I FZ 252/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1630/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 24 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 19 maja 2014 r., I SA/Wr 1630/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak zauważono w motywach orzeczenia, w obecnej chwili strona prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Świadczą o tym nie tylko dane z zeznania podatkowego za 2012 r. (przychód powyżej 1.000.000 zł), ale również z deklaracji VAT-7, z której wynika, że kwartalna sprzedaż towarów i usług wynosi ponad 250.000 zł. Fakt, że jednocześnie dochód jest niewielki, pozostaje dla oceny możliwości płatniczych skarżącej bez większego znaczenia. W przypadku przedsiębiorców miarodajna dla ww. oceny nie jest bowiem kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Zauważono ponadto, że strona nie podała wydatków na wyżywienie czteroosobowej rodziny i zakup środków higieny, a więc pozycji związanych z podstawowymi potrzebami socjalnymi. Co za tym idzie, wartość miesięcznych wydatków powinna być znacznie wyższa niż podana kwota 4.486,27 zł. Potwierdza powyższe, że nawet jeśli strona odnotowała stratę z działalności gospodarczej (nie podano w urzędowym formularzu żadnych wartości w zakresie dochodów), to fakt ten nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Wymierna jest tutaj natomiast wartość wynikająca z deklaracji VAT-7, gdyż wskazuje na wysokość obrotów z prowadzonej działalności. Jeśli zaś chodzi o brak odnotowanych operacji na rachunku bankowym, to przy uwzględnieniu kwot z deklaracji VAT-7 uznać należy, że działalność gospodarcza strony jest prowadzona z pominięciem tego rachunku, którego wydruk został przedłożony. W świetle powyższych danych Sąd stwierdził, że skarżąca była w stanie poczynić oszczędności na opłacenie kosztów postępowania, przy czym dotyczy to obciążenia wynikającego ze wszystkich zawisłych w Sądzie spraw (strona obowiązana jest do uiszczenia wpisów od skarg w kwocie łącznej 13.377 zł). W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżąca wskazała, że "zysk netto" z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł za 2012 r. 36.732 zł, a za 2013 r. 40.531 zł (załączono PIT za ten ostatni okres). Skarżąca wskazała też, że dużym obciążeniem jest spłata kredytu hipotecznego, przy czym w koszcie tym partycypują dziadkowie płacąc 2.000 zł miesięcznie. Stwierdziła również, że rzetelnie przedstawiła swoją sytuację finansową, a ponadto zadeklarowała gotowość przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Trafnie wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, że kwota dochodu wykazanego w zeznaniach podatkowych nie jest jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy będącego przedsiębiorcą (por. post. NSA z 10 lipca 2013 r., I FZ 302/13, CBOSA). Dochód w podatku dochodowym od osób fizycznych nie jest bowiem wbrew przekonaniu skarżącej tą samą kategorią co zysk w ujęciu ekonomicznym i nie przedstawia per se jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, "istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów". Nie sposób więc, jak tego chce skarżąca, skoncentrować się tylko na jednym (ww.) z elementów obrazujących jej aktywa. Nie można zwłaszcza tracić w tym kontekście z pola widzenia wysokich przychodów skarżącej (w 2012 r. 1.312.420,80 zł, a w 2013 r. 806.053,01 zł), jak i obrotów uzyskiwanych w działalności gospodarczej (w czwartym kwartale 2013 r. 254.365 zł). Jak zauważył Sąd wojewódzki, świadczy to o prowadzeniu przedsiębiorstwa relatywnie dużych rozmiarów, co oznacza z kolei, że skarżąca powinna była wygospodarować środki na zabezpieczenie swoich interesów w postępowaniu sądowym, zważywszy również na to, że przedmiotowe postępowanie wpadkowe trwa już ponad pół roku (wniosek PPF złożono 16 grudnia 2013 r.). Sąd odwoławczy podziela bowiem pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Nie bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje również okoliczność, że według oświadczenia skarżącej jej dziadkowie w istotnym zakresie (2.000 zł) partycypują w jej bieżących wydatkach (spłata kredytu hipotecznego), odciążając domowy budżet. Nie można ponadto uwzględnić argumentacji skarżącej, w ramach której zgłosiła gotowość przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. Stronie umożliwiono bowiem rzetelne przedstawienie swojej sytuacji finansowej w związku z wezwaniem referendarza z 17 stycznia 2014 r. Na wybiórcze wywiązanie się z obowiązku wynikającego z art. 255 Ppsa zwrócono skarżącej uwagę zarówno w postanowieniu referendarza sądowego (chodzi o nieprzedstawienie zeznania podatkowego ojca skarżącej), jak i w zaskarżonym obecnie orzeczeniu (chodzi o nieprzedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych). Mimo wskazanych zastrzeżeń skarżąca nie wyjaśniła niejasności w przedstawionych oświadczeniach i dokumentach również na etapie zażalenia, toteż deklarację dodatkowego udokumentowania jej sytuacji materialnej należy uznać za spóźnioną. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa.