VII SA/Wa 2262/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak, , Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.), Sędzia WSA Maria Tarnowska, Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2014 r. sprawy ze skargi Z. H. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego Z. H. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego . Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Z. H. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...]z dnia [...]grudnia 2012 r. odmawiającej wydania nakazu rozbiórki linii energetycznej SN-15 kV, wybudowanej w warunkach samowoli budowlanej, przebiegającej nad działką oznaczoną nr geod. [...], położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą własność Z. H.- utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ww. decyzje zostały wydane po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 193/11, uprzednio podjętych decyzji organów, tj. decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...] z dnia [...] lutego 2010 r. oraz decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2010 r., które negatywnie rozpatrzyły wniosek Z. H. z dnia 20 marca 2008 r. o uznanie za nielegalną (jako samowoli budowlanej) zabudowę jego działki nr [...] przy ul. [...], linią energetyczna SN-15 kV i wydanie nakazu jej likwidacji z nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyroku podzielił stanowisko organów, że skoro samowolnej budowy spornej inwestycji inwestor dokonał w 1978 r., to zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.), zastosowanie znajdowała ustawa z 1974 r. Sąd wskazał, że obowiązkiem organów było jednoznaczne wykazanie, że nie zachodziły przesłanki wymienione w art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy, zgodnie z którym obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce, gdy organ administracji stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1. znajduje się na terenie który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2. powoduje, bądź w razie wybudowania spowodowałby, niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Sąd zauważył, że wprawdzie organy dokonały oceny w zakresie art. 37 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, jednak dla wykluczenia zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 2 niezbędne było jednoznaczne wykazanie, że obiekt nie tylko nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia, albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych, ale również niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych otoczenia. WSA podkreślił, że organy winny mieć na uwadze, że przez niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia należy rozumieć takie naruszenie wymogów Prawa budowlanego, których usunięcie nie jest możliwe przez wydanie nakazu dokonania w obiekcie zmian lub przeróbek w trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. Celem art. 37 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. jest bowiem uniemożliwienie sprawcom samowoli budowlanej ominięcie obowiązujących przepisów prawa materialnego, w tym także przepisów prawa cywilnego, regulujących stosunki własności. Interes społeczny i słuszny interes właścicieli nieruchomości wymaga, aby realizacja samowoli budowlanej nie stawiała sprawcy takiej samowoli w sytuacji lepszej, niż inwestorów budujących zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych. Na gruncie niniejszej sprawy WSA przytoczył tezę zawartą w wyroku z dnia 21 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 911/05, LEX nr 265785, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przesłanka pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia, o której mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., będzie spełniona wówczas, gdy samowolnie wzniesiony obiekt budowlany zlokalizowany został w sposób uniemożliwiający lub istotnie ograniczający możliwość zabudowy sąsiedniej nieruchomości. Organ administracji publicznej orzekający w sprawie nakazu rozbiórki na tej podstawie musi zbadać i wskazać, czy zabudowa sąsiedniej działki stała się rzeczywiście niemożliwa lub czy nastąpiło znaczne jej ograniczenie. WSA stwierdził, że takiej oceny w kontrolowanej sprawie organy nie dokonały, powołując się jedynie ogólnie na treść opinii technicznej wraz z oceną oddziaływania na środowisko z dnia 10 października 2008 r., która tej kwestii w ogóle nie dotyczy. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organy z naruszeniem powołanych na wstępie zasad postępowania administracyjnego nie wykazały, że nie została spełniona hipoteza art. 37 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy w zakresie niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione pomimo, że w toku postępowania skarżący podnosił, iż postawiono go w gorszych warunkach, gdyż zabudowana sporną inwestycją nieruchomość ma szerokość 10 m przy 85 m długości, co w 100% nie pozwala na postawienie domu, a nawet garażu. Wskazywał również, że uzyskał odmowę w zakresie planowanej budowy budynku mieszkalno - usługowego o trzech kondygnacjach. Podnosił, że wprawdzie została wydana decyzja o warunkach zabudowy, ale budynkiem o szerokości 2,3 m, co uniemożliwia wyprowadzenie nawet klatki schodowej. Do ww. decyzji o warunkach zabudowy dołączono przy tym opinię Zakładu [...] w [...], sprzeczną z wydanymi warunkami, która uniemożliwia realizację budowy. Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy przeprowadziły postępowanie z uwzględnieniem stanowiska Sądu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r., kolejny raz odmówił wydania nakazu rozbiórki ww. linii energetycznej. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Z. H., została uchylona w całości a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nakazał [...] - . z o.o. [...] wykonanie zmiany linii energetycznej SN-15 kV wybudowanej w warunkach samowoli budowlanej, w celu doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z przepisami, poprzez dokonanie jej przebudowy na terenie działki nr [...] z linii napowietrznej na linię kablową, w terminie do dnia 30 czerwca 2013 r. Odwołania od ww. rozstrzygnięcia złożyli Z. H. oraz [...] S.A. Oddział [...],[...]. [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją nr [...] z dnia [...]listopada 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie organu jest niezgodne z wnioskiem strony – Z. H., który żądał rozbiórki omawianej linii energetycznej. Ponadto, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., bowiem organ nakazał wykonanie przeróbek, które polegają na częściowej rozbiórce tej linii. Rozbiórka nawet częściowa jest dopuszczalna na podstawie art. 37 a nie art. 40 ww. ustawy. Skarga na powyższe rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 139/13. Po kolejnym, ponownym rozpatrzeniu sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. odmówił wydania nakazu rozbiórki linii energetycznej SN-15 kV. Odwołanie od ww. rozstrzygnięcia złożył Z. H.. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podzielił stanowisko Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...], że nie zachodzą przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Teren, na którym została pobudowana sieć, stanowi działka budowlana przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, linie energetyczne stanowią urządzenia techniczne mające na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb ludności, które z racji swojej funkcji usytuowane są m.in. na terenach przeznaczonych pod zabudowę jednorodzinną gdyż stanowią uzupełnienie tejże zabudowy. Odnosząc się do drugiej przesłanki wskazanej w art. 37 ust. 1 pkt 2, tj. kwestii, czy linia energetyczna SN-15 Kv, wybudowana w warunkach samowoli budowlanej, nie pogarsza w stopniu niedopuszczalnym warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia czy też nie powoduje zagrożenia bezpieczeństwa dla ludzi i mienia, organ odwoławczy podzielił stanowisko Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...], że sporna linii energetyczna nie stanowi niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia oraz nie powoduje niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych dla otoczenia na podstawie przedłożonej przez [...] w [...] opinii technicznej wraz z oceną oraz na podstawie opinii opracowanej przez mgr inż. J. K., stanowiącej ocenę zgodności usytuowania przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość linii energetycznej napowietrznej SN 15 kV z obowiązującymi regulacjami prawnymi i normami technicznymi. Według mgr inż. J. K. linia SN 15 kV, przebiegająca nad działką skarżącego uniemożliwia zabudowę powyższej działki. Jego zdaniem konieczna jest przebudowa linii napowietrznej na linię kablową. Opiniodawca nie stwierdził jednak istotnego niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych działki nr [...], a jedynie samo pogorszenie jej warunków użytkowych, na co może również wskazywać fakt jej częściowego zabudowania budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi. Istotne niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych zdaniem organu powiatowego występowałoby przy braku możliwości jakiejkolwiek jej zabudowy. Skargę na powyższą decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Z. H. Podniósł, że wbrew twierdzeniu organów, zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. Zachodzi niezgodność z planem zagospodarowania przestrzennego; Urząd Miasta [...] wydał dwie decyzje odmawiające wydania warunków zabudowy działki skarżącego ze względu na małą szerokość działki i istniejącą na niej zabudowę linią energetyczną SN-15kV, w uzasadnieniu tych decyzji stwierdzono, że wydanie dla tej nieruchomości warunków niewykonalnych spowoduje jej nieważność zgodnie z art. 156 k.p.a. Istnieje zagrożenie dla życia ludzi oraz występuje niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia, czego dowodem są ww. decyzje odmawiające wydania warunków zabudowy działki skarżącego wydane przez Urząd Miasta [...]. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że niniejsza sprawa była już przedmiotem orzekania w tutejszym Sądzie. Kluczowe znaczenie ma wyrok z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt VII/SA/Wa 193/11. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2010 r., którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...] z dnia [...] lutego 2010 r. o odmowie wydania nakazu rozbiórki linii energetycznej SN-15 kV, przebiegającej nad działką nr ew. [...]. Stosownie zaś do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W wyniku wydania wyroku o charakterze kasacyjnym sprawa wraca do stadium postępowania przed organem administracyjnym. Oznacza to obowiązek powtórnego rozpoznania tej sprawy przez ten organ i wydania decyzji, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku. Podkreślenia wymaga, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku (zob. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe, Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2011 r. Sąd w niniejszym składzie obowiązany jest uwzględnić powyższą okoliczność w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a. Zabudowa działki skarżącego linią energetyczną SN-15 kV, nastąpiła w warunkach samowoli budowlanej. Do tej samowoli ma zastosowanie Prawo budowlane z 1974 r., tj. ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał w powołanym wyroku, że skoro samowolnej budowy spornej inwestycji inwestor dokonał w 1978 r., to zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.), zastosowanie znajdowała ustawa z 1974 r. W myśl art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia . Organy wykazały, że przesłanka z art. 37 ust. 1 pkt 1 nie została spełniona. Teren, na którym została pobudowana sieć, stanowi działka budowlana przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, linie energetyczne stanowią urządzenia techniczne mające na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb ludności, które z racji swojej funkcji usytuowane są m.in. na terenach przeznaczonych pod zabudowę jednorodzinną gdyż stanowią uzupełnienie tejże zabudowy. Sąd w wyroku z dnia 19 lipca 2011 r. nie zakwestionował tej oceny, ale wskazał, że obowiązkiem organów jest jednoznaczne wykazanie, że obiekt nie tylko nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia, albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych, ale również niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych otoczenia. Przytoczył także tezę zawartą w wyroku z dnia 21 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 911/05, LEX nr 265785, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przesłanka pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia, o której mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., będzie spełniona wówczas, gdy samowolnie wzniesiony obiekt budowlany zlokalizowany został w sposób uniemożliwiający lub istotnie ograniczający możliwość zabudowy sąsiedniej nieruchomości. Organ administracji publicznej orzekający w sprawie nakazu rozbiórki na tej podstawie musi zbadać i wskazać, czy zabudowa sąsiedniej działki stała się rzeczywiście niemożliwa lub czy nastąpiło znaczne jej ograniczenie. WSA stwierdził także, że takiej oceny w kontrolowanej sprawie organy nie dokonały, powołując się jedynie ogólnie na treść opinii technicznej wraz z oceną oddziaływania na środowisko z dnia 10 października 2008 r., która tej kwestii w ogóle nie dotyczy. Wbrew jednoznacznemu zaleceniu i wskazaniu co do dalszego postępowania, organy przy ocenie przesłanki pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia, którą należy rozumieć jako sytuację, gdy samowolnie wzniesiony obiekt budowlany zlokalizowany został w sposób uniemożliwiający lub istotnie ograniczający możliwość zabudowy sąsiedniej nieruchomości uznały, że nie zachodzi ta przesłanka. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika wręcz coś odmiennego: skarżący posiada działkę budowlaną, którą zgodnie z miejscowym prawem nie może zabudować właśnie ze względu na zabudowę jej linią energetyczną, wybudowaną w warunkach samowoli budowlanej. Fakt usytuowania istniejącego budynku nie może przecież ograniczać uprawnień właściciela działki Z opinii przedstawionej przez skarżącego wynika jednoznacznie, że linia SN 15 kV przebiegająca nad działką uniemożliwia zabudowę działki. Również z opinii Zakładu [...] o w [...] wynika, że przy liniach SN=15 kV nie jest możliwa jakakolwiek budowa. Należy powtórzyć stwierdzenie z wyroku z dnia 9 lipca 2011 r., "celem art. 37 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. jest bowiem uniemożliwienie sprawcom samowoli budowlanej ominięcie obowiązujących przepisów prawa materialnego, w tym także przepisów prawa cywilnego, regulujących stosunki własności. Interes społeczny i słuszny interes właścicieli nieruchomości wymaga, aby realizacja samowoli budowlanej nie stawiała sprawcy takiej samowoli w sytuacji lepszej, niż inwestorów budujących zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych.". Taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie, sprawca samowoli budowlanej znajduje się w lepszej sytuacji niż właściciel nieruchomości na której dokonano samowoli budowlanej. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zastosowana w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji ocena przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., jest niewątpliwie sprzeczna z treścią powołanego wyroku tut. Sądu z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 139/11. Powyższe narusza art. 153 p.p.s.a. i skutkuje uchyleniem obu decyzji, gdyż naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie bowiem przepisowi art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność - w razie złożenia na tej podstawie kolejnej skargi - uchylenia zaskarżonych decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji uwzględnią powyższe uwagi oraz wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 139/11 i rozstrzygną sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadnią zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy, stosownie do wyniku sprawy.