II GSK 1730/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Anna Ważbińska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 607/12 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 607/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę M. L. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Urzędu Patentowego RP (w skrócie: UP) z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. UP udzielił na rzecz M. L. patentu na zgłoszony w dniu 25 października 2000 r. wynalazek oznaczony numerem [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. UP stwierdził wygaśnięcie powyższego patentu z dniem 25 października 2010 r. z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za jedenasty rok ochrony. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że uchybienie terminu do wniesienia opłaty za 11 rok ochrony wynalazku nastąpiło bez jego winy. Uznając argumenty odwołującego się za nieuzasadnione, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. UP działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 i art. 244 ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.), dalej jako: "p.w.p.", utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za 11 rok ochrony upływał w dniu 26 października 2010 r. Zgodnie z art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p. opłata za następny okres ochrony wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej mogła być przez uprawnionego wniesiona w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, tj. do dnia 26 kwietnia 2011 r. W żadnym z powyższych terminów strona przedmiotowej opłaty nie wniosła. Podkreślono przy tym, że termin z art. 224 ust. 4 zd. 2 p.w.p. nie podlega przywróceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę uznał, że organ trafnie ustalił, że skoro zgłoszenie zostało dokonane w dniu 25 października 2000 r., to podstawowy, określony w art. 224 ust. 2 p.w.p. termin uiszczenia opłaty okresowej za 11 rok ochrony upływał w dniu 26 października 2010 r. (ostatni dzień dziesiątego roku ochrony upływał 25 października 2010 r., tj. w dniu ustawowo wolnym od pracy, co oznacza, że zgodnie z art. 57 § 4 k.p.a. ostatnim dniem terminu uznać należy następny dzień powszedni, tj. 26 października 2010 r.). W tym terminie ani też terminie określonym w art. 224 ust. 4 p.w.p. strona opłaty nie uiściła. Sąd wskazał, że w informacji UP zawartej na odwrocie decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. wynika, że opłaty za następne okresy ochrony (tj. poczynając od 4 roku ochrony) należy wnieść najpóźniej w ostatnim dniu upływającego okresu ochrony. Zdaniem Sądu powyższa informacja jest zbieżna w swej treści z przepisem art. 224 ust. 2 p.w.p. Skoro we wzmiankowanej informacji jest mowa o opłacie za następny okres oraz konieczności wniesienia jej najpóźniej w ostatnim dniu upływającego okresu (czyli poprzedniego) nie ulega wątpliwości, że stosowna opłata ma być uiszczona z góry (tj. na gruncie niniejszej sprawy za jedenasty rok ochrony powinna zostać uiszczona w ostatnim dniu poprzedniego okresu, tj. 10 roku ochrony). Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. wskazując, że niezależnie od obowiązków ciążących na organie administracji, strona powinna dołożyć należytej staranności w zaznajomieniu się z przepisami prawa materialnego, które regulują jej prawa i obowiązki. Organ, wbrew zarzutom strony, pouczył skarżącego o skutkach prawnych nieuiszczenia opłaty ustalonej omawianą decyzją administracyjną. Decyzja o udzieleniu patentu z dnia [...] grudnia 2007 r. zawiera pouczenie odnośnie skutków nieuiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku. Pouczenie to było niezbędne ze względu na to, iż decyzja o udzieleniu patentu jest decyzją warunkową. Nieumieszczenie zaś w informacji znajdującej się na odwrocie tejże decyzji, pouczenia o skutkach ewentualnego zaniedbania w zakresie uiszczania opłat za kolejne okresy ochrony nie może być poczytywane za naruszenie obowiązku określonego w art. 9 k.p.a. Sąd I instancji zaakcentował przy tym, iż skarżący nie zwracał się do UP o wyjaśnienia w przedmiocie ustalenia terminu do wnoszenia opłat za kolejne okresy ochrony. Natomiast wskazanie w decyzji podstawy prawnej działania UP w sprawie udzielenia spornego patentu pozwalało skarżącemu dotrzeć do odpowiedniego aktu prawnego i zaznajomić się z przepisami dotyczącymi m.in. opłat za okresy ochronne a także skutków ich nieuiszczenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. L. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie przepisu art. 9 k.p.a. polegające na jego niezastosowaniu, a w konsekwencji oddaleniu skargi M. L. od decyzji UP z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymującej w mocy decyzję w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek wydaną na skutek udzielenia przez organ - wbrew treści przepisu art. 9 k.p.a. - błędnego pouczenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisu art. 9 k.p.a., polegające na obciążeniu strony konsekwencjami wynikającymi z błędnego pouczenia skarżącego o obowiązku uiszczenia opłaty za 11 rok ochrony wynalazku. Oddalenie skargi przez WSA powoduje po stronie skarżącego szkodę wynikłą z nieznajomości prawa, a zarazem z niejasnego i niedokładnego pouczenia organu. Przepis art. 9 k.p.a. ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Naruszenie tej zasady przejawia się w odmowie udzielenia informacji stronie oraz nienależycie udzielonej informacji, przez udzielenie informacji niejasnej lub błędnej oraz udzielenie informacji niewyczerpującej, tj. takiej, która pomija okoliczności faktyczne lub prawne, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. Skutki prawne udzielenia nieprawidłowej informacji nie powinny obciążać strony. Nie ma zatem racji Sąd, że skarżący został prawidłowo pouczony o obowiązku uiszczenia opłaty za 11 rok ochronny, albowiem udzielona skarżącemu informacja była niejasna, a z pewnością niejednoznaczna. Organ nie zajął stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W świetle cytowanych przepisów do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie możliwości istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji - w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. W przedmiotowej sprawie kasator zarzucił tylko naruszenie przez UP przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i to wyłącznie art. 9 k.p.a., które miało polegać na błędnym pouczeniu skarżącego o obowiązku opłaty za jedenasty rok ochrony wynalazku, co doprowadziło do wydania przez organ decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu udzielonego na rzecz strony. Dokonując oceny postawionego zarzutu, należy zaznaczyć, że skarżący nie powiązał przedstawionych naruszeń ze wskazaniem przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Biorąc jednak pod uwagę stanowisko wyrażone w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt: I OPS 10/09 i przywołanym tam orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 1996 r., sygn. akt: K 25/95 uznać trzeba, że zauważone uchybienie nie może bezwarunkowo, z powołaniem się na niedopełnienie wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a., dyskwalifikować takiej skargi. W sytuacji, gdy strona przytoczy w petitum skargi kasacyjnej wyłącznie zarzut naruszenia prawa przez organ administracji publicznej, nie powiązawszy go z zarzutem naruszenia prawa przez wojewódzki sąd administracyjny, uchybienie takie nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy jej rozpoznania. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał jednak merytorycznej oceny skuteczności przedstawionego zarzutu. Przede wszystkim należy zauważyć, że nawet gdyby doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. w zakresie wskazywanym przez skarżącego, to naruszenie to nie mogłoby mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ bowiem prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, to jest, zgłoszenie zostało dokonane w dniu 25 października 2000 r., dziesiąty rok ochrony upływał w dniu 26 października 2010 r. (właściwie okres ten powinien upłynąć w dniu 25 października 2010 r., ale ten dzień był dniem ustawowo wolnym od pracy), dodatkowy 6-miesięczny okres upływał w dniu 26 kwietnia 2011 r., M. L. opłatę za jedenasty rok ochrony uiścił w dniu 18 lipca 2011 r. Oznaczało to, że opłata za jedenasty rok ochrony została wniesiona po upływie obu terminów do wniesienia opłaty czyli po wygaśnięciu patentu w myśl art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. w zw. z art. 52 ust. 2 p.w.p. Korzystanie z patentu bowiem rodzi obowiązek uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne w określonych ustawowo terminach, o czym stanowi art. 222 i nast. p.w.p. Nieuiszczenie opłaty okresowej w wymaganym terminie powoduje wygaśnięcie patentu i daje UP kompetencję do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie tego prawa, stosownie do unormowań zawartych w art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 p.w.p. Zgodnie z art. 224 ust. 1 p.w.p. termin do uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, wynosi trzy miesiące od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie, jak stanowi zdanie drugie ust. 1 art. 224 p.w.p., zgłaszający może uiścić opłatę za dalsze rozpoczęte okresy ochrony. Przepis art. 224 ust. 2 p.w.p. stanowi, że opłaty za dalsze okresy ochronne są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1 tego artykułu p.w.p., z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny, przy czym opłaty za dalsze okresy ochronne mogą być uiszczane w ciągu jednego roku przed tym terminem określonym w ust. 2 (art. 224 ust. 3 p.w.p.). Nadto w ust. 4 art. 224 p.w.p. przewidziano dodatkowy 6-miesięczny termin na uiszczenie opłaty, rozpoczynający bieg po upływie terminu określonego w ust. 2 art. 224 p.w.p. Opłata uiszczona w terminie dodatkowym jest podwyższana o opłatę dodatkową w wysokości 30% opłaty podstawowej. Z przedstawionych regulacji wynika, iż ustawa - Prawo własności przemysłowej nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku, wynikających z treści art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p., jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym, spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego). "Przeciwko dopuszczalności przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. przemawia także sposób określenia terminu końcowego w art. 224 ust. 2 i sposób określenia zdarzenia rozpoczynającego bieg terminu dodatkowego z art. 224 ust. 4. Ten pierwszy upływa "nie później niż w dniu". Drugi natomiast rozpoczyna bieg "po upływie terminu określonego w ust. 2", czyli następnego dnia po dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny. Nie byłoby zatem możliwe przywrócenie terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. bez naruszenia przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p. Przywrócenie terminu podstawowego oznaczałoby przywrócenie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej. Tymczasem z art. 224 ust. 4 p.w.p. wynika, że opłata uiszczona po upływie poprzedniego okresu ochrony podlega podwyższeniu o 30%." (por. wyroki NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r.; sygn. akt II GSK 304/06, opubl. ONSAiWSA z 2008, nr 3, poz. 47, z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 405/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawa - Prawo własności przemysłowej przewiduje dwa terminy uiszczenia opłaty okresowej. Strona skarżąca nie dotrzymała żadnego z tych terminów. Podjęła czynności (wpłata opłaty i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), zarówno po upływie terminu podstawowego, jak i po wyekspirowaniu terminu dodatkowego, i po wydaniu przez UP decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu. Takie żądanie nie ma żadnych podstaw prawnych i dlatego stanowisko Sądu I instancji jest w tej kwestii prawidłowe. Niezależnie od powyższego nie jest także prawidłowa argumentacja skarżącego, że UP naruszył art. 9 k.p.a., gdyż błędnie pouczył stronę co do terminów uiszczania opłat okresowych za dalsze okresy ochrony. Skarżący skupił się tylko na punkcie 3 informacji zamieszczonym na odwrotnej stronie decyzji UP z dnia [...] grudnia 2007 r. o udzieleniu patentu i podnosił, że zapis ten nie jest powtórzeniem art. 224 ust. 2 p.w.p. Jak słusznie ocenił WSA to pouczenie, wyraźnie wskazywało, że opłaty za następne okresy ochrony należy wnieść najpóźniej w ostatnim dniu upływającego okresu ochrony czyli okresu wcześniejszego. Następny okres ochrony bowiem nie może być równocześnie upływającym okresem ochrony, jak próbował wykazywać skarżący. Następnie w pkt 4 informacji UP zawarł pouczenie o warunkach uiszczenia opłaty dodatkowej i że termin do jej wniesienia nie podlega przywróceniu. W pkt 7 informacji wyszczególniono wysokość opłat za kolejne okresy ochrony. Ponadto informacje te należało odczytywać łącznie z pouczeniem zawartym na stronie pierwszej omawianej decyzji UP, gdzie wskazywano, że decyzja o udzieleniu patentu ma charakter warunkowy, gdyż istnieje obowiązek wnoszenia opłat, co także podkreślał pkt 2 informacji zawartej na odwrotnej stronie rozstrzygnięcia UP z dnia [...] grudnia 2007 r. Jednocześnie omawiane pouczenia zostały zawarte w decyzji o udzieleniu patentu czyli jeszcze w trakcie postępowania. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że pouczenie odnośnie obowiązku i terminów wnoszenia opłat za udzielenie patentu było wyczerpujące i jednoznaczne. Zatem, jak Sąd I instancji prawidłowo przyjął, nie doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. nakazującego organom administracji publicznej należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.