I OZ 232/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.S.A. w upadłości układowej w Poznaniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 10/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.S.A. w upadłości układowej w Poznaniu na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia 21 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 10/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił W. S.A. w upadłości układowej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WI. S.A. w upadłości układowej z siedzibą w Poznaniu wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z 21 października 2013 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca wskazała, że w chwili obecnej jej stan majątkowy nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołano się na poważne problemy finansowe wynikające z zaangażowania w roboty drogowe oraz zaległości z płatnościami za media, regulowaniem podatków, a także wypłat wynagrodzeń. Zgodnie z informacjami zawartymi we wniosku rok 2011 W. S.A. zakończyła ze stratą -17,6 mln zł. Od początku 2012 r. prowadzona jest głęboka restrukturyzacja, która ma przywrócić rentowność, stabilność operacyjną i płynność finansową. W 2012 r. Spółka nadal generowała straty (- 4062036,92 zł na koniec 2012 r.) więc nie mogła na bieżąco regulować wszystkich swoich kosztów oraz nie mogła płacić zaległych zobowiązań wobec pracowników. Jednak dzięki działaniom restrukturyzacyjnym Spółka w terminie płaci bieżące zobowiązania z tytułu wynagrodzeń i stopniowo spłaca zaległe zobowiązania wobec pracowników. We wniosku ujawniono również kapitał zakładowy w kwocie 15593838,71 zł, wartość środków trwałych 11818412,91 zł, oraz stan 2 kont bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego zgłoszenie wniosku wynoszący odpowiednio 0 zł i 25643,36 zł. Odmawiając Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd I instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Co prawda w sprzeciwie Spółka podniosła, że nie ma możliwości wygenerowania niezbędnej do pokrycia kosztów postępowania kwoty, ponieważ zgodnie ze zobowiązaniami Sędziego Komisarza oraz Nadzorcy Sądowego jest zobowiązana do uiszczania w pierwszej kolejności należności wynikających z wynagrodzeń pracowników. Powyższego twierdzenia nie poparto jednak żadnymi szczegółowymi wyliczeniami, dokumentami finansowymi, które pozwoliłyby na uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego wynoszącego, zgodnie z § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.), jedynie 100 zł. Zdaniem Sądu I instancji, już sam fakt stanu konta bankowego wynoszący na dzień złożenia wniosku 25643,36 zł pozwala na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd I instancji wyjaśnił, iż pomimo, że działalność gospodarcza przynosiła Spółce w ostatnich latach straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Podkreślono również, iż spółka prowadząca działalność gospodarczą wnosząc skargę w związku z jej prowadzeniem musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z tą działalnością w tym także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Na powyższe postanowienie W. S.A. wniosła zażalenie, podnosząc że Spółka nie posiada faktycznej możliwości uiszczenia opłaty sądowej, co wynika wyłącznie z jej sytuacji finansowej, która jest przede wszystkim następstwem niewywiązywania się z obowiązku zapłaty należności dłużników skarżącej. Sąd pominął okoliczność, że Spółka jest w stanie upadłości układowej, co w sposób jednoznaczny świadczy o jej wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Z konstrukcji art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przy czym w przypadku osób prawnych (jednostek organizacyjnych) kwestia przyznania prawa pomocy zależy od uznania sądu administracyjnego, co wynika ze sposobu sformułowania powołanego wyżej przepisu. W orzecznictwie podkreśla się również, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18.01.2008 r., I OZ 809/07, Legalis). Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Z ustaleń Sądu I instancji wynika co prawda, że skarżąca Spółka jest w trudnej sytuacji finansowej, to jednak uwzględniając wysokość obciążenia z tytułu kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł (wpis od skargi) w zestawieniu choćby ze środkami finansowymi zgromadzonymi przez Spółkę na rachunku bankowym, należy podzielić, w takich okolicznościach, ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.