II GSK 1443/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1190/13 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. (dalej: WSA w Sz., Sąd I instancji), sygn. akt II SA/Sz 1190/13 oddalił skargę A. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. (dalej: DIC) z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Sz. nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., nakładającą na przedsiębiorcę A. T. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: A. T. S.-C., karę pieniężną w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ustalenie, że w dniu [...] października 2012 r. na terenie Terminalu P. M. w Ś., funkcjonariusze Oddziału Celnego w Ś. Urzędu Celnego w Sz., przeprowadzili kontrolę samochodu ciężarowego marki R. o nr rejestracyjnym [...] wraz z przyczepą ciężarową marki W. o nr rejestracyjnym [...]. Wspomnianym zespołem pojazdów będącym własnością A. T., przewożony był ze Szwecji do Polski ładunek w postaci części samochodowych. Kierowca pojazdu A. Sz. oświadczył, że przewóz wykonywał nieodpłatnie. Zdaniem organu, skarżący wykonywał zdefiniowany w art. 4 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265, dalej: u.t.d.) międzynarodowy transport drogowy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący, nie posiadał w dniu kontroli licencji, o jakiej mowa w art. 5 ust. 1 u.t.d. na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy. Według organu spornego przewozu nie można uznać za niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne, gdyż nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących wykonywanie tego rodzaju przewozu, tj. wymieniona w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d., mianowicie zespół pojazdów użyty do przedmiotowego przewozu nie był prowadzony przez pracownika ww. przedsiębiorcy. Kierujący pojazdem nie był pracownikiem skarżącego w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że nieodpłatne wykonywanie przewozu przez osobę trzecią na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy jest istotnie podobne do wykonywania przewozu pomocniczego przez pracownika, i mamy wówczas do czynienia z niezarobkowym przewozem drogowym - przewozem na potrzeby własne. Przepis art. 4 pkt 4 lit. a) wskazuje jednoznacznie, że z przewozem tym mamy do czynienia w przypadku wykonywania go pomocniczo do działalności - osobiście przez przedsiębiorcę lub przez pracownika tego przedsiębiorcy. Zatem przedmiotowego przewozu nie można uznać za transport niewymagający licencji. W myśl art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie. Konsekwencją tego rozwiązania jest treść lp. 1.1. załącznika nr 3 do ustawy, która sankcjonuje wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji karą pieniężną w wysokości 8.000 zł. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. T. do WSA w Sz. WSA w Sz. na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz.270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. Sąd I instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 4 pkt 4 lit.a) u.t.d., aby uznać, że wykonywany przewóz, był przewozem na potrzeby własne, w rozumieniu przepisów ustawy. Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 5 u.t.d., podjęcie i zarobkowe wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Skoro wykonywany transport nie był przewozem na potrzeby własne to kierujący pojazdem winien legitymować się licencją na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego. Według WSA w Sz., postępowanie wyjaśniające wykazało, że kierujący pojazdem A. Sz. nie był pracownikiem przedsiębiorcy, w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Termin "pracownik" został zdefiniowany w art. 2 Kodeksu pracy, stosownie do którego "pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę". Ponadto Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy A. Sz. nie jest członkiem najbliższej rodziny skarżącego, ani nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Zatem nie można uznać tej osoby za osobę współpracującą, o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.), którą należy traktować, jako pracownika, podlegającego z tytułu stałej współpracy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy). Sąd I instancji stwierdził, że zarzuty skargi względem organów, dotyczące błędnej wykładni art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. oraz naruszenia zasady postępowania administracyjnego zawartej w art. 7 k.p.a. – zasady prawdy obiektywnej, nie znajdują uzasadnienia w materiale sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. T. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji DIC z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika UC i umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: 1. art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d., poprzez ich niewłaściwą wykładnię w zastanym w czasie kontroli stanie faktycznym i w ten sposób uznania, iż przewóz wykonywany, jako pomocniczy może być wykonywany wyłącznie przez przedsiębiorcę lub jego pracownika podczas gdy nieodpłatne wykonywanie przewozu przez osobę trzecią na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy jest istotnie podobne do wykonywania przewozu pomocniczego przez pracownika, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 92 ust. 1 u.t.d., 2. polegającego na błędnym zastosowaniu art. 92 ust. 1 u.t.d. poprzez nałożenie kary finansowej, w sytuacji gdy w stanie faktycznym sprawy nie występowało wykonanie przewozu bez licencji, 3. art. 32 Konstytucji RP poprzez jego wykładnię mającą charakter dyskryminujący polegający na wskazaniu przez WSA w Sz., że w sytuacji gdyby skarżący A. T. prowadził gospodarstwo rolne a prowadzący pojazd A. Sz. był jego domownikiem, to w takiej sytuacji nie zaistniałoby naruszenie przepisów u.t.d. i kara nie zostałaby naruszona, a w sytuacji gdy skarżący A. T. prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe a prowadzący pojazd A. Sz. nie jest jego domownikiem, to nałożenie kary jest zupełnie słuszne i uzasadnione, 4. art. 2 kodeksu pracy, poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że możliwe jest zawarcie umowy o pracę z osobą, która zrzeka się wynagrodzenia. Argumentację na poparcie postawionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów, autor skargi kasacyjnej przedstawił w jej uzasadnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, za bezzasadne należało uznać postawione w niej zarzuty. Skarga kasacyjna wniesiona przez A. T. została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, co oznacza, że podstawą jej rozpoznania jest stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji. Nie zostało zatem podważone, że w chwili kontroli skarżący nie posiadał licencji na wykonywanie transportu drogowego, nie posiadał zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne, kierujący pojazdem był synem kuzyna skarżącego, niezatrudnionym u skarżącego. Kierowca nie pozostawał również z A. T. we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji znajduje oparcie w obowiązującym prawie, a zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw. Z treści art. 4 pkt 1, 2 oraz 3 u.t.d. wynika, iż niemal każdy przejazd drogowy wykonywany pojazdem niewyłączonym spod regulacji ustawy o transporcie drogowym na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy, jest transportem drogowym wymagającym posiadania licencji. Z grupy przewozów wymagających posiadania licencji wyłączone są przewozy na potrzeby własne. Te przewozy, zgodnie z art. 33 u.t.d. mogą być wykonywane przez przedsiębiorcę bez licencji, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.t.d., na podstawie zaświadczenia o wykonywaniu przewozu na potrzeby własne. Jest to jednak grupa przewozów, która musi ściśle odpowiadać warunkom określonym w ustawie, nie ma bowiem żadnego uzasadnienia, aby przepisy wyjątkowe, które pozwalają na wykonywanie transportu drogowego podmiotom niemającym licencji i niespełniającym wymagań koniecznych do uzyskania licencji transportowej, interpretować rozszerzająco. W konsekwencji podmioty, które wykonują transport drogowy na potrzeby własne nie spełniając warunków ustawowych tego przewozu, dopuszczają się naruszenia polegającego na wykonywaniu transportu drogowego bez licencji (por. wyroki NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1895/11 oraz z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 131/14 (treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Brak zatem licencji na transport drogowy i niespełnienie kryteriów przewozu na potrzeby własne zasadnie skutkowało nałożeniem kary pieniężnej. Ocena Sądu I instancji podzielająca stanowisko organów w powyższym zakresie nie narusza prawa. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie dokonał wadliwej wykładni art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym przez przyjęcie, iż użyte w tym przepisie określenie "pracownik" dotyczy pracownika w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy ewentualnie osoby będącej członkiem najbliższej rodziny wykonującego przewóz, zwłaszcza, jeżeli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym a pojazd prowadzi incydentalnie, w zastępstwie przedsiębiorcy. Jak słusznie wskazuje Sąd I instancji, wprawdzie w omawianej ustawie o transporcie drogowym nie ma odesłania do przepisów Kodeksu pracy, ale też w ustawie tej nie ma samodzielnej definicji pojęcia "pracownik" na użytek tej ustawy. Z tego względu Sąd I instancji trafnie oparł się na legalnej definicji pojęcia "pracownik" zawartej w art. 2 Kodeksu pracy. Z kolei w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego należy dopuścić wykładnię przepisu art. 4 ust. 4 lit. a) ustawy o transporcie drogowym, że pod pojęciem przedsiębiorcy użytym w tym przepisie należy rozumieć także osobę najbliższą wobec przedsiębiorcy (v. wyrok NSA z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1360/11, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stanowisko WSA w Sz. ma więc oparcie w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołał się ten Sąd w zaskarżonym wyroku. Za całkowicie niezasadne należy uznać argumenty autora skargi kasacyjnej odwołujące się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1105/10 (treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Na bazie tego wyroku skarżący usiłuje podważyć prawidłowość wykładni omawianych przepisów dokonaną w niniejszej sprawie przez WSA w Sz. Autor skargi kasacyjnej wskazuje, że gdyby A.T. prowadził gospodarstwo rolne a kierujący pojazdem był jego domownikiem to kara nie zostałaby nałożona. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wykładnia zakwestionowanych w skardze kasacyjnej przepisów, wbrew zarzutom strony, nie ma charakteru dyskryminującego. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że zasada równego traktowania polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, powinny być traktowane równo, tj. bez zróżnicowań zarówno faworyzujących, jak i dyskryminujących (m.in. wyrok TK z 23 października 2001 r., K 22/1, OTK z 2001 r., Nr 7, poz. 215). Z tak rozumianego art. 32 Konstytucji wynika, że nie mają charakteru dyskryminującego zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów, które różnią się określoną cechą istotną, uzasadniającą ich nierówne traktowanie. Powyższy wyrok z dnia 26 października 2011r., w którym stwierdzono, że w świetle art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d., wykonywanie niezarobkowego przewozu na potrzeby własne przez podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej jest dopuszczalne także przez osobę upoważnioną przez ten podmiot na podstawie czynności prawa cywilnego odnosił się do zupełnie innej sytuacji faktycznej i prawnej. Sąd I instancji szczegółowo omówił nieodpowiedniość tego wyroku do ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego. Stanowisko WSA w Sz. należy uznać za prawidłowe, zatem nie ma potrzeby powielania go w tym miejscu. Z kolei zarzut opisany w punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej nie może być uwzględniony, ponieważ Sąd I instancji nie wyraził w zaskarżonym wyroku poglądu, że w świetle art. 2 Kodeksu pracy możliwe jest zawarcie umowy o pracę z osobą, która zrzeka się wynagrodzenia. W tej sytuacji sformułowany zarzut dokonania błędnej wykładni ww przepisu podlega oddaleniu. Wobec prawidłowego ustalenia, że sporny przejazd nie był przewozem na potrzeby własne należało go potraktować, jako transport drogowy. W konsekwencji, zgodnie z art. 5 u.t.d. skarżący winien dysponować odpowiednią licencją – w tym przypadku na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego. Takiej licencji skarżący kasacyjnie nie posiadał a więc była podstawa do nałożenia na A. T. kary pieniężnej w oparciu o art. 92a ust. 1 u.t.d. w zw. z l.p. 1.1. załącznika nr 3 do tej ustawy. W tej sytuacji zarzut kasacyjny opisany w punkcie 2 petitum niniejszej skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadny. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną A T.