I OZ 436/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Burmistrza Miasta J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 10/14 przywracające termin do uiszczenia wpisu od skargi G. S. na bezczynność Burmistrza Miasta J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. . Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 10/14, odrzucił skargę G. S. na bezczynność Burmistrza Miasta J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. Powyższe postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 17 marca 2014 r. z pouczeniem o prawie wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 30 dni od daty doręczenia tego orzeczenia. W dniu 19 marca 2014 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, do którego dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący podniósł, że jest chory. Wskazał, że od 2010 r. nasiliły się u niego objawy choroby Alzheimera. Mieszka wraz z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył, że w dniu 9 marca 2014 r. żona zapytała go, czy odpowiedział na list z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który przekazała mu w lutym. Zdając sobie sprawę z tego, że prawdopodobnie nie odpowiedział na list z Sądu i nie mogąc go odnaleźć, skarżący w dniu 10 lub 11 marca 2014 r. (skarżący nie pamięta, jednak z akt sprawy wynika, że miało to miejsce w dniu 10 marca 2014r.), udał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, aby dowiedzieć się, jaki jest stan jego sprawy. Jednakże dopiero doręczone w dniu 17 marca 2014 r. postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi uświadomiło mu, że nie wykonał zarządzenia z dnia 29 stycznia 2014 r. o wezwaniu do uiszczeniu wpisu od skargi. Na dowód powyższego skarżący przedstawił dokumentację medyczną potwierdzającą m.in., że choruje na Alzheimera, ma zaburzenia świadomości, cierpi z powodu urojeń i omamów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 10/14, przywrócił G. S. termin do uiszczenia wpisu od skargi na bezczynność Burmistrza Miasta J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Sąd uznał, że skarżący dochował 7 dniowy terminu określonego w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Jak bowiem wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu ustanie przyczyny uchybienia terminu nastąpiło w dniu 17 marca 2014 r. (data doręczenia skarżącemu postanowienia o odrzuceniu skargi), natomiast wniosek został nadany w dniu 19 marca 2014 r. Jednocześnie Sąd stwierdził, że skarżący dokonał uchybionej czynności przyjmując, że za jednoznaczne z jej dokonaniem należy uznać złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym również zwolnienie z kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji uznał także, iż skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi, legitymuje się bowiem złym stanem zdrowia psychicznego, który negatywnie wpływa na podejmowane przez niego czynności. W ocenie Sądu uzasadnione jest twierdzenie, że przewlekłe schorzenie, na które cierpi skarżący (choroba Alzheimera ) z samej swej natury wpływa na percepcję strony, jej ocenę rzeczywistości, koncentrację czy pamięć. Sąd uznał zatem, że w tej sytuacji w sposób oczywisty, wykazany został brak winy strony w uchybieniu terminu wskazując, że nadmiernie rygorystyczne stanowisko w kwestii przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności, sprzeczne z prokonstytucyjną wykładnią przepisów procesowych, pozbawiałoby stronę prawa rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd, a co za tym idzie, naruszałoby podstawowe prawa jednostki, w tym uprawnienia do skutecznej ochrony sądowej. Na to postanowienie zażalenie złożył Burmistrz Miasta J. wnosząc o jego uchylenie. Podniesiono, że kwestia przywrócenia terminu osobie cierpiącej na chorobę Alzheimera była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego między innymi w postanowieniu z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 211/09, w którym to postanowieniu tenże Sąd stwierdził, że przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu może być choroba nagła, która powoduje niespodziewane pogorszenie stanu zdrowia skarżącego. Natomiast choroba Alzheimera nie jest chorobą nagłą, lecz przewlekłą. Organ wskazał ponadto, że skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia [...] (KRS nr [...]) i w imieniu tegoż to Stowarzyszenia, bądź też w imieniu własnym wystosowuje do Burmistrza Miasta J. około 200 wniosków o udostępnienie informacji publicznej rocznie. Wskazano, że skarżący regularnie składa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na uchwały, decyzje, czynności lub bezczynność Burmistrza Miasta J., a w zainicjowanych postępowaniach bierze aktywny udział w sposób samodzielny, nie podnosząc nigdy kwestii choroby Alzheimera. Wobec tego – zdaniem organu – zdiagnozowanie kilka lat temu u skarżącego choroby Alzheimera, nie uprawdopodobnia braku winy w konkretnym uchybieniu przez niego terminu do opłacenia wpisu od skargi. Nie jest też – zdaniem Burmistrza Miasta Jedlina – Zdrój – okolicznością przemawiającą za brakiem winy w uchybieniu terminu okoliczność, że to małżonka skarżącego odebrała przesyłkę sądową. Nie jest bowiem dla niniejszej sprawy istotne, czy skarżący prowadzi z żoną wspólne, czy też oddzielne gospodarstwo domowe, jak również, czy ma rozdzielność majątkową. Nie stanowi to bowiem przeszkody do uznania doręczenia zastępczego za prawidłowe i skuteczne. W szczególności, że skarżący nie kwestionował faktu przekazania mu korespondencji przez małżonkę. W odpowiedzi na zażalenie G. S. wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych, ewentualnie – w razie uwzględnienia zażalenia – o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ nie kwestionował dokumentacji medycznej, z której jasno wynika, że stan jego zdrowia psychicznego jest zły i może mieć negatywny wpływ na zdolność koncentracji zapamiętywania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś postanowień art. 87 § 1 i § 2 tej ustawy, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym, wnoszący o przywrócenie terminu, jest obowiązany uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4) W związku z powyższym stwierdzić należy, że przywrócenie terminu do dokonania czynności sądowej uzależnione jest od dwóch przesłanek, po pierwsze: od zachowania terminu do złożenia wniosku, po drugie: od uprawdopodobnienia przez wnoszącego wniosek braku winy po jego stronie w uchybieniu terminu. W niniejszej sprawie został zachowany termin określony w art. 87 § 1 powołanej ustawy, zatem rozważaniu podlega kwestia, czy skarżący uchybił terminowi bez swojej winy, to jest, czy spełniona również została przesłanka określona w art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Raz jeszcze podkreślić należy, że zgodnie z art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest w sytuacji, gdy uchybienie to nie było przez stronę zawinione i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 tej ustawy. Przywrócenie uchybionego terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Wobec tego kryterium braku winy, jako przesłanki możliwości przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym wiąże się z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. Nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, bądź nieznajomość prawa. Kwestią wymagającą oceny w niniejszej sprawie jest kwestia, czy podane przez skarżącego okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu w uiszczeniu wpisu od skargi należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto pogląd, że przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej może być jedynie choroba nagła, która powoduje niespodziewane pogorszenie stanu zdrowia skarżącego i która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie, bowiem powołana przez skarżącego choroba Alzheimera, na którą cierpi, jest chorobą przewlekłą, a tym samym nie można jej uznać za nagłą przeszkodę uniemożliwiającą skarżącemu opłacenie skargi w terminie. Skarżący przy dochowaniu minimum staranności mógł dochować terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Nie jest to bowiem czynność, której należy dokonać osobiście w sądzie, mógł skorzystać z pomocy osób trzecich, na przykład z pomocy żony z którą mieszka. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, o co wnoszono w zażaleniu, ponieważ przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i 204 tej ustawy przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach, o czym stanowi art. 209 ustawy.