II SA/Kr 1211/13

WyrokWSA w Krakowie2013-12-03

Skład orzekający: Joanna Tuszyńska, Jacek Bursa, Mariusz Kotulski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy (Wojewoda) prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji (Prezydium Rady Narodowej) dotyczącą wywłaszczenia nieruchomości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, stosując art. 138 § 2 k.p.a. wyłącznie z powodu upływu czasu i zmiany przepisów, bez własnej oceny materiału dowodowego i wskazania konkretnych okoliczności do ponownego rozpatrzenia?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy nie może uchylić decyzji i przekazać sprawy do ponownego rozpoznania wyłącznie z powodu upływu czasu i zmiany przepisów, ale musi dokonać własnej oceny materiału dowodowego i wskazać konkretne okoliczności do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ponadto, w przypadku wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej współwłasność, organ odwoławczy powinien rozpoznać łącznie wszystkie wniesione odwołania od decyzji wywłaszczeniowej i zapewnić czynny udział w postępowaniu wszystkim spadkobiercom współwłaścicieli, a także rozważyć zawiadomienie prokuratora.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wywłaszczenia nieruchomości na cele budowy przedszkola, które miało miejsce w 1958 roku. Po wielu latach, Wojewoda uchylił decyzję organu pierwszej instancji z 1958 r. w części dotyczącej wywłaszczenia udziału jednej ze współwłaścicielek i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, uzasadniając to upływem czasu i zmianą przepisów. Gmina Miejska K. złożyła skargę do WSA w Krakowie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania. WSA w Krakowie oddalił skargę. Następnie Gmina wniosła skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił, uchylając wyrok WSA i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i zasądził od Wojewody na rzecz Gminy Miejskiej K. zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Jacek Bursa WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej K. na decyzję Wojewody z dnia 8 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej Gminy Miejskiej K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 8 kwietnia 2011r. Wojewoda, działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 § 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. Z. oraz K. K. Z. od orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 9 kwietnia 1958r. nr L.Sa.V/1/302/57 w części dotyczącej wywłaszczenia M. L. W. D. z udziału 29/192 części we współwłasności nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...] oraz l. kat. [...] b. gm. kat K., obj. Kw [...] - uchylił zaskarżone orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Krakowie w części dotyczącej wywłaszczenia udziału M. L. W. D. i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wskazał, że na miejsce M. L. W. D. wstąpili jej spadkobiercy J. Z. i K. K. Z.. Rozpoznanie odwołania w zakresie wywłaszczenia w/w orzeczeniem udziału T. T. we współwłasności w przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w osobnym rozstrzygnięciu. W uzasadnieniu organ wskazał, że Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa, w dniu 9 kwietnia 1958r., wydało orzeczenie o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - na cele Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej w m. Kraków pod budowę przedszkola - nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...] oraz l. kat. [...] b. gm. kat K., stanowiącej współwłasność J. T. P. w 29/192 części, M. L. W. D. w 29/192 części, Z. T. w 26/192 części, E. z N. P. w 12/192 części, S. T. części w 1/4 części oraz M. A. S. w 1/ 4 części. Orzekając w powyższy sposób organ l instancji oparł się na regulacjach art. 1, 10 i 21 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. R.P. z roku 1952, nr 4 poz. 31). Od orzeczenia tego zostało złożone zastrzeżenie przez M. L. W. D. oraz odwołanie przez T. T.. Wydział Skarbu Państwa i Nieruchomości Urzędu Wojewódzkiego w K. przeprowadził postępowanie wyjaśniające w wyniku, którego nie udało się odnaleźć rozstrzygnięcia w zakresie rozpoznania w/w zastrzeżenia M. L. W. D. oraz odwołania T. T., a które to odwołania prawdopodobnie nie zostały przekazane do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie i w konsekwencji obecnie zachodzi obowiązek ich rozpatrzenia w aktualnym stanie prawnym. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że przedmiotowa sprawa musi być rozpatrywana na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami regulującej w dziale III rozdziale 4 instytucję wywłaszczania nieruchomości. Biorąc zatem pod uwagę, iż zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja wywłaszczeniowa poprzedzająca wydanie kwestionowanego orzeczenia powstała przed 53 laty odpowiadając wymaganiom ówczesnego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w ocenie Wojewody, obecnie zachodzi konieczność zweryfikowania wspomnianego materiału dowodowego przedmiotowej sprawy w świetle wymagań aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i wydania na tej podstawie nowego orzeczenia w sprawie wywłaszczenia M. L. W. D. z jej udziału, również odpowiadającego wymogom aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wyjaśnienie powyższego wymaga tym samym przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego w znacznej części co uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 9 kwietnia 1958r. w części dotyczącej wywłaszczenia M. L. W. D. z udziału 29/192 części we współwłasności przedmiotowej nieruchomości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w sprawach zakresu wywłaszczeń nieruchomości, którym w stosunku do nieruchomości położonych na terenie miasta [...] w aktualnym stanie prawnym jest Prezydent Miasta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. oraz art. 136 k.p.a., organ wojewódzki nie jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w określonym powyżej zakresie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła Gmina Miejska zarzucając naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 80 w zw. z art. 136 k.p.a., oraz. art. 138 § 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wyrokiem z dnia 13 września 2011r., sygn. akt II SA/Kr 979/11 wskazał, że jest ona nieuzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja Wojewody, uchylająca w części orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia 9 kwietnia 1958r. i przekazująca w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji, jest prawidłowa i nie narusza prawa. Za prawidłowe Sąd uznał w okolicznościach zaistniałych w kontrolowanej sprawie, działania organu odwoławczego podejmowane dla wyjaśnienia, czy nie zostało rozpatrzone odwołanie T. T. oraz zastrzeżenia M. L. W. D. od orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 9 kwietnia 1958 r. nr L.Sa.V/1/302/57. W związku z tym, że orzeczenia takiego nie odnaleziono, logiczne stało się ustalenie, że odwołania nie zostały rozpoznane. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę znaczną przestrzeń czasu obejmującą okres postępowania między instancyjnego w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze zmianę prawa wywłaszczeniowego wprowadzoną i związane z tym zmiany w zakresie właściwości organów orzekających w sprawach wywłaszczeniowych, tak pierwszej jak i drugiej instancji. Organ II instancji rozpatrując odwołanie po tak długim czasie, musiał stosować przepisy obowiązującego obecnie prawa. Wyżej wskazana ustawa o gospodarce nieruchomościami z 1997r., wprowadziła w art. 233 zasadę bezpośredniego (natychmiastowego) jej działania do spraw będących w toku, a wszczętych przed jej wejściem w życie tj. przed dniem 1.01.1998r. Powyższe oznacza, że sprawa wymaga rozstrzygnięcia w świetle obowiązujących przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. m.in. art. 112 i nast., które określają materialnoprawne przesłanki wywłaszczenia i w jego następstwie zasady ustalania odszkodowania. W obecnym stanie prawnym stosownie do postanowień art. 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. W związku z tym za prawidłową Sąd uznał decyzję organ II instancji uchylającą zaskarżoną decyzję wywłaszczeniową i przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania zgodnie z właściwością. Zarzuty skarżącej Gminy Miejskiej w zakresie naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., były w ocenie Sądu I instancji niezasadne. Według Sądu, w kontrolowanej sprawie kwestia materialnoprawnych przesłanek wywłaszczenia i ewentualnego ustalenia odszkodowania, uzasadnia zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 2 k.p.a., bowiem wpływa bezpośrednio na treść decyzji kształtującej prawa i obowiązki stron postępowania, które muszą mieć możliwość pełnego i wyczerpującego ustosunkowania się do wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów i dlatego należy zagwarantować im prawo do oceny dowodów wpływających na ustalenie celu wywłaszczania przedmiotowej nieruchomości w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Od powyższego wyroku Gmina Miejska wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi Gminy Miejskiej i tym samym utrzymanie w mocy decyzji Wojewody z dnia 8 kwietnia 2011 r. wydanej z naruszeniem zasad prawdy materialnej oraz reguł postępowania dowodowego (art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a.); 2) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi Gminy Miejskiej i tym samym utrzymanie w mocy decyzji Wojewody wydanej z rażącym naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów oraz błędnym uzasadnieniem faktycznym i prawnym (art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.); 3) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi Gminy Miejskiej i tym samym utrzymanie w mocy decyzji Wojewody wydanej z rażącym naruszeniem zasady czynnego udziału stron ze względu na współuczestnictwo materialne konieczne spadkobierców wywłaszczonej nieruchomości oraz wydanie orzeczenia częściowego dotyczącego tylko "zastrzeżenia" M. L. W. D., podczas gdy odwołanie od decyzji wywłaszczeniowej zostało złożone także przez T. T. i na skutej w/w odwołań winna być wydana jedna decyzja organu odwoławczego (art. 10 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. w zw. z art. 209 k.c.); 4) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c.) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi Gminy Miejskiej i tym samym utrzymanie w mocy decyzji Wojewody wydanej z naruszeniem zasady orzekania kasatoryjnego przez organ wyższego stopnia (art. 138 § 2 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 176 p.p.s.a. Gmina Miejska wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 lipca 2013r., sygn. akt I OSK 2474/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd odwoławczy wskazał, że Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa, w dniu 9 kwietnia 1958r. wydało orzeczenie o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - na cele Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej w m. Kraków pod budowę przedszkola - nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...] oraz l. kat. [...] b. gm. kat K., stanowiącej współwłasność J. T. P. w 29/192 części, M. L. W. D. w 29/192 części, Z. T. w 26/192 części, E. z N. P. w 12/192 części, S. T. części w 1/4 części oraz M. A. S. w 1/ 4 części. Niniejsza sprawa, w ocenie NSA, dotyczy wielu stron postępowania. Obecnie sytuację taką reguluje art. 62 k.p.a., który stanowi, że w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Jak trafnie wskazano w literaturze, kryterium decydującym, czy mamy do czynienia z wielością stron w jednej sprawie administracyjnej, jest okoliczność, czy ukształtowanie sytuacji prawnej jednego podmiotu wpływa na sytuację prawną innego podmiotu. Zdaniem NSA, w przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu odwoławczego było rozpoznanie łącznie wszystkich odwołań i w efekcie wydanie merytorycznego orzeczenia w stosunku do wszystkich odwołujących się (oraz ich spadkobierców). Za uzasadniony uznano także zarzut naruszenia czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym (art. 10 k.p.a.). W okolicznościach sprawy niniejszej polegało to na braku pełnego ustalenia przez Wojewodę kręgu stron postępowania. W ocenie Sądu odwoławczego, za błędną należało uznać ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że zastosowanie w sprawie niniejszej przez Wojewodę art. 138 § 2 k.p.a. było uzasadnione. Trafnie więc wskazała wnosząca skargę kasacyjną, że wbrew twierdzeniom Sądu, podstawą orzeczenia kasacyjnego nie może być wyłącznie znaczny upływ czasu i zmiana przepisów prawa. Następnie Sąd II instancji stwierdził, że Wojewoda nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Wskazano, że organ odwoławczy, niezależnie od zmiany przepisów prawa, winien dokonać własnej oceny zebranego materiału dowodowego i dopiero po stwierdzeniu, iż sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części uchylić decyzję. Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organ winien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W dalszej części uzasadnienia NSA uznał, że skarga kasacyjna okazała się także zasadna w zakresie podniesionego w niej zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., czyli braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (zasada prawdy obiektywnej) oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Trafnie bowiem zauważyła skarżąca kasacyjnie, że Wojewoda pominął fakt wydania przez Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa w tym samym dniu tj. 9 kwietnia 1958r., pod tym samym numerem, orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości oraz orzeczenia o przyznaniu nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania. Ustalenia zatem wymaga, czy odwołanie – "zastrzeżenie" wniesione przez M. L. W. D., pomimo wskazania na wstępie, że dotyczy wywłaszczenia nieruchomości, istotnie miało na celu zaskarżenie wyłącznie samego orzeczenia o wywłaszczeniu, bądź też orzeczenia o przyznaniu nieruchomości zamiennej lub obu tych orzeczeń. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając na uwadze obszerne ustalenia i wskazania zawarte w cytowanym wyżej uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że wniesiona skarga jest zasadna. W świetle wywodów NSA nie może budzić wątpliwości, że organ odwoławczy rozpoznając przedmiotową sprawę, naruszył przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77, 80 oraz 107 §3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zastrzeżenia Sądu budzi również prawidłowość zastosowania przez Wojewodę art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z brzemieniem tego przepisu, w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy, winien dokonać własnej oceny zebranego materiału dowodowego i dopiero po stwierdzeniu, iż sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części uchylić decyzję. Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organ winien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Podstawą orzeczenia kasacyjnego nie może być wyłącznie znaczny upływ czasu i zmiana przepisów prawa, na co powoływał się organ II instancji uzasadniając podstawę prawną wydanej przez siebie decyzji. Wojewoda , nie wskazał również, jak to nakazuje art. 138 § 2 k.p.a., okoliczności jakie powinien wziąć pod uwagę organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę, czy też w jakim zakresie powinien uzupełnić postępowanie dowodowe. Trzeba także zauważyć, że stosownie do art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić samodzielnie uzupełniające postępowanie dowodowe albo zlecić jego przeprowadzenie organowi I instancji. Za zasadny należno uznać zarzut strony skarżącej, że organ II instancji nie ustalił podstawowej kwestii, a mianowicie jakiej decyzji organu I instancji dotyczyło odwołanie M. L. W. D.. Z akt sprawy wynika, iż w toku postępowania wywłaszczeniowego, prowadzonego w latach 50-tych XX wieku, zostały wydane przez Prezydium Rady Narodowej w Krakowie dwie decyzje: wywłaszczeniowa i odszkodowawcza. Obie decyzje wydane zostały w dniu 9 kwietnia 1958r. i obie mają nadane te same numery: L.Sa.V./1/302/57. Jako wskazał NSA, ustalenia zatem wymaga, czy odwołanie – "zastrzeżenie" wniesione przez M. L. W. D., pomimo wskazania na wstępie, że dotyczy wywłaszczenia nieruchomości, istotnie miało na celu zaskarżenie wyłącznie samego orzeczenia o wywłaszczeniu, bądź też orzeczenia o przyznaniu nieruchomości zamiennej lub obu tych orzeczeń. Uzasadnienie wskazanego pisma nie daje bowiem jednoznacznej odpowiedzi na powyższe pytanie i wymaga od orzekającego organu dokładnej analizy. W dalszej kolejności należy wskazać, że przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe obejmowało nieruchomość, która stanowiła współwłasność kilku osób. Od orzeczenia wywłaszczeniowego zostały wniesione dwa odwołania: M. L. D. oraz T. T.. Obowiązkiem organu odwoławczego było zatem rozpoznanie łącznie wszystkich odwołań i w efekcie wydanie merytorycznego orzeczenia w stosunku do wszystkich odwołujących się (oraz ich spadkobierców), zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 62 kpa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Konsekwencją prowadzenia dwóch postępowań odwoławczych w stosunku do tej samej decyzji było wydanie dwóch decyzji uchylających orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa w części dotyczącej wywłaszczenia udziału M. L. W. D. oraz w części dotyczącej wywłaszczenia Z. T., co także należy uznać za niedopuszczalne biorąc pod uwagę przedmiot orzeczenia, które zostało uchylone, czyli wywłaszczenie nieruchomości będącej wspólną własnością. Zaskarżona decyzja spowodowałaby, że wywłaszczenie byłoby nieskuteczne jedynie w stosunku do niektórych ze współwłaścicieli. Tymczasem orzeczenie o wywłaszczeniu odnosi się do całej nieruchomości, będącej przedmiotem współwłasności. W innym przypadku nie byłoby możliwe zrealizowanie celu, dla którego przejęto na własność Państwa przedmiotową nieruchomość. Zgodnie z art.1 dekretu na potrzeby związane z realizacją narodowych planów gospodarczych mogły być przejmowane nieruchomości lub ich części, co oznaczało, że niedopuszczalnym było wywłaszczenie idealnej, niewydzielonej części nieruchomości (udziału). W przeciwnym razie wywłaszczający nie posiadałby władztwa nad rzeczą (nieruchomością), co uniemożliwiałoby w konsekwencji realizację celu publicznego (T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2010, s. 52). Brzmienie art.1 dekretu nie pozwala także za dopuszczalne uznać więc uchylenia decyzji wywłaszczeniowej nieruchomości w zakresie udziału jednego ze współwłaścicieli. Ponadto zgodnie z obowiązującym w dacie wywłaszczenia art. 89 dekretu z 11 października 1946r. Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319) – każdy współwłaściciel mógł wykonywać czynności, zmierzające do zachowania wspólnego prawa wszystkich współwłaścicieli. Na gruncie sprawy niniejszej za czynność zmierzającą do zachowania wspólnego prawa należało uznać czynność procesową polegającą na wniesieniu odwołania od orzeczenia o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości będącej wspólną własnością. Złożenie tego odwołania przez jednego ze współwłaścicieli powinno więc w razie jego uwzględnienia wywołać skutek prawny w postaci uchylenia decyzji także wobec pozostałych współwłaścicieli, a nie tylko w zakresie udziału odwołującego się. W aktualnym stanie prawnym odpowiednikiem art. 89 dekretu z 11 października 1946 r. jest art. 209 k.c". W świetle wywodów NSA, zastrzeżenia Sądu budzi również to, że organ odwoławczy nie zapewnił wszystkim stronom udziału w postępowaniu administracyjnym, ograniczając się jedynie do ustalenia następców prawnych odwołujących się stron tj. M. L. W. D. i T. T.. Wskazać w tym miejscu należy, że nieruchomość, której dotyczy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 9 kwietnia 1958r. miała więcej współwłaścicieli. Obowiązkiem organu II instancji było ustalenie następców prawnych wszystkich wymienionych w ww. decyzji współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości i zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym od powołanego wyżej orzeczenia, zgodnie z art. 10 w zw. z art. 28 k.p.a. Ponadto, jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny - ewentualny udział w postępowaniu wszystkich jego stron – w tym następców prawnych tych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, którzy nie złożyli odwołania, i złożenie przez nich wyjaśnień - mógłby pozwolić na dokładniejsze wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W tym w szczególności ustalenie istotnej okoliczności, od którego z orzeczeń Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 9 kwietnia 1958r. wniesiono odwołania i czy zostały rozpatrzone, a w związku z tym, któremu z aktów przysługuje przymiot ostateczności. Kierując się wskazaniami Sądu odwoławczego, uznano, że z uwagi na szczególny charakter sprawy niniejszej, w której zachodzi potrzeba wzmożonego strzeżenia praworządności – organ administracji publicznej orzekający w sprawie niniejszej powinien był również rozważyć możliwość zawiadomienia o toczącym się postępowaniu prokuratora – stosownie do art. 183 § 2 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, biorąc pod uwagę wadliwość postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło