II SA/Łd 1298/13

Dnia 11 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 roku sprawy ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek H. K., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr[...]. Jak wynika z akt administracyjnych H. K. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 400). Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu orzekł o odmowie przyznania przedmiotowych uprawnień. Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wspomnianą wyżej decyzją z dnia 31 października 2013 r. Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" i "c" i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 400) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskodawca ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w miejscu zamieszkania w okresie od stycznia 1943 r. do sierpnia 1944 r. oraz deportacji na teren III Rzeszy w sierpniu 1944 r. i pobytu "w lagrze E. w Niemczech". Na dowód doznanych represji przedłożył ankietę, kierowaną w dniu 13 października 1953 r. do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w Ł., z zamieszczonym wpisem potwierdzającym pobyt w miejscowości E., zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia 26 maja 1993 r. o zaliczeniu przy ustalaniu emerytury okresu pracy przymusowej wykonywanej od stycznia 1943 r. do sierpnia 1944 r. w Łodzi, a po tym okresie do maja 1945 r. w E., zaświadczenie o przyjęciu sakramentu I-szej komunii świętej w Ł. w dniu 13 sierpnia 1944 r., zaświadczenie w języku niemieckim (pismo Freier Deutscher Gewerkschatfsbund) potwierdzające ubezpieczenie i pracę Z. K. w E., niedatowany dokument Krankheitsbescheinigung (zaświadczenie o chorobie strony), kserokopię fragmentu koperty z wpisanym adresem: "K. (imię nieczytelne) [...] Lager Ziegelfed Baraken 29 sztuba 11 BMW, kserokopię pocztówki kierowanej do L. K., oświadczenie Z. M. z dnia 30 listopada 1999 r. wraz z dokumentami w języku niemieckim: Ausweiskarte i Werkausweis, dotyczącymi zatrudnienia świadka w Ł. ([...]). W ramach przeprowadzonego postępowania organ wystąpił do Międzynarodowego Biura Poszukiwań w A. (ITS [...]) z prośbą o odnalezienie dokumentów dotyczących obozu w E. oraz wnioskodawcy. H. K. dosłał także oświadczenie Z. K. z dnia 7 marca 2013 r. sporządzone na kopii pisma Freier Deutscher Gewerkschatfsbund. W dniu 15 maja 2013 r. do Urzędu wpłynęła kserokopia oświadczenia Z. K. z dnia 19 lipca 1999 r. oraz oświadczenie W. M. i J. K. z dnia 4 grudnia 1987 r. Kierownik Urzędu dopuścił także dowód z przesłuchania wnioskodawcy oraz wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o nadesłanie informacji, czy obóz "[...]" znajdujący się w miejscowości E., w którym miał przebywać wnioskodawca od sierpnia 1944 r. podczas wykonywania pracy przymusowej w fabryce BMW, spełnia przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 1 lit "a" lub "b" ustawy o kombatantach. IPN nie potwierdził, że strona przebywała w miejscu odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit "a" lub "b" ustawy o kombatantach. Także ITS [...] nie odnalazło żadnych dokumentów dotyczących wnioskodawcy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że H. K. do sierpnia 1944 r. pracował przymusowo w fabryce BMW znajdującej się w Łodzi, a zatem w miejscu swojego zamieszkania. W sierpniu 1944 r. fabryka została ewakuowana, a wnioskodawca wraz z innymi pracownikami trafił do miejscowości E. i kontynuował wykonywanie pracy przymusowej w oddziale fabryki BMW znajdującej się w tej miejscowości. Pracę w Ł. oraz przeniesienie pracowników do E. potwierdzają w swoich oświadczeniach świadkowie: Z. M., Z. K., W. M. i J. K. pracujący wraz ze stroną w obu miejscowościach. Organ podniósł, że tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od sierpnia 1944 r. do kwietnia 1945 r. H. K. na mocy decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] posiada uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zdaniem Kierownika Urzędu brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że wnioskodawca w trakcie pobytu w Niemczech przebywał w miejscu odosobnienia w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit "a" lub "b" ustawy o kombatantach. Podczas przesłuchania H. K. potwierdził, że został deportowany do pracy przymusowej w E. wraz z innymi pracownikami BMW. Przyczyną wywiezienia była likwidacja zakładu w Ł. w sierpniu 1944 r. Podczas pobytu w E.- H. K. miał zamieszkiwać w obozie "Z[...]", co potwierdzili także świadkowie. Organ zauważył, że w czasie wojny władze niemieckie tworzyły dla pracowników przymusowych wiele obozów typu mieszkalnego (Gemeinschaftslager).Wynikało to z konieczności skoszarowania osób deportowanych do pracy z odległych miejscowości. Obozy tego typu uważano za zwykłe czasowe mieszkanie zatrudnianych pracowników, a robotników w nich mieszkających za wolnonajemnych, którzy mieli swobodę poruszania się poza obozem po zakończonej pracy. Wprawdzie według twierdzeń strony w obozie mieli także przebywać jeńcy wojenni, lecz mieli oni mieszkać w odgrodzonych barakach, do których zabroniono wstępu mieszkającym w obozie pracownikom przymusowym. Zdaniem organu H. K. nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że w czasie okupacji przebywał w miejscu odosobnienia określonym w przepisach art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" i "b" ustawy, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Praca przymusowa wykonywana w czasie wojny nie jest represją w rozumieniu przepisów ustawy i nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. K. nie zgodził się z decyzją Kierownika Urzędu, podkreślając, że uprawnienia kombatanckie powinny mu zostać przyznane, ponieważ jako 12-letnie dziecko pracował w niewoli w fabryce zbrojeniowej. Skarżący był wielokrotnie bity, kopany przez gestapo fabryczne, czego skutkiem jest uraz słuchu. Następnie zaś został przewieziony do obozu jenieckiego w E. Skarżący wniósł o przesłuchanie w charakterze świadka Z. K., który pracował w fabryce i przebywał w tym samym obozie pracy. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w motywach kwestionowanej decyzji. Na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka Z. K. Skarżący poparł skargę, zaś przedstawiciel uczestnika postępowania Federacji Kombatanckich Związków Dzieci Ofiar Wojny Rzeczypospolitej Polskiej w Ł. przyłączył się do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądowa kontrola legalności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekającej o utrzymaniu w mocy własnej decyzji tego organu o odmowie przyznania H. K. uprawnień kombatanckich nie wykazała naruszeń prawa materialnego lub procesowego, które obligowałyby sąd do jej usunięcia z obrotu prawnego. Istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest odpowiedź na pytanie, czy - jak twierdzi skarżący - uprawnienia kombatanckie powinny mu zostać przyznane z tytułu pracy przymusowej w fabryce zbrojeniowej BMW i pobytu początkowo w miejscu zamieszkania w Ł., a następnie w obozie jenieckim w E., czy też - jak twierdzi organ - brak jest podstaw do przyznania wnioskowanych uprawnień, skoro H. K. nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających jego pobyt w czasie okupacji w jednym z miejsc odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 400), przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa". Sąd po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, podzielił w pełni stanowisko organu administracyjnego zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. W rozumieniu art. 4 ust. 1 przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, które zresztą tutejszy sąd w pełni podziela, że przepis art. 4 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, rozszerzający stosowanie jej przepisów do osób podlegających represjom wojennym i okresu powojennego, należy wykładać ściśle, gdyż nie podlega on wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowe i przedmiotowe, gdyż pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to tym samym konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tym przepisem szerszego kręgu osób. Nie sposób przyjąć, że obejmuje on w drodze analogii również deportacje do pracy przymusowej na teren III Rzeszy, skoro ustawodawca nie przyznał wprost uprawnień kombatanckich osobom, które pracowały przymusowo na terenie Niemiec (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 291/11 – Lex nr 1252003, 2 września 2011 r. sygn. akt II OSK 2547/10 – Lex nr 1069060, 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 633/09 - Lex nr 597737, 5 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 1472/09 – Lex nr 597299). W ocenie sądu zgromadzony przez organ materiał dowodowy sprawy, uzupełniony także przez samego skarżącego, jest kompletny i potwierdza wyłącznie wykonywanie przez H. K. pracy przymusowej w zakładach BMW, które początkowo mieściły się w Ł. (do sierpnia 1944 r.), a później (od sierpnia 1944 r.) na terenie III Rzeszy i zamieszkiwanie na terenie obozu mieszkalnego w miejscowości E. Nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, że praca świadczona przez skarżącego na terenie III Rzeszy miała inny charakter aniżeli li tylko pracy przymusowej, za co zresztą skarżący ma przyznane stosowne uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Pobyt skarżącego i świadczenie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w fabryce BMW w Łodzi, a następnie w miejscowości E. potwierdzają bezspornie: ankieta Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w Ł.; zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia 26 maja 2013 r. o zaliczeniu do uprawnień emerytalnych okresu pracy przymusowej w okresie od stycznia 1943 r. do sierpnia 1944 r. w Ł. oraz od sierpnia 1944 r. do maja 1945 r. w E.; zaświadczenie sporządzone w języku niemieckim, potwierdzające ubezpieczenie i pracę świadka Z. K. w E., niedatowane zaświadczenie sporządzone w języku niemieckim o chorobie strony; kserokopia fragmentu koperty z wpisanym adresem: "K. (imię nieczytelne) [...] Lager Ziegelfed Baraken 29 sztuba 11 BMW, kserokopia pocztówki skierowanej do L. K.; oświadczenie Z. M. z dnia 30 listopada 1999 r. wraz z dokumentami w języku niemieckim: Ausweiskarte i Werkausweis dotyczącymi zatrudnienia świadka w Ł. ([...]) oraz oświadczenia świadków: Z. M., Z. K., W. M. i J. K. Wspomniani świadkowi twierdzili, że wraz ze skarżącym przebywali na robotach przymusowych w fabryce montażu silników lotniczych w Ł., a następnie w E., zamieszkując w barakach w obozie Z.. Także zeznania samego skarżącego nie wniosły nic nowego do sprawy, potwierdziły bowiem wyłącznie wykonywanie przez H. K. pracy przymusowej w fabryce BMW. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że Kierownik Urzędu dążąc do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a mianowicie zweryfikowania twierdzenia skarżącego o istnieniu obozu "[...]" w miejscowości E., pismami z dnia 17 sierpnia 2012 r. i 6 grudnia 2012 r. zwrócił się do Międzynarodowego Biura Poszukiwań w A. (w skrócie "ITS"), a następnie pismem z dnia 8 sierpnia 2013 r. do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o udzielenie informacji, czy obóz "[...]" w miejscowości E., w którym pracował skarżący, spełnia przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" lub "b" ustawy. W odpowiedzi IPN poinformował, że obóz pracy "[...]" w miejscowości E. nie figuruje w katalogu obozów Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej A. (Catalogue of camps and prisons in Germany and German-Occupied Territories, sept.1st. 1939-may 8th.1945, International Tracing Service A.), z kolei ITS poinformowało, że brak jest dokumentów potwierdzających zatrudnienie skarżącego w Firmie BMW w E. Reasumując, sąd doszedł do przekonania, że dokonana przez organ prawidłowa ocena materiału dowodowego sprawy nie daje jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że skarżący przebywał w obozach koncentracyjnych, czy też w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Sąd nie kwestionuje faktu, że skarżący jeszcze jako dziecko, był zmuszany do ciężkiej pracy na rzecz okupanta i w tym okresie był wielokrotnie bity i kopany, czego skutkiem jest doznany uraz słuchu, jednak zgodzić się trzeba z Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów, iż brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych i faktycznych do twierdzenia, że skarżący przebywał w jednym z miejsc, o których stanowi art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Rację ma niewątpliwie Kierownik Urzędu twierdząc, że w czasie wojny tworzone były dla pracowników przymusowych obozy mieszkalne, których celem było skoszarowanie osób deportowanych do pracy z odległych miejscowości i jest wysoce prawdopodobne, że w takim właśnie miejscu przebywał skarżący. Sam fakt przesiedlenia i przebywania podczas przymusowego osiedlenia w trudnych warunkach bytowych nie stanowi samodzielnej przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Ustawodawca nie zaliczył bowiem pobytu w obozie pracy i wykonywania pracy przymusowej do represji, o których stanowi art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, że skargę H. K. należy oddalić, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do jej usunięcia z obrotu prawnego. W motywach decyzji organ rzeczowo i logicznie wyjaśnił, z jakich powodów nie mógł przyznać skarżącemu wnioskowanych uprawnień kombatanckich. Na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sąd na podstawie art. 160 w zw. z art. 162 p.p.s.a. postanowił oddalić wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka Z. K., ponieważ w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów, pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. d.j.