II OSK 1803/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2048/11 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną. | | |Sygn. akt II OSK 1803/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2048/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody M. z dnia [...] lipca 2011 r. o odmowie stwierdzenia posiadania przez A. B. obywatelstwa polskiego. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2011 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Wojewody M. z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającej stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A. B., urodzonego [...] maja 1987 r. w R. (Australia), syna T. i M. J. zd. B., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Minister wskazał, iż dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w dacie zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu. Organ ustalił, iż wnioskodawca A. B. urodził się [...] maja 1987 r. w R. (Australia), jako syn T. i M. J. zd. B.. Z dniem urodzenia nabył obywatelstwo australijskie i legitymuje się paszportem australijskim serii M nr [...]. Posiadanie obywatelstwa polskiego wnioskodawca wywodzi po swoim ojcu T. B., dla którego Wojewoda S. decyzją z dnia [...] marca 2007 r. stwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego. Organ wskazał, że dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa wnioskodawcy zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 10, poz. 49 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie urodzin wnioskodawcy, tj. w dniu [...] maja 1987 r. Zgodnie z art. 6 ust.1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Stosownie do przepisu art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, jeżeli nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. Natomiast zmiany w ustaleniu osoby ojca, wynikające z orzeczenia sądu wydanego na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o unieważnienie uznania, podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, chyba że osiągnęło ono już pełnoletniość. Minister wskazał, iż zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz.290 ze zm.) forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, jednakże wystarcza również zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana. Natomiast przepis art. 19 § 2 przywołanej wyżej ustawy stanowi, iż ustalenie ojcostwa podlega prawu ojczystemu dziecka z chwili jego urodzenia. Wobec powyższego kwestię, ustalenia, ojcostwa T. B. w stosunku do wnioskodawcy A.B. należy rozpatrywać w świetle prawa australijskiego. Minister wskazał, że w trakcie prowadzonego przed organem I instancji postępowania wyjaśniającego pełnomocnik strony przedłożył uwierzytelnione tłumaczenie na język polski australijskiego aktu urodzenia, wydanego w dniu 8 lutego 1995 r. na podstawie Ustawy o rejestracji urodzeń, zgonów i małżeństw z 1966 r. Australii Południowej, z którego wynika, że akt urodzenia A. B. został sporządzony w dniu 20 kwietnia 1990 r., tj. po prawie 3 latach od dnia urodzenia zainteresowanego. Z treści powyższego dokumentu wynika wprost, że rodzice wnioskodawcy zgłosili fakt urodzenia swojego syna A. B. dopiero w dniu 20 kwietnia 1990 r., co zostało w tej samej dacie po raz pierwszy zarejestrowane przez Naczelnika USC Australii Południowej pod nr [...] i dziecko otrzymało nazwisko ojca – B.. W związku z tymi okolicznościami Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał za konieczne wystąpienie do Konsulatu Generalnego RP w Sydney o wyjaśnienie kwestii związanych z obowiązującym w Australii Południowej prawem rejestracji urodzeń dzieci w kontekście ustalenia pochodzenia dziecka od określonych rodziców. Pismem z dnia 26 września 2011 r. Konsulat Generalny RP w Sydney wyjaśnił, iż "w Australii nie jest znana instytucja uznania dziecka przez ojca oraz, że rejestracja urodzenia ma charakter normatywny, ustalając istotne fakty, takie jak identyfikacja rodziców." Dodatkowo pełnomocnik strony - mając na uwadze podjęte przez organ odwoławczy we własnym zakresie działania - przedłożył uwierzytelnioną kopię tłumaczenia na język polski australijskiego formularza rejestracji urodzeń A. B. oraz uwierzytelnione kopie pisemnych oświadczeń złożonych pod przysięgą w dniu 12 sierpnia 2011 r. przez rodziców wnioskodawcy. W ocenie Ministra, z ustaleń faktycznych tej sprawy wynika, że ojcostwo T.B. w stosunku do jego syna A.zostało prawnie ustalone dopiero w dniu 20 kwietnia 1990 r., tzn. w dniu rejestracji dziecka. Minister uznał, że stan faktyczny dotyczący A.B. nie mieści się w zakresie przepisu art. 7 ust. 1 i 2 ustawy, ponieważ przy ustaleniu ojcostwa obywatela polskiego przekroczony został termin jednego roku od dnia urodzenia się dziecka. W konsekwencji ustalenie ojcostwa T. B. w stosunku do małoletniego wówczas A., po upływie ponad 2 lat od dnia jego urodzenia, nie skutkowało nabyciem obywatelstwa polskiego, mimo, iż w sferze prawa rodzinnego wywołało skutki ex tunc. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B. zarzucił organom administracji naruszenie art. 4, 6 i 7 ustawy o obywatelstwie polskim z 1962 r. oraz art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez dowolne ustalenie, iż z dniem 7 kwietnia 1990 r. (rejestracji urodzenia skarżącego) zostało ustalone ojcostwo T. B. w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r. w zw. z art. 19 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, co prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Sąd wskazał, że orzekające w sprawie organy uznały, iż skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego, albowiem ojcostwo T.B. (na obywatelstwo którego skarżący powoływał się) w stosunku do jego syna A. zostało prawnie ustalone dopiero w dniu 20 kwietnia 1990 r., tzn. w dniu rejestracji dziecka, a więc z uchybieniem terminu określonego w art. 7 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r. W ocenie Sądu powyższe ustalenia są przedwczesne, albowiem organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązane są na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., a zebrane w sprawie dowody oceniły z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art.107 § 3 k.p.a. Sąd wskazał, że dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa skarżącego zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w brzmieniu obowiązującym w dacie urodzin wnioskodawcy, tj. w dniu 8 maja 1987 r. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 tej ustawy dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Skarżący swoje obywatelstwo wywodzi po swoim ojcu T.B.. Decydujące było zatem ustalenie, czy w dacie jego urodzenia ojciec posiadał obywatelstwo polskie. Zatem orzekające w sprawie organy obowiązane były ustalić - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - czy A.B. nabył kiedykolwiek obywatelstwo polskie i następnie, czy nie utracił tego obywatelstwa do dnia wydania decyzji przez ten organ. Sąd wskazał, że Wojewoda S. decyzją z dnia [...] marca 2007 r. stwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego przez T.B.. Ojcostwo T. B. nigdy nie było kwestionowane, a rodzice skarżącego w dniu 23 stycznia 1988 r.(a więc osiem miesięcy po urodzeniu skarżącego) zawarli związek małżeński. Zdaniem Sądu I instancji, organy obu instancji nie dokonały oceny powyższych okoliczności w świetle art. 6 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim, czym uchybiły powołanym przepisom postępowania. Swoją uwagę organy skupiły natomiast na fakcie, iż akt urodzenia skarżącego A.B. został sporządzony w dniu 20 kwietnia 1990 r., tj. po prawie 3 latach od dnia urodzenia zainteresowanego. Z treści powyższego dokumentu wynika, że rodzice wnioskodawcy zgłosili fakt urodzenia swojego syna dopiero w dniu 20 kwietnia 1990 r., co zostało w tej samej dacie po raz pierwszy zarejestrowane przez Naczelnika USC Australii Południowej pod nr [...] i dziecko otrzymało nazwisko ojca – B.. Mając na uwadze powyższe, zarówno Wojewoda M., jak i Minister uznali, że skoro akt urodzenia skarżącego został sporządzony po upływie prawie 3 lat od daty jego urodzenia, to oznacza, że ustalenie ojca skarżącego w osobie T. B. nie może być uwzględnione przy określeniu obywatelstwa dziecka. Powyższe stanowisko pozostaje jednak w sprzeczności z wyjaśnieniami Konsulatu Generalnego RP w Sydney, udzielonymi na wniosek Ministra, iż "w Australii nie jest znana instytucja uznania dziecka przez ojca oraz, że rejestracja urodzenia ma charakter normatywny, ustalając istotne fakty, takie jak identyfikacja rodziców. " Sąd zgodził się ze skarżącym, iż Minister nie ustalił jakie skutki w sferze australijskiego prawa cywilnego pociąga za sobą administracyjna rejestracja urodzenia dziecka i czy pociąga za sobą skutki ex tunc czy ex nunc. W konsekwencji Minister dowolnie ustalił, iż na podstawie oświadczenia z dnia 7 kwietnia 1990 r. zostało ustalone ojcostwo T. B. w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim w zw. z art. 19 § 2 ustawy - Prawo prywatne międzynarodowe. Sąd podkreślił, iż art. 7 ust. 1 i 2 ustawy dotyczy sytuacji, gdy w ciągu roku od dnia urodzenia dziecka nastąpią zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców mające wpływ na obywatelstwo dziecka. Z akt sprawy wynika natomiast, iż w dacie urodzenia skarżącego ustaleni byli obydwoje rodzice i znane był ich obywatelstwo. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Spraw Wewnętrznych. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 17 ust. 4 w związku z art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.) oraz w związku z art. 19 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.) polegającą na błędnym przyjęciu, że w sytuacji, w której w Australii nie jest znana instytucja uznania dziecka przez ojca, zaś sama rejestracja urodzenia dziecka ma charakter normatywny, konieczne jest dokonanie ustalenia, czy wyżej wymieniona rejestracja urodzenia dziecka pociąga za sobą skutki ex tunc czy ex nunc, gdyż okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wobec faktu, iż przy ustaleniu ojcostwa dla osoby skarżącego przekroczony został termin jednego roku od dnia urodzenia się skarżącego, 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 127 ze zm.) w związku z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym stwierdzeniu, że zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych nie budzi wątpliwości, iż ojcostwo T.B. w stosunku do jego syna A. zostało prawnie ustalone dopiero w dniu 20 kwietnia 1990 r. - tzn. w dniu rejestracji dziecka. Tym samym nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że organ administracyjny dowolnie ustalił, iż na podstawie oświadczenia z dnia 7 kwietnia 1990 r. zostało ustalone ojcostwo T. B. w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w związku z art. 19 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe. Wbrew twierdzeniom sądu pierwszej instancji, organ administracyjny ustalił, iż administracyjna rejestracja urodzenia dziecka, zgodnie z prawem australijskim, ma charakter normatywny i ustala między innymi takie fakty jak identyfikacja rodziców. Zdaniem Ministra, na tle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego przez organy instancji, uzasadnione jest stwierdzenie, że stan faktyczny dotyczący A.B. nie mieści się w zakresie przepisu art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy o obywatelstwie polskim, ponieważ przy ustaleniu ojcostwa obywatela polskiego przekroczony został termin jednego roku od dnia urodzenia się dziecka. Nie mieści się również w zakresie przepisu art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy o obywatelstwie polskim. W konsekwencji ustalenie ojcostwa T. B. w stosunku do małoletniego wówczas A., po upływie ponad 2 lat od dnia jego urodzenia, nie skutkowało nabyciem obywatelstwa polskiego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną A.B. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa wnioskodawcy mają zastosowanie, co jest poza sporem, przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 10, poz. 49 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie urodzin wnioskodawcy, tj. w dniu 8 maja 1987 r. Zgodnie z regulacjami przewidzianymi w tej ustawie sposoby nabycia obywatelstwa określają przepisy art.4 i art.6. Stosownie do art. 4 ustawy dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy: 1) oboje rodzice są obywatelami polskimi albo 2) jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa. Natomiast zgodnie z art.6 dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym zgodnie przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo. Obie wskazane normy, regulując różne sytuacje faktyczne, wyrażają zasadę, że warunkiem koniecznym uznania dziecka za obywatela polskiego, jest stwierdzenie, że jedno z jego rodziców posiada obywatelstwo polskie. Ustawa z 1962 r. o obywatelstwie polskim, jako zasadnicze kryterium przyjęła zasadę ius sanginus. Nabycie obywatelstwa polskiego następuje przez urodzenie z rodziców, z których przynajmniej jedno posiada obywatelstwo polskie, niezależnie od miejsca urodzenia dziecka. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że ojciec wnioskodawcy – T.B. posiadał obywatelstwo polskie, co stwierdził Wojewoda S. decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Okolicznością niekwestionowaną przez strony jest także to, że rodzice wnioskodawcy nie składali oświadczenia o wyborze obywatelstwa jednego z nich ( art.6 ust.1 ustawy). Spór natomiast dotyczy zastosowania w sprawie art.7 ust.1 zd.1 omawianej ustawy. Przepis ten stanowi, że zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, jeżeli nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. Organy orzekające w sprawie uznały, że nie został zachowany przewidziany w tym przepisie termin, gdyż akt rejestracji dziecka sporządzony został w dniu 20 kwietnia 1990 r., czyli prawie po 3 latach od dnia urodzenia wnioskodawcy. W ocenie organu, ojcostwo T.B. w stosunku do jego syna A. zostało prawnie ustalone dopiero w dniu 20 kwietnia 1990 r., tzn. w dniu rejestracji dziecka. Z tym stanowiskiem, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie można się jednak zgodzić. Zawarte w art.7 ust.1 wyrażenie " zmiany w ustaleniu osoby ojca" odwołuje się do sytuacji, gdy osoba ojca była nieznana ( art.4 pkt 2 i art.5). W orzecznictwie przyjmuje się także, że zmiana w ustaleniu osoby jednego z rodziców ojca obejmuje również sytuację, gdy w ustaleniach faktycznych następuje przejście ze stanu stwierdzenia, że rodzic dziecka jest nieznany do stanu pełnej wiedzy o jego osobie. Brzmienie przepisu art.7 ust.1 ustawy z 1962 r. nie stoi na przeszkodzie, by przyjąć, że zmiana w ustaleniu osoby ojca obejmuje przypadek ustalenia ojcostwa tak poprzez sądowe ustalenie ojcostwa, jak i poprzez uznanie dziecka przez ojca ( pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II OSK 850/09, publ. www.nsa.gov.pl). Z akt sprawy nie wynika, aby ojcostwo było ustalane w drodze sądowej, czy też aby miało miejsce uznanie dziecka. Z pisma Konsulatu Generalnego RP w Sydney, wynika natomiast, że w Australii nie jest znana instytucja uznania dziecka przez ojca. Organy orzekające w sprawie pominęły natomiast, że znajdujący się w aktach sprawy akt urodzenia A. B. jest dokumentem urzędowym, który stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych. Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz.U. t.j. 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm.) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi ( art.1138 k.p.c.). W wyroku z dnia 16 marca 2007 r., sygn. III CSK 380/06, publ. Lex nr 457689 Sąd Najwyższy stwierdził, że: "Zagraniczne akty stanu cywilnego posiadają na terenie Polski moc dowodową taką samą, jak polskie akty stanu cywilnego. Moc dowodowa zagranicznych aktów stanu cywilnego nie zależy przy tym od ich wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego". Również z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie stanowią wyłączny dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone ( art. 76 §1 ). Akt urodzenia dziecka stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych, a zatem określa miejsce i datę urodzenia oraz rodziców ( por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r. , sygn. II OSK 804/11, publ. www.nsa.gov.pl). Mając na uwadze moc dowodową dokumentu urzędowego – aktu urodzenia dziecka, a z drugiej strony okoliczność, że związek małżeński rodzice wnioskodawcy zawarli po jego urodzeniu, słusznie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję, celem poczynienia wszechstronnych wyjaśnień w sprawie. Nietrafne są zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak również prawa procesowego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.