II OSK 3238/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. WSA Czesława Nowak - Kolczyńska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 265/14 w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [..] stycznia 2014 r. nr: [..] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 2 października 2014 r. oddalił skargę K. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oraz przyznał adwokatowi S. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i stanie prawnym. W dniu [...] grudnia 2012 r. J. P. wniósł o wymeldowanie syna, K. P. z pobytu stałego w lokalu znajdującym się w P., przy ul. [...]. Oświadczeniem z dnia [...] lipca 2013 r. nowy właściciel lokalu, S. P. (syn skarżącego), podtrzymał wniosek. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] Prezydent P., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm., dalej jako u.e.l.) orzekł o wymeldowaniu K. P. z pobytu stałego w lokalu wskazanym we wniosku. Uzasadniając organ stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż wyżej wymieniony trwale opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. Zainteresowany przebywa bowiem od dnia [...] lutego 2000 r. w Zakładzie Karnym [...], gdzie odsiaduje karę pozbawienia wolności, do dnia [...] lutego 2025 r. Przyczyną opuszczenia przez niego lokalu było zatrzymanie przez organy ścigania i osadzenie z zakładzie karnym, a po zakończeniu odbywania kary K. P. nie ma możliwości powrotu do lokalu i zamieszkiwania w nim w sposób stały, gdyż właściciel lokalu nie ma zamiaru tego umożliwić. Organ ocenił, że to właściciel decyduje o tym, kto faktycznie ma zamieszkiwać w mieszkaniu stanowiącym jego własność, natomiast sam meldunek w danym lokalu jest tylko rejestracją miejsca pobytu i nie uprawnia do przebywania pod danym adresem bez zgody właściciela. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych tylko pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem uprawnia do korzystania z lokalu i zameldowania się w nim. Zainteresowany odbywając karę pozbawienia wolności nie może powoływać się na przesłankę braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, gdyż dopuszczając się przestępstwa musiał się liczyć ze wszystkimi jego konsekwencjami, w tym z opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. W odwołaniu od opisanej decyzji K. P. podniósł, że niedobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal, zaś przebywanie w zakładzie karnym nie stanowi przesłanki wymeldowania. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] Wojewoda Wielkopolski utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając napisał, że w świetle przepisów art. 15 u.e.l. organ prowadzący postępowanie był obowiązany jedynie do ustalenia, czy K. P. faktycznie opuścił przedmiotowy lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w tym lokalu. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że zainteresowany opuścił przedmiotowy lokal i nie mieszka w nim w sposób stały od lutego 2000 r., kiedy to został aresztowany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. P. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając skargę powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uzasadniając oddalenie skargi wskazał, że odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 u.e.l. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Zdaniem Sądu, skarżący nie wskazał ani nie naprowadził na okoliczności wskazujące, że po pozbawieniu wolności, a zwłaszcza przed wszczęciem kontrolowanego postępowania o wymeldowanie, utrzymuje kontakt z przedmiotowym lokalem mieszkalnym. Organy administracji zebrały wyczerpujący materiał dowodowy w sprawie oraz prawidłowo oceniły okoliczności sprawy i zaistnienie przesłanki wymeldowania z pobytu stałego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną w imieniu skarżącego wniósł pełnomocnik, wyznaczony na mocy postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 25 marca 2014 r.; zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1. wyroku i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dot. pkt.1, rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 § 2 u. e. l. i przyjęcie, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania skarżącego, mimo tego, że nie nastąpiło dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżącego zajmowanego lokalu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, że nieprzebywanie w lokalu przez osobę w nim zameldowaną, wynikające z jej pozbawienia wolności nie może być traktowane jako dobrowolne opuszczenie lokalu, o charakterze trwałym – skarżący bowiem z Zakładu Karnego wyjdzie, a data ta jest konkretnie oznaczona. Sytuacja osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym jest odmienna od osoby, która przebywa na wolności i może swobodnie uzewnętrzniać swoją wolę. Ustalenie, czy w tego rodzaju sprawie doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. przez osobę zameldowaną wymaga wnikliwego i wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, co zdaniem strony skarżącej w niniejszej sprawie nastąpiło nieprawidłowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Zważywszy, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania skarżącego, mimo, że nie nastąpiło dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu przez skarżącego. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym, przepisy meldunkowe nie mogą zatem służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu pozostającym własnością innego podmiotu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa, a jedynie rości sobie prawo do zamieszkania w nim (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. II OSK 345/15; wyrok NSA z dnia 20 lutego 2015 r. II OSK 1760/13). Zarówno zameldowanie, jak również wymeldowanie jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie – nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądza o ich utracie. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości stanowisko, że opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu powołanego wyżej przepisu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych powinno mieć charakter dobrowolny, tj. motywowany wolą zainteresowanego. Aspekt dobrowolności opuszczenia przez daną osobę mieszkania nie może mieć jednak znaczenia w sytuacji, gdy opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu jest skutkiem zgodnego z prawem władczego działania organów państwa. Wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje w tym przypadku orzeczenie wydane przez organ Państwa, jakim jest podlegający wykonaniu wyrok Sądu. W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, gdyż zmianie tej nie towarzyszy co do zasady dobrowolność. Jak wskazano wyżej, fakt pobytu skarżącego w zakładzie karnym nie stanowi automatycznej przeszkody do wymeldowania z lokalu, tylko dlatego, że lokal ten nie został opuszczony dobrowolnie. Fakt ten nie przesądza także o tym, że sprawy życiowe skarżącego nie mogłyby być skoncentrowane w stałym miejscu pobytu. Uzależnione jest to jednak od postawy pozbawionego wolności, wykazania, że pomimo nieprzebywania w lokalu, wola powrotu do niego jest w konsekwentny, niezmienny sposób podtrzymywana. Tak dzieje się w sytuacji, kiedy kontakt z lokalem, jako centrum swoich spraw życiowych przybiera takie formy zachowania się jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie tytułu do lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. Bez tych zachowań nie można przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2016 r. II OSK 2758/14). W sprawie bezsporne jest, że skarżący od chwili zatrzymania przez policję, nie przebywa pod adresem stałego zameldowania. Wymiar kary pozbawienia wolności, orzeczony prawomocnym wyrokiem, ma istotne znaczenie dla oceny, czy opuszczenie miejsca dotychczasowego zameldowania na pobyt stały, ma charakter trwały. Osoba skazana prawomocnym wyrokiem na długoletnią karę nie może spełnić przesłanki zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Najwyższy wymiar kary w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu. Deklaracje uczestnika w przedmiocie zamiaru ponownego zamieszkania w lokalu dotyczą zatem dalekiej przyszłości, w związku z czym nie mogą być traktowane jako przeszkoda do wymeldowania. W świetle istoty instytucji zameldowania nie można przyjmować, że wyrażenie woli zamieszkania w lokalu po odbyciu kary długoletniego pozbawienia wolności będzie wypełniać definicję zamiaru stałego przebywania. Zatem za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności dowodach osobistych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdzając, by zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.