanki uzasadniały przyznanie kolejnego świadczenia (patrz powołany już wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.