I GZ 315/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 89/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt. I SA/Ke 89/14, działając na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2014 r. Sąd oddalił skargę skarżącego. Po odebraniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. We wniosku skarżący ponownie wskazał, że jest osobą ubogą, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest osobą zatrudnioną, nie osiąga żadnych dochodów ani nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Stan ten trwa od około 3 lat. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, nie ma oszczędności i jest przewlekle chory (jaskra obu oczu). Z oświadczenia skarżącego wynika ponadto, że pozostaje w gospodarstwie domowym z siostrą i jej synem. Źródłem utrzymania osób pozostających w gospodarstwie domowym jest dochód uzyskiwany przez siostrę skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2288 zł netto miesięcznie. W odpowiedzi na wydane na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył kserokopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2012 i 2013 r., zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w K. oraz z Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w K., zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej i decyzję o wykreśleniu z wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zawiadomienie z Urzędu Gminy M. i wypis z rejestru gruntów dotyczące nieruchomości w B., kserokopię umowy majątkowej o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia 14 maja 2001 r. Oświadczył również, że obecnie oraz w przeciągu kilkudziesięciu ostatnich miesięcy nie posiadał lokat i rachunków bankowych oraz że nie korzysta z pomocy społecznej. Wyjaśnił, że właścicielem nieruchomości w B. od 2003 r. do chwili obecnej jest M. K., która kilkukrotnie odmówiła udostępnienia mu żądanych przez Sąd informacji w zakresie jej sytuacji majątkowej argumentując, że z racji istniejącej między nimi faktycznej separacji i całkowitego zerwania więzi (prowadzenie osobnych gospodarstw domowych) oraz z uwagi na zniesioną ustawową wspólność majątkową nie będzie udostępniać żadnych dokumentów dotyczących jej osoby, jak też nie będzie wspierać jakichkolwiek zobowiązań skarżącego. Wnioskodawca wskazał nadto, że według jego wiedzy M. K. poza nieruchomością położoną w B. nie posiada innych nieruchomości. Dodał, że związek małżeński z M. K. nie został rozwiązany przez rozwód wyrokiem sądowym. Oddalając wniosek skarżącego Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r., skarżący został zwolniony od kosztów sądowych dla całego postępowania sądowoadministracyjnego, zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, aż do jego prawomocnego zakończenia. Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu mimo że z przedstawionych przez skarżącego informacji faktycznych wynika, że jego sytuacja finansowa jest trudna (osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku ani żadnych oszczędności, utrzymuje się tylko dzięki pomocy siostry u której mieszka) to dla dokonania pełnej oceny jego możliwości finansowanych istotna jest również sytuacja rodzinna. Ponieważ związek małżeński z M. K. nie został rozwiązany przez rozwód sądowy, to całościowa ocena możliwości poniesienia kosztów postępowania wymaga także analizy sytuacji materialnej jego żony. Skarżący jako przyczynę nieprzedłożenia informacji dotyczących małżonki wskazał odmowę ich udzielenia przez M. K., powołującą się na prowadzenie osobnych gospodarstw domowych oraz zniesioną ustawową wspólność majątkową. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwoliło Sądowi na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. T. K. złożył w terminie zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o zmianę postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego albo uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu I instancji była prawidłowa. Skarżący nie przedstawił sądowi wszystkich informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, uchylił się również od złożenia szeregu dokumentów mogących zobrazować jego sytuację materialną, zatem nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. W odniesieniu do argumentacji skarżącego, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej Sąd podziela pogląd zaprezentowany w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13, że z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 23 tej ustawy wynika, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych uwag oraz ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że w innych sprawach jego wnioski o przyznanie prawa pomocy były rozpatrywane pozytywnie, wskazać należy, że w każdej sprawie sąd odrębnie i samodzielnie podejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy na podstawie oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy i nie jest on związany orzeczeniami innych sądów w tym zakresie. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z tych względów na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.