II SA/Bd 1100/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant st. asyst. sędziego Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 16a, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3.01.2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz.3) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po rozpatrzeniu wniosku K. W., orzekł o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. W. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż A. W. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 1 października 2009 r. do 28 lutego 2015 r., co potwierdza orzeczenie [...] Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia[...]. Natomiast wnioskodawczyni – K. W. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano również, że pomiędzy K. W. i A. W. istnieje obowiązek alimentacyjny, co wywodzone jest z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, przy czym dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 518,34 zł i nie przekracza dopuszczalnej wysokości tj. kwoty 623zł. Z akt sprawy zdaniem organu wynika, że strona do 30 czerwca 2013 r. miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w okresie od 10 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2011 r. prowadziła działalność gospodarczą. Z uwagi na powyższe organ wywiódł, iż A. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 1 października 2009 r., a K. W. prowadziła działalność gospodarczą do 31 grudnia 2011 r., zatem nie ma bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z prowadzenia działalności gospodarczej, a uzyskaniem niepełnosprawności przez męża A. W. Ponadto zwrócono uwagę, że jak wynika z akt sprawy A. W. od 24 września 2012 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w kwiaciarni "[...]", zatem pomimo niepełnosprawności jest osobą czynną zawodowo i w tej dziedzinie życia funkcjonującą samodzielnie. Oceniając całokształt sprawy, powyższa sytuacja w ocenie organu I instancji nie odpowiada przesłankom wynikającym z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany jest osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność i dlatego należy odmówić przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu od powyższej decyzji K. W. podniosła, że w początkowym okresie choroby mąż wykazywał większą sprawność ruchową, a dopiero później w związku z guzem na kręgosłupie nie mógł się samodzielnie poruszać. Odwołująca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad mężem, bowiem to właśnie z powodu postępującej choroby, skarżąca zdecydowała się zlikwidować działalność gospodarczą, a dzięki pobieranemu zasiłkowi, mogła opiekować się mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z przedłożonych akt administracyjnych sprawy wynika, iż A. W. jest osobą wymagającą opieki z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności datowany od 1 października 2009 r. do 28 lutego 2015 r. Dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego art. 16a ust. 2 ustawy. Wnioskodawczyni najpierw prowadziła działalność gospodarczą od 10 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2011 r. , a następnie miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Z prostego zestawienia ww. dat wynika, że w okresie pozostawania męża w znacznym stopniu niepełnosprawności wnioskodawczyni pracowała. Nie można zatem uznać, że zrezygnowała z pracy w celu opieki nad mężem. Dodatkowo wskazano, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z dnia 6 listopada 2012 r. właścicielki kwiaciarni "[...]" we [...] wynika, że A. W. zatrudniony jest w niej na podstawie umowy o pracę od dnia 24 września 2012 r. W sytuacji, gdy z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności [...] Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we [...] z dnia [...] r. wynikają informacje o braku wskazań do zatrudnienia oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to okoliczność zatrudnienia niepełnosprawnego i faktycznego podejmowania czynności zawodowych przez Pana A. W. świadczy zdaniem organu o jego samodzielności i aktywności życiowej, nie wymagającej całodobowej opieki. Zatem, przy istniejącym stanie faktycznym w ocenie Kolegium nie zachodzi okoliczność bezpośredniej rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Biorąc powyższe pod uwagę, uznano, że w sprawie nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą. W skardze do sądu K. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i decyzji organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zarzuciła decyzji organu II instancji naruszenie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię tego przepisu i jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, a także art. 4 ust. 5 ustawy rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 1997, Nr 123, poz. 776 z późn. zm.). W uzasadnieniu skargi strona ją wnosząca podniosła, że obowiązek alimentacyjny wynika nie tylko z art. 128 Krio, ale także z art. 23 i 27 Krio w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny, którzy poprzez swój związek założyli i zaspokojenia jej potrzeb oraz do wzajemnej pomocy udzielanej w sytuacjach wyjątkowych, tj. choroba, niepełnosprawność. Ponadto wskazała, że przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia została spełniona, gdyż rezygnując z prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 1 stycznia 2012 r. kierowała się koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad mężem. Nie można zatem w ocenie skarżącej stać na stanowisku, że najpierw powinno się celowo zatrudnić, a następnie zrezygnować z zatrudnienia na rzecz opieki nad mężem. Dodatkowo podniosła, że osoba która wymaga opieki jest osobą niepełnosprawną, a ustalenie przez Kolegium, że podjęcie pracy przez Pana W. świadczy o jego samodzielności i aktywności życiowej jest sprzeczne z art. 4 ust. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. Przepis ten stanowi, że zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2 nie wyklucza możliwości zatrudniania tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej. Narusza także art. 65 pkt 1 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej, brak było podstaw do wydania decyzji odmownej, a wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia zostały spełnione. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądową kontrolą w niniejszej sprawie objęte jest postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] Prezydenta Miasta [...] o odmowie przyznania K. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na męża A. W.. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowi norma prawna zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.; obecnie t.j. Dz.U. z 2013 r., poz.1456, dalej jako: u.ś.r. lub ustawa). Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r. Przepisy ustawy nowelizującej, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy, wprowadziły nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy. Świadczenie to przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 16 a ust. 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Z treści art. 16a ust. 1ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia. Zatem prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, iż przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest, że ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wyłączono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego powodu. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 u.ś.r., wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (w tym działalności gospodarczej, zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r), powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 668/13). W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak to uczynił przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym aby można było przyznać skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tymczasem ustalenia organów na związek taki w niniejsze sprawie nie wskazują. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że A. W. jest osobą wymagającą opieki z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności datowany od 1 października 2009 r. do 28 lutego 2015 r., a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego art. 16a ust. 2 ustawy. Wnioskodawczyni najpierw prowadziła działalność gospodarczą od 10 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2011 r. , a następnie miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Zestawienie dat momentu powstania niepełnosprawności oraz okresu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą jednoznacznie wskazuje, że w okresie pozostawania męża w znacznym stopniu niepełnosprawności wnioskodawczyni pracowała. Nie można zatem uznać, że zrezygnowała z pracy w celu opieki nad mężem. Ponadto znaczenie dla rozstrzygnięcia wywiera również okoliczność wynikająca ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z dnia 6 listopada 2012 r. potwierdzającego, że A. W. zatrudniony jest w kwiaciarni "[...] na podstawie umowy o pracę od dnia 24 września 2012 r. W sytuacji więc, gdy z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności [...] Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we [...] z dnia [...] r. wynikają informacje o braku wskazań do zatrudnienia oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to okoliczność zatrudnienia niepełnosprawnego i faktycznego podejmowania czynności zawodowych przez A. W. świadczy o jego samodzielności i aktywności życiowej, nie wymagającej całodobowej opieki ze strony drugiej osoby. W okolicznościach niniejszej sprawy, dokonana przez organy, zwłaszcza przez Kolegium wykładnia powołanego wyżej przepisu art.16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest prawidłowa, gdyż specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany jest osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność, a to oznacza, że wydane w sprawie decyzje - brew zarzutom skargi, nie naruszają tak przepisów prawa procesowego, jak i przepisów prawa materialnego, innymi słowy nie pozwalają na przyjęcie, iż decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, o którym stanowi przepis art. 145 p.p.s.a. Przyznane skarżącej uprzednio świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem (art.17 omawianej ustawy) nie ma w niniejszej sprawie znaczenia, z tej to przede wszystkim przyczyny, że specjalny zasiłek opiekuńczy, a o który ubiega się w niniejszej sprawie skarżąca, jak już to wyżej Sąd podkreślił ma swą odrębną regulację – określoną w cyt. wyżej art.16a ust.1 ustawy. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącą okoliczności związane tak z trudnościami związanymi ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, jak i sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącej, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też zasady sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), skargę oddalił.