I OSK 2782/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 58/14 w sprawie ze skargi J. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Wa 377/13 w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 58/14 oddalił skargę J. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 377/13 odrzucającym skargę J. S. na bezczynność Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. odrzucił skargę J. S. na bezczynność Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga J. S. na bezczynność Burmistrza Miasta [...] dotyczy sprawy objętej wcześniejszą skargą wniesioną przez skarżącą w dniu 17 września 2012 r. będącą w toku (sygn. akt II SAB/Wa 425/12), a zatem zaistniała przesłanka do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej - na adres do korespondencji, wskazany przez nią w piśmie z dnia 22 lutego 2013 r. znajdującym się w aktach sądowych sprawy o sygn. II SAB/Wa 425/12 - w dniu 21 października 2013 r. Przy tym samym piśmie sądowym skarżącej doręczono odpis odpowiedzi na skargę. Pismem z dnia 16 stycznia 2014 r., na podstawie art. 271 pkt 2 w zw. z art. 277 P.p.s.a. w zw. z art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a., J. S. wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 377/13. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie otrzymała odpowiedzi na skargę i załączników do tej odpowiedzi w terminie, bowiem otrzymała ją dopiero wraz z odpisem postanowienia o odrzuceniu skargi, a wobec tego nie miała możliwości się do niej ustosunkować. W uzupełnieniu skargi skarżąca podniosła, że jej skarga o wznowienie postępowania oparta jest na ustawowej przesłance wznowienia z powodu nieważności wskazanej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wskutek naruszenia przepisów prawa, tj. art. 73 w związku z art. 65 § 2 P.p.s.a. skarżąca była pozbawiona możliwości działania, a przed uprawomocnieniem się postanowienia niemożność ta nie ustała. W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta [...] wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że w sprawie nie wystąpiła nieważność postępowania, gdyż przed uprawomocnieniem się zaskarżonego postanowienia skarżąca miała możliwość je zaskarżyć. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę o wznowienie postępowania za niezasadną i na podstawie art. 282 § 1 i § 2 P.p.s.a. ją oddalił. Sąd pierwszej instancji wskazał, że niemożność działania, o której mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Konieczne jest zatem wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania. Skoro pozbawienie strony możności działania musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa, to wyklucza się tu tzw. obiektywny stan tego pozbawienia, co oznacza, że wznowienie postępowania sądowego może nastąpić tylko z winy sądu. Z tego też względu wznowienie postępowania nie może nastąpić z winy stron postępowania. Zaniechanie przez stronę postępowania działania obarcza ją ujemnymi następstwami braku obrony i wyklucza wznowienie postępowania. Z akt sprawy wynika, że postanowienie z dnia 8 października 2013 r. zostało doręczone skarżącej na wskazany przez nią adres do doręczeń - skrytka pocztowa nr [...] w W. Zatem w ocenie Sądu pierwszej instancji, z chwilą doręczenia postanowienia na prawidłowy adres, pozbawienie skarżącej możliwości działania ustało i nie było żadnych przeszkód by przedmiotowe postanowienie zaskarżyła. Z tych przyczyn Sąd uznał, że powołane przez skarżącą przyczyny wznowienia okazały się bezzasadne i skargę należało oddalić. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J. S. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazała na naruszenie: - przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 282 § 1 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi o wznowienie postępowania z uwagi na brak uzasadnionych podstaw do wznowienia postępowania, pomimo stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przepisów postępowania w postaci nieprawidłowego doręczenia pism skarżącej, skutkującego pozbawieniem jej możności działania i obrony swoich praw; b) art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 54 § 2 P.p.s.a. przez wydanie wyroku nieopartego na podstawie całości akt sprawy, tj. rozstrzygnięcia sprawy bez zapoznania się z aktami administracyjnymi stanowiącymi podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi na bezczynność organu, a także bez uwzględnienia kwestii istotnych dla Sądu pierwszej instancji, a zgromadzonych w aktach administracyjnych i w aktach sprawy sądowej wskazywanej przez skarżącą, toczącej się równolegle przez WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 425/12, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; c) art. 106 § 3 P.p.s.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów uzupełniających, których przeprowadzenia domagała się skarżąca w skardze i wniesionych do akt pismach, których przeprowadzenie doprowadziłoby do ustalenia, że zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi na bezczynność obarczone jest wadą kwalifikowaną, o jakiej mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., a do chwili uprawomocnienia tego postanowienia nie ustała niemożność działania przez skarżącą, która powstała na skutek naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji; d) art. 109 P.p.s.a. poprzez przeprowadzenie sprawy pomimo uprzedniego uzasadnionego wniosku skarżącej o odroczenie terminu rozprawy, co w świetle dotychczasowego pozbawienia możliwości działania przez skarżącą na skutek naruszenia przepisów prawa przez Sąd pierwszej instancji, uniemożliwiło jej aktywną obronę swoich praw, w tym w szczególności przez swobodne i pełne przedstawienie swojego stanowiska na rozprawie; e) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez zaniechanie wskazania przez Sąd pierwszej instancji w pisemnym uzasadnieniu wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie ograniczenie podania ustnych motywów tego rozstrzygnięcia bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku, co uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnego postępowania kontrolnego wydanego orzeczenia. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, a w konsekwencji o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 377/13 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej. Przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była skarga J. S. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem tego Sądu z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 377/13 odrzucającym skargę J. S. na bezczynność Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Skarga o wznowienie postępowania została oparta na przesłance wymienionej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W rozpoznawanej sprawie skarżąca upatruje pozbawienia jej możności działania w tym, że nie otrzymała w terminie odpowiedzi na skargę wraz załącznikami, ponieważ została ona jej doręczona dopiero z odpisem postanowienia o odrzuceniu skargi, co spowodowało, że nie miała możliwości się do niej ustosunkować. Podniosła w związku z tym naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 73 w zw. z art. 65 § 2 P.p.s.a. Należy zauważyć, że aby mogło dojść do wznowienia postępowania na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów postępowania, wskutek których strona była pozbawiona możliwości działania, muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy, oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Jak wynika ponadto z brzmienia art. 271 pkt 2 P.p.s.a., nie można jednakże żądać wznowienia postępowania sądowego, gdy przed uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego to postępowanie niemożność działania strony ustała. W wypadku orzeczenia wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny oznacza to, że brak jest możliwości skutecznego żądania wznowienia postępowania, gdy strona mogła w toku postępowania poprzez wniesienie środka odwoławczego usunąć skutki naruszenia przepisów postępowania, z powodu którego to naruszenia została pozbawiona możliwości działania (zob. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 786). Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z chwilą doręczenia skarżącej odpowiedzi organu na skargę wraz z nieprawomocnym jeszcze postanowieniem Sądu z dnia 8 października 2013 r. o odrzuceniu jej skargi na bezczynność Burmistrza Miasta [...] ustała podnoszona przez nią niemożność działania. Skarżąca miała bowiem możliwość wniesienia środka odwoławczego od postanowienia o odrzuceniu skargi, w którym mogła się ewentualnie ustosunkować do argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę, czego jednak nie uczyniła. W takiej sytuacji, wobec występowania negatywnej przesłanki wznowienia postępowania sądowego, należało uznać, że Sąd pierwszej instancji miał uzasadnioną podstawę, aby oddalić złożoną przez J. S. skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. Tym samym również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 271 pkt 2 i art. 282 § 1 i § 2 P.p.s.a. należało ocenić jako niezasadne. Nie zasługiwały na uwzględnienie również pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. W pierwszej kolejności za chybione należało uznać podniesione w podstawach skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. i art. 106 P.p.s.a. poprzez - jak twierdzi skarżąca - niezapoznanie się Sądu z aktami administracyjnymi stanowiącymi podstawę do wydania postanowienia o odrzuceniu skargi na bezczynność organu oraz nieprzeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentów uzupełniających zmierzających do wykazania, że odrzucenie skargi na bezczynność było wadliwe. Zarzuty powyższe kwestionują bowiem prawidłowość odrzucenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi na bezczynność Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie dodatku mieszkaniowego, gdy tymczasem przedmiotem badania Naczelnego Sądu Administracyjnego, na obecnym etapie sprawy, jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2014 r. o sygn. akt II SAB/Wa 58/14 i kwestia możliwości wznowienia postępowania sądowego zakończonego postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. o odrzuceniu skargi na bezczynność organu. Należy w związku z tym również zauważyć, że uzupełniające dokumenty, o których wyżej mowa, zostały przez skarżącą złożone do akt sprawy o sygn. II SAB/Wa 377/13 i pozostają bez związku z kwestią wznowienia postępowania. Tak samo za nieskuteczny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a., określającego co powinno zawierać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Wbrew twierdzeniu skarżącej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala prześledzić tok rozumowania Sądu, w stopniu umożliwiającym jego ocenę i kontrolę. Tym samym można też uznać, że pomimo, iż wywody Sądu pierwszej instancji w zakresie przyjętego za podstawę wyrokowania stanu faktycznego należałoby ocenić za zbyt lakoniczne, to jednak uchybienie to nie mogło mieć, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, istotnego wpływu na wynik sprawy, tak jak stanowi art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Powyższa ocena jest tym bardziej uzasadniona, że jak wynika z protokołu rozprawy, na której zapadł zaskarżony wyrok, w imieniu skarżącej stawił się na niej pełnomocnik ustanowiony z urzędu, który dodatkowo mógł zapoznać się podanymi ustnie motywami rozstrzygnięcia, co sam zresztą przyznaje w złożonej skardze kasacyjnej. Ponadto stan faktyczny sprawy w zakresie wskazanej podstawy wznowienia postępowania, jako bezsporny i nie wywoływał większych wątpliwości. Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 109 P.p.s.a. poprzez przeprowadzenie rozprawy pomimo wniosku skarżącej o jej odroczenie i pozbawienia jej w związku z tym możliwości działania i obrony swych praw - należy stwierdzić, że również ten zarzut nie został oparty na usprawiedliwionych podstawach. Jak już wyżej wskazano, na rozprawie, na której zapadł zaskarżony wyrok, brał udział pełnomocnik skarżącej ustanowiony dla niej w ramach prawa pomocy. Wcześniej pismem z dnia 27 maja 2014 r. skarżąca wniosła o zmianę terminu rozprawy z uwagi na wezwanie jej przez Sąd Okręgowy [...] do stawienia się celem poddania badaniu przez biegłego lekarza sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych został tymczasem wyrażony pogląd, że w sytuacji, gdy strona prowadzi kilka spraw sądowych, to okoliczność że może ona mieć inne obowiązki związane z toczącą się sprawą przed sądem powszechnym nie może sama w sobie powodować konieczności odroczenia rozprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, bez jednoczesnego wykazania, że strona nie miała możliwości ustanowienia pełnomocnika (por. wyrok NSA z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1291/06, publ. http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten jest tym bardziej uzasadniony w sprawie niniejszej, gdy Sądowi wiadomo z urzędu, że skarżąca prowadzi wiele spraw sądowych, a w związku z tym winna liczyć się z możliwością wystąpienia kolizji terminów. W tym miejscu należy również podkreślić, że udział w rozprawie przed sądem administracyjnym nie jest ani obowiązkowy, ani też nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów. Żaden z przepisów ustawy procesowej nie daje również podstaw do postawienia znaku równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy a pozbawieniem jej możności obrony przysługujących jej praw. Odroczenie rozprawy w świetle art. 109 P.p.s.a. jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, a ocena czy zachodzą uzasadnione podstawy do jej odroczenia należy każdorazowo do sądu (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 471/07, publ. http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe rozważania na uwadze należy zatem stwierdzić, że w sytuacji, gdy na rozprawie stawił się pełnomocnik skarżącej, to nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy nie może być traktowane jako naruszenie art. 109 P.p.s.a. i to w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Sąd nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi strony wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej, ponieważ należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie za wykonaną pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.