I OZ 533/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. i A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 235/14 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia 1. sprostować oczywistą omyłkę w rubrum zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że po słowach: a) " P O S TA N O W I E N I E Dnia 12 maja", liczbę "2013" zastąpić liczbą "2014"; b) "M. S. i A. S. na", słowo "postanowienie" zastąpić słowem "decyzję"; 2. oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., II SA/Gl 235/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek M. S. i A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 100 zł wpisu, A. i M. S. (dalej skarżący) złożyli na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści formularza wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci, a źródłem utrzymania dla całej rodziny jest dochód M. S. z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 3064 zł brutto miesięcznie. W skład majątku wnioskodawców wchodzi budynek mieszkalny o pow. 207 m2 i mieszkanie o pow. 59 m2. Nie mają żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący nie są w stanie bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny ponieść wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Osiągane dochody przeznaczane są na bieżące utrzymanie, w tym opłacanie mediów, rat kredytu hipotecznego, czy kosztów dojazdu do pracy. Skarżący nadesłali dokumenty obrazujące ich sytuację materialną, w tym zaświadczenie o wysokości zarobków (z treści którego wynika, że skarżący M. S. uzyskuje dochód w kwocie 2.630,37 zł netto miesięcznie), zaświadczenie wystawione przez pracodawcę skarżącej A. S., z którego wynika, że od 24 października 2011 r. do nadal przebywa ona na urlopie wychowawczym, a także kserokopie rachunków za energię elektryczną i wywóz śmieci. Dodatkowo przedłożona została umowa kredytu mieszkaniowego, z którego wynika, że miesięczna rata kredytu wynosi 331,52 zł i wyciągi z rachunków kart kredytowych. Skarżący wyjaśnili, że spółdzielcze własnościowe prawo do mieszkania nr [...], położonego w [...] przy ul. [...], formalnie przysługuje skarżącym, jednak lokal ten jest zamieszkały i eksploatowany przez siostrę skarżącego i jej rodzinę od 2007 r. na podstawie umowy nieodpłatnego użyczenia. Obecnie saldo zadłużenia w bankach (prócz kredytu hipotecznego) wynosi około 28.000 zł [k. 25-51 akt sądowych]. Sąd I instancji oddalając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy wskazał, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy, nawet w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi. Zdaniem Sądu I instancji skarżących nie można uznać za osoby rzeczywiście ubogie, które nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Ocena ich stanu majątkowego, dochodu i sytuacji życiowej dokonana w oparciu o treść złożonego formularza, pozwala na ustalenie, że wbrew ich stanowisku, są oni w stanie ponieść koszty postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł (k. 10 akt sądowych). Skarżący mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, mają stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.630,37 zł. Porównując wielkość dochodu netto skarżących do wykazanych przez nich wydatków (nawet przy założeniu, że ponoszą inne koszty bieżącego utrzymania - zakup żywności, środków higieny itp.), Sąd I instancji uznał, że brak podstaw do uznania, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. O trudnej sytuacji materialnej skarżących nie przesądza sama okoliczność, że spłacają zaciągnięte kredyty i pożyczki (k. 65, 67-69 akt sądowych). Zażalenie na powyższe rozstrzygniecie wywiedli skarżący wskazując, że Sąd I instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności mających wpływ na możliwość opłacenia kosztów, w szczególności nie uwzględnił wydatków rodziny i faktu, że próby poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania okazały się nie wystarczające. Wskazali, że osiągane dochody nie wystarczają nawet na pokrycie bieżących wydatków. Dodatkowo wyjaśnili, że spłacają kredyt hipoteczny we franku szwajcarskim (rata kredytu wynosi 331,52 franków, co w przeliczeniu wynosi około 1200 zł). Wskazali na sytuację, w której się znajdują od 2008 r. - wypadek komunikacyjny A. S. i brak możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Skarżący stwierdzili, że poniesienie kosztów sądowych nie może być traktowane jako alternatywa dla wyżywienia ich dzieci. Zaznaczyli, że odrzucenie wniosku jest równoznaczne z brakiem możliwości dochodzenia roszczeń w niniejszej sprawie (k. 75-76 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej Kolegium) z [...] 2013 r. nr [...], którą w szczególności Kolegium: 1. uchyliło w całości decyzję organu I instancji; 2. ustaliło jednorazową opłatę adiacencką w wysokości 820 zł; 3. na wniosek skarżącego, złożony na rozprawie przed Kolegium, Kolegium rozłożyło całość należności w kwocie 820 zł, na 8 rat rocznych, z których pierwsza wynosi 120 zł, płatna w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, a dalszych siedem rat w kwocie po 100 zł rocznie, płatne do dnia 30 grudnia każdego roku, w okresie od 30 grudnia 2014 r. do 30 grudnia 2020 r. Trafnie skarżący podnoszą, że rata kredytu hipotecznego wynosi 331,52 franków szwajcarskich miesięcznie (k. 32-37 akt sądowych). Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zm. 1101 i 1529, dalej ppsa) wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 ppsa wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z: 28.6.2013 r., II OZ 513/13; 28.12.2012 r., II FZ 944/12; 23.6.2009 r., I FZ 224/09, cbosa). Obowiązek zapłaty kosztów sądowych wyprzedza zobowiązania prywatnoprawne (w tym spłaty kredytu bądź pożyczek). W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazali, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący utrzymują się wraz z rodziną z dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu wynagrodzenia za prace w wysokości 3064 zł brutto miesięcznie. Wprawdzie dochód ten nie jest znaczny, jednak skarżących nie można zaliczyć do osób rzeczywiście ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Skarżący dysponują majątkiem w postaci domu o powierzchni 207 m² i mieszkania o powierzchni 59 m² (k. 15-17 akt sądowych). Mając to na względzie, stwierdzić należy, że posiadany przez skarżących majątek może zostać wykorzystany w celu poniesienia niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Należy przy tym mieć na uwadze, że strona nie musi wyzbyć się swego majątku, by pokryć koszty postępowania. Skarżący mogą czerpać pożytki cywilne z wynajmu mieszkania – brak dostatecznego uzasadnienia, by od ponad 6 lat użyczać mieszkanie o pow. 59 m² w dużym mieście, jakim jest [...], siostrze skarżącego i jego rodzinie. Skarżący mogą też wynajmować pokój w swym dużym domu. W tym stanie sprawy zasadne jest stwierdzenie, że dzięki posiadanemu majątkowi, skarżący mogą zdobyć środki pieniężne niezbędne do sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Pokrycie kosztów sądowych, przy prawidłowym zarządzie majątkiem skarżących, wbrew obawie skarżących, nie stanowi "alternatywy dla wyżywienia dzieci" (k. 76 akt sądowych). W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Koszty sądowe w niniejszej sprawie wynoszą 100 zł i należy je ocenić jako symboliczne. O sprostowaniu oczywistych omyłek orzeczono na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 193 i 197 § 2 ppsa. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa oddalił zażalenie.